fizik kattaliklar va ularning birliklari

PDF 9 pages 572.1 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 572.1 KB

File type PDF

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1-amaliy mashgulot.pdf 1-amaliy mashg'ulot mavzu: fizik kattaliklar va ularning birliklari. xatolar nazariyasi. fizika tabiat hodisalarining eng sodda va shu bilan birga eng umumiy qonunlarni materiyaning hossalari tuzilishi va unung harakat qonunlarini o’rganadigan fandir. fizika tajribaviy fan bo’lib uning qonunlari tajriba natijalariga asoslanadi. o’rganilayotgan obyektning turiga qarab fizika yadro fizikasi, elementlar zarralar fizikasi, atom va molekulalar fizikasi, qattiq jismlar fizikasi, plazma fizikasi va hokazolarga bo’linadi. fizika o’rganilayotgan jarayonlar va materiya harakatining shakliga qarab: moddiy nuqta va qattiq jism mehanikasi, yaxlit muhit mehanikasi, termodinamika va statistik mehanika, elektrodinamika va kvant mehanikasi kabi bo’limlarga bo’linadi. modda va maydonlarning fizik hossalarini o’zaro ta’sirini va haroratini miqdor jihatdan tavsiflovchi kattaliklar fizik kattaliklar deyiladi. fizik kattaliklar sistemasi asosiy va hosilaviy kattaliklardan iboatdir. asosiy fizik kattaliklar 7 ta bo’lib ularning 3 tasi moddiy dunyoning asosiy hossalarini ifodaluvchi: uzunlik, massa, vaqtdir. qolgan 4 tasi: tok kuchi, termodinamik harorat, modda miqdori va yorug’lik kuchi fizikaning biror bo’limidan olingan. ma’lumki, …

2 / 9

riladigan tajribalar yordamida aniqlanadi va ularni solishtirish kelishilgan birliklarni (birlik sistemasini) kiritilishini taqozo etadi. fizik kattaliklar sistemasi asosiy va xosilaviy kattaliklardan iboratdir. asosiy fizik kattaliklar 7 ta bo’lib, ularning uchtasi moddiy dunyoning asosiy xossalarini ifodalovchi: uzunlik, massa, vaqt kabi birliklardir. qolgan to’rttasi esa fizikaning biror bo’limidan olingan. bunday kattaliklar: tok kuchi, termodinamik harorat, modda miqdori va yorug’lik kuchidir. fizik kattalikning son qiymati, uning kattaligini kursatuvchi son bo’lib, tanlangan birlikka bog’liqdir. fizik kattalikning birligi deb, xar bir fizik kattaliklarni miqdoriy ifodalash uchun qo’llaniladigan, shartli ravishda son qiymati birga teng deb belgilangan o’lchamli fizik kattalikka aytiladi. odatda birlik kattalikning belgisi yordamida quyidagicha ko’rsatiladi: [t]=1s; [m]=1 kg va hokazo. fizik kattalikning birligi, shu fizik kattalikning o’ziday kattalikdir. fizik kattaliklarning asosiy va hosilaviy birliklarining to’plami birliklar sistemasini tashkil qiladi. fizik kattaliklarning xalqaro birliklar sistemasi (xbs yoki si- farnsuzcha système international) 1960 yilda o’lchov va tarozilar bo’yicha xi bosh konferentsiyada qabul qilingan bo’lib, yettita asosiy …

3 / 9

larini karrali va ulushli miqdorlarda ifodalash uchun quyidagi old qo’shimchalar ishlatiladi: daraja ko’rsatkichi nomi belgilanishi daraja ko’rsatkichi nomi belgilanishi 10 24 yotta y 10 -1 detsi d 10 21 zetta z 10 -2 santi c 10 18 exa e 10 -3 milli m 10 15 peta p 10 -6 micro μ 10 12 tera t 10 -9 nano n 10 9 giga g 10 -12 pico p 10 6 mega m 10 -15 femto f 10 3 kilo k 10 -18 atto a 10 2 hector h 10 -21 zepto z 10 1 deka da 10 -24 yocto y ushbu old qo’shimchalar barcha fizik kattaliklarning birliklarini ifodalashda qo’llaniladi masalan: 15tm=15∙10 12 m; 23zs=23∙10 -21 s, milliamper, megavatt va h.k. № kattalik nomi birligi belgilanishi 1. chastota gers hz 2. kuch nyuton n 3. bosim paskal pa 4. energiya, ish, issiqlik miqdori joul j 5. quvvat, energiya oqimi vatt vt 6. …

