kattaliklar va o‘lchash birliklari

PPTX 28 стр. 425,3 КБ Бесплатная загрузка

28 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 425,3 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 28

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 28

powerpoint presentation kattaliklar va o‘lchash birliklari 3 - маъруза мс ва мсм кафедраси: мамасодикова н.ю. reja: 1. kattaliklar va ularning turlari. 2. metrik tizim, uning vujudga kelishi. 3. xalqaro birliklar tizimining rivojlanish istiqbollari. kattalik – sifat tomonidan ko‘pgina fizikaviy ob‘yektlarga (fizikaviy tizimlarga, ularning holatlariga va ularda o‘tayotgan jarayonlarga) nisbatan umumiy bo‘lib, miqdor tomonidan har bir ob’yekt uchun xususiy bo‘lgan xossadir. ta’rifda keltirilgan xususiylik biror ob’yektning xossasi ikkinchisinikiga nisbatan ma’lum darajada kattaroq yoki kichikroq bo‘lishini ifodalaydi. har bir fizikaviy ob’yekt bir qancha ob’yektiv xossalar bilan tavsiflanishi mumkin. ilm – fan taraqqiyoti va rivojlanishi bilan bu xossalarni bilishga talab ortib bormoqda. hozirga kelib zamonaviy o‘lchash vositalari yordamida 70 dan ortiq kattalikni o‘lchash imkoniyati mavjud. bu ko‘rsatkich 2050 yillarga borib 200 dan ortib ketishi bashorat qilinmoqda. kattaliklarning turlari kattalikning qiymati – qabul qilingan birliklarning ma’lum bir soni bilan kattalikning miqdor tavsifini aniqlash. qiymatning sonlar bilan ifodalangan tarkibiy qismini kattalikning sonli qiymati deyiladi. sonli …

2 / 28

iklar, masalan, uzunliklar, massa, vaqt, temperatura, elektr toki kuchi, eyuk, quvvat, ish va boshqalarni o‘lchashlar bilan bog‘liq. o‘z rst 8.010-93 bo‘yicha fizikaviy kattalik – sifat tomonidan ko‘pgina fizikaviy ob’ktlarga (fizikaviy tizimlarga, ularning holatlariga va ularda o‘tayotgan jarayonlarga) nisbatan umumiy bo‘lib, miqdor tomonidan har bir ob’ekt uchun xususiy bo‘lgan xossa deb ta’riflanadi. miqdor tomonidan xususiylikni quyidagicha tushunsa bo‘ladi: biror ob’ektning xossasi ikkinchi ob’ektga nisbatan ma’lum marta kattaroq yoki kichikroq bo‘lishi mumkin. agar har xil ob’ektlardagi xossalarning miqdorlarini solishtirish uchun fizikaviy usullar qo‘llansa, ushbu atamani faqat fizikadagina emas, balki kimyo va boshqa fanlarda bo‘ladigan xossalar uchun ham ishlatish mumkin. “kattalik” atamasidan xossaning faqat miqdoriy tomonini ifodalash uchun foydalanish man etiladi (masalan, “massa kattaligi”, “bosim kattaligi”, “kuch kattaligi” deb yozish), chunki shu xossalarning o‘zlari kattalik bo‘ladi. bu erda fizikaviy kattalik o‘lchami to‘g‘risida so‘z borayotganligi uchun “massa o‘lchami”, “bosim o‘lchami”, va sh.k. deyilishi kerak, ya’ni bu hollarda “kattalik o‘lchami” degan atama qo‘llanishi lozim. fizikaviy …

3 / 28

laniladi. fizikaviy kattalikning haqiqiy qiymati deb, tajriba orqali topilib, chinakam qiymatga juda yaqin bo‘lgan va berilgan maqsad uchun uning o‘rnida qo‘llaniladigan fizikaviy kattalikning qiymatiga aytiladi. fizikaviy kattalikning chinakam qiymati joylashgan qandaydir doira (interval) chegaralarini berilgan ishonchlilikda o‘rnatish mumkin. metrik tizim, uning vujudga kelishi 1791 yilda fransiya milliy majlisi tomonidan o‘lchovlarning metrik tizimi qabul qilingan edi. bu fizikaviy kattaliklarning birinchi birliklari tizimi edi. tarkibiga uzunlik, maydon, hajm, sig‘imlilik va massa birliklari kiritilib, asosiylari ikkita birlik: metr va kilogramm edi. 1832 yilda fizikaviy kattaliklar birliklarini asosiy va hosilaviy birliklar to‘plami sifatida birinchi marotaba gauss taklif etdi. unda asosiylari etib quyidagi birliklar kiritilgan edi: uzunlik – millimetr; massa – kilogramm; vaqt – sekund. qolgan barcha birliklar shu uchta asosiy birliklar yordamida topilar edi. gauss tizimi prinsipida keyinchalik ko‘p birliklar tizimlari ishlab chiqildi. bular fan va texnikaning turli sohalarida qo‘llanildi. oldingi adabiyotlarda va ma’lumotnomalarda keltirilgan texnik hisobotlardan foydalanish imkoniyati tug‘ilishi uchun muhandis – texnik …

4 / 28

. bu birliklar ko‘p davlatlarda 1948 yilgacha ishlatildi. mksa tizimi. asosiy birliklari: metr, kilogramm, sekund va amper. bu sistema hozirgi xalqaro birliklar tizimiga asos bo‘lib qoldi. tizimdan tashqari birliklar. hozirgi paytgacha birorta ham tizimga kirmaydigan birliklar ishlatib kelinmoqda. bular turli paytlarda ishlatishga qulay bo‘lganligi uchun kiritilgan. masalan, maydon – ar, gektar; massa – karat; issiqlik miqdori – kalloriya; elektr energiya – kilovatt – soat; vaqt – minut, soat va h.k. ko‘rib chiqilgan tizimlardan tashqari nisbiy va logarifmik kattaliklar va birliklar xam qo‘llanilib keladi. xalqaro birliklar tizimining rivojlanish istiqbollari 1960 yil oktyabr oyida parijda o‘tkazilgan o‘lchovlar va tarozilar bo‘yicha xi bosh konfrensiyasi shu talablarni qondiradigan xalqaro birliklar tizimi xbt ya’ni si (si-fransuzcha systeme international ning bosh harflari) qabul qilindi. xalqaro birliklar tizimi asosiy, qo‘shimcha va hosilaviy birliklardan tuzilgan bo‘lib, unda mexanik, issiqlik, elektr va boshqa sohalar birliklari o‘zaro bog‘langan. xbt birliklari amaliy o‘lchashlarda bag‘oyat qulayligi bilan ajralib hozirgi kunlarda keng qo‘llanilmoqda. …

5 / 28

– sekund, elektr toki kuchi birligi – amper, termodina-mik harorat birligi – kelvin, modda miqdori birligi – mol, yorug‘lik kuchi birligi – kandela kiritilgan. metr – bu yorug‘lik 1/299 792 458 sekund vaqt oralig‘ida vakuumda bosib o‘tadigan masofa. kilogramm – bu massa birligi bo‘lib xalqaro kilogramm prototipining massasiga teng. sekund – bu seziy – 133 atomi asosiy holatining ikki o‘ta nozik sathlar orasidagi bir-biriga o‘tishiga muvofiq keladigan nurlanishning 9 192 631 770 davridir. amper – bu vakuumda bir biridan 1m oraliqda joylashgan, cheksiz uzun, o‘ta kichik dumaloq ko‘ndalang kesimli ikki paralel to‘g‘ri chiziqli o‘tkazgichlardan tok o‘tganda o‘tkazgichning har 1m uzunligida 210-7 n ga teng o‘zaro ta’sir kuchini hosil qila oladigan o‘zgarmas tok kuchi. kelvin – bu termodinamik harorat birligi bo‘lib, u suvning uchlanma nuqtasi termodinamik haroratning 1/273, 16 qismiga teng. mol – bu massasi 0,012 kg bo‘lgan uglerod – 12 da qancha atom bo‘lsa, o‘z tarkibiga shuncha elementlarini olgan tizimning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 28 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "kattaliklar va o‘lchash birliklari"

powerpoint presentation kattaliklar va o‘lchash birliklari 3 - маъруза мс ва мсм кафедраси: мамасодикова н.ю. reja: 1. kattaliklar va ularning turlari. 2. metrik tizim, uning vujudga kelishi. 3. xalqaro birliklar tizimining rivojlanish istiqbollari. kattalik – sifat tomonidan ko‘pgina fizikaviy ob‘yektlarga (fizikaviy tizimlarga, ularning holatlariga va ularda o‘tayotgan jarayonlarga) nisbatan umumiy bo‘lib, miqdor tomonidan har bir ob’yekt uchun xususiy bo‘lgan xossadir. ta’rifda keltirilgan xususiylik biror ob’yektning xossasi ikkinchisinikiga nisbatan ma’lum darajada kattaroq yoki kichikroq bo‘lishini ifodalaydi. har bir fizikaviy ob’yekt bir qancha ob’yektiv xossalar bilan tavsiflanishi mumkin. ilm – fan taraqqiyoti va rivojlanishi bilan bu xossalarni bilishga talab ortib bormoqda. hoz...

Этот файл содержит 28 стр. в формате PPTX (425,3 КБ). Чтобы скачать "kattaliklar va o‘lchash birliklari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: kattaliklar va o‘lchash birlikl… PPTX 28 стр. Бесплатная загрузка Telegram