4 / 9

am, ayrim xatodan holi bo‘lish qiyin. buning sababi turlicha bo‘lishi mumkin. tajriba natijalarini aniqlashda yo‘l qo‘yilgan xatoliklarni surunkali (sistematik) va tasodifiy xatoliklarga ajratish qabul qilingan. surunkali xatolik har doim natija uchun haqiqiy qiymatidan bir tomonga o‘zgaradi, ya’ni uni kamaytirib boradi. tasodifiy xatolik, aksincha, bir hil ehtimollik bilan natijani uning haqiqiy qiymatidan, ham oshishga va ham kamayishiga sabab bo‘ladi. tajribani o‘tkazishda yo‘l qo‘yiladigan xatoliklarning sabablarini ko‘rib chiqamiz. 1.tajribani o‘tkazish usuliga bog‘liq bo‘lgan xatoliklar. tajribani o‘tkazish usuliga bog‘liq bo‘lgan holda yo‘l qo‘yilgan xatoliklar surunkali xatoliklarga kiradi. masalan, oddiy kalorometr bilan ishlaganda, agar tashqi muhit bilan izolyatsiyasi yaxshi bolmasa, u holda natija olinganda issiqlik miqdorining qiymati haqiqiy qiymatdan kam miqdorda aniqlanadi, ya’ni surunkali xatolikka yo‘l qo‘yiladi. surunkali xatoliklarni mukammalroq usullarga o‘tish bilan yo‘qotiladi. 2.qurilmaga bog‘liq bo‘lgan tasodifiy xatoliklar. bu turdagi xatoliklar yuqori sifatli qurilmalarga ham tegishlidir. ular ma’lum bir sezgirlik va aniqlash darajasiga ega. shunday qilib, o‘lchov qurilmalari natijani ma’lum sezgirlik darajasi chegarasidagina …

5 / 9

hu holda yorug‘likni tenglashganligini ko‘z bilan qaraganda ma’lum darajada xatolikka yo‘l qo‘yiladi. (bu tajriba o‘tkazuvchining ko‘rish qobiliyatiga bog‘liq) 5.tajriba o‘tkazish sharoitiga bog‘liq bo‘lgan xatoliklar. tasodifiy xatoliklarga yana tajriba o‘tkazish sharoitiga bog‘liq bo‘lgan xatoliklar kiradi. ular tempratura, bosim o‘zgarishi, tok zanjiridagi kuchlanish o‘zgarishi va boshqa hollarda ro‘y beradi. surunkali va tasodifiy xatoliklardan tashqari tajriba natijalari orasida boshqa natijalardan katta farq qilib turuvchi xatoliklar uchrab turadi. bu xatolik tajriba o‘tkazuvchining e’tiborsizligi tufayli yoki qurilma noto‘g‘ri ishlagan holda ro‘y beradi. ana shu xato natijani tashlab yuborib, boshqa natija bilan to‘ldiriladi. xatoliklar nazariyasi tajribada olingan o‘lchamlarning xatoligini qanday yo‘llar bilan kamaytirish mumkinligini o‘rgatadi. shuning uchun tajribani qanday aniqlikda o‘tkazilganligini bilish ishning asosini tashkil etadi. biz bu qo‘llanmada ayrim va keng qo‘llaniladigan uslublarni keltiramiz. o‘rtacha arifmetik qiymat. tajribalar natijasida hosil bo‘lgan tasodifiy xatoliklarni bir xil ehtimollik bilan o‘lchanayotgan qiymatni uning haqiqiy qiymatidan u yoki bu tomonga og‘diradi va yetarlicha tajribalar sonida bu xatoliklar bir–birini o‘zaro …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizik kattaliklar va ularning birliklari"

1-amaliy mashgulot.pdf 1-amaliy mashg'ulot mavzu: fizik kattaliklar va ularning birliklari. xatolar nazariyasi. fizika tabiat hodisalarining eng sodda va shu bilan birga eng umumiy qonunlarni materiyaning hossalari tuzilishi va unung harakat qonunlarini o’rganadigan fandir. fizika tajribaviy fan bo’lib uning qonunlari tajriba natijalariga asoslanadi. o’rganilayotgan obyektning turiga qarab fizika yadro fizikasi, elementlar zarralar fizikasi, atom va molekulalar fizikasi, qattiq jismlar fizikasi, plazma fizikasi va hokazolarga bo’linadi. fizika o’rganilayotgan jarayonlar va materiya harakatining shakliga qarab: moddiy nuqta va qattiq jism mehanikasi, yaxlit muhit mehanikasi, termodinamika va statistik mehanika, elektrodinamika va kvant mehanikasi kabi bo’limlarga bo’linadi. modda va maydonl...

This file contains 9 pages in PDF format (572.1 KB). To download "fizik kattaliklar va ularning birliklari", click the Telegram button on the left.

Tags: fizik kattaliklar va ularning b… PDF 9 pages Free download Telegram