turkman adabiyoti

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662586047.doc αζαρ turkman adabiyoti reja 1. turkman xalqi tarixi haqida. 2. yozma adabiyotining shakllanishi. 3. andalib ijodi. 4. xviii - x1x asrlar turkman adabiyoti taraqqiyoti. turkman xalqi tarixi haqida .turkman xalqi o`rta osiyoda qadim zamonlardan beri yashab kelayotgan, turkiy tilda so`zlashuvchi xalqlardan biridir. turkman xalqining adabiyoti va madaniyati, o`rta osiyoda yashovchi qozoq, qirg`iz va qoraqalpoq xalqlarining adabiyoti va madaniyati singari, folklar asarlari shaklida rivojlandi. turkman xalqi asrlar davomida chet el bosqinchilari-eroniylar, arablar, mo`g`ul istilochilari, buxoro amirlari va xiva xonlari zulmi ostida qolib kelganligi sababli, turkman milliy adabiyoti va madaniyatining rivojlanishi uchun zarur sharoit yo`q edi. shunga qaramay, turkman xalqi o`z milliy tilining sofligini saqlab qoldi, o`z milliy adabiyoti va madaniyatini taraqqiy ettirish uchun kurash olib bordi. xalq orasida turkman mehnatkash ommasining orzu- umidlarini kuylovchi ertaklar, dostonlar, angula va qo`shiqlar ham keng tarqalgan. bir qancha turkman xalq latifalarida dono va tadbirkor kaminaning obrazi yaratilganki, u o`zining ko`p xususiyatlari bilan o`zbek, tojik …

a aruz vaznini kiritdi. hunarmand oilada tug`ilib o`sgan va o`qimishli kishi bo`lib yetishgan nasimiy o`z asarlarini turkiyaning shahar va qishloqlarida darbadarlikda hayot kechirgan yillarida yaratdi. nasimiy o`zining o`tkir hajviy asarlari uchun ruhoniylar tomonidan vahshiylarcha o`ldirildi. xviii acp turkman adabiyotining yirik vakillari andalib, ozodiy, ma`rufiy, g`oyibiy, shaydoiy, shobanda kabilar o`z ijoddarida fors-tojik, ozarbayjon va o`zbek adabiyotlarining eng yaxshi an`analarini davom ettirdilar. shoir shobandaning "shoh-bahrom", "gulu bulbul", "xo`jamberdi" dostonlari va ko`p lirik she`rlari, ma`rufiyning "sayful-muluk-midhal jamol", "yusuf va ahmad", "davlat er" dostonlari, shaydoiyning "qissai sanav-bar" dostoni keng xalq orasida juda mashhur. andalib ijodi. andalib taxallusi bilan ijod etgan nurmuhammad g`arib xviii asr turkman adabiyoti tarixida o`zining lirik g`azallari hamda "layli-majnun", "yusuf-zulayho", "zaynularab" kabi asarlari bilan sezilarli iz qoldirgan shoirdir. u asli koramozilik ( xozirgi turkmaniston respublikasi, ilonli tumanining karamozi qishlog`i ) bo`lib, bir qancha vaqt xorazmda (urganch) yashagan, "yusuf—zulayho" dostonining kirish qismida shoir o`zi xaqida shunday yozadi: ismim erur nurmuhammad g`arib, so`zda …

ib ... aksar asarlarini ("ug`uznoma", "nasimi", "sa`di vaqqos", "yusuf va zulayho" va boshqalar) o`zbek va turkmanlarga bir xilda tushunarli til ( va forma) da yaratgan" andalib g`azallari, dostonlari xorazmda keng ommalashib ketgan. xviii- xix asrlarda yashagan xorazm shoiralri uning g`azallariga naziralar yozganlar, muxammaslar bog`laganlar. zamonasining ko`zga ko`ringan shoiri hisoblangan munis xorazmiy andalib ijodiga bo`lgan muhabbatini mana bunday ifodalaydi: daxr ichra birov sen kabi oliy nasab ermas, har bebasar avsofini demak adab ermas, munisga yulingda yurumak besabab ermas, boksam yuzungga, andalibboso ajab ermas, furqatzada bulg`onga visoling na balo xub. shuni aytish kerakki, andalib lirik g`azallari bilangina emas. balki epik asarlari bilan ham zamondosh va o`zidan keyingi qalam ahllarini ilhomlantirgan. ularga ijodiy ta`sir etgan. andalib ijodidan, xo`susan uning dostonlaridan ilhom olib, barakali ijod kilgan o`zbek mumtoz shoirlaridan biri zokirjon furqaddir. furqatning «sayding quyaber sayyod, sayyora ekan mandek» misralari bilan boshlanadigan mashhur musaddasi andalibning «layli - majnun» dostonidagi sayding quyaber sayyod, dilpora ekan …

t g`azallarini ko`chirib xofizlarga, she`r xavasmandlariga tarqatishar ekan. sa`dulla dovyurak, adolatli, xalqparvar yigit bo`lib, furqat uning bu xislatlarini juda xurmat qilar ekan. sa`dulla furqat tomonidan yozilgan xajviyalarni uqib yurganligi uchun boylar g`azabga kelib, undan o`ch olmoqchi bo`lishadi. kunlarning birida isa xofizning uyiga bir kishi kelib abdulla bilan sa`dullani so`raydi. sa`dulla akasi yo`qligini aytganida, haligi kishi: «bo`lmasa o`zingiz yura qoling, ziyofatga aytib yuborishdi. do`stingiz furqat ham bo`ladilar», deydi. furqat nomini eshitgan sa`dulla rozi bo`ladi. ular bir boynikiga kirib borishadi. u yerdagilar sa`dullani ochiq yuz bilan kutib olishib uni yuqoriga o`tkazishadi. sa`dulla tanishlaridan uch to`rttasini kuradi-yu, lekin furqatni ko`rmay hayron bo`ladi. bir ozdan so`ng o`tirganlardan ba`zilari unga achchiq gaplar ota boshlashadi.dovyurak sa`dulla ularning bu gaplariga parvo ham qilmaydi. bu esa o`tirganlarning jig`iga tegadi. xufton nomozini uqish uchun o`rinlaridan turishganda sa`dullani «hurmatlab» oldinga o`tkazishadi. sa`dulla boshini sajdaga qo`yishi bilan orqadan to`rt norgul yigit unga tashlanib, og`ziga latta tiqishadi, kul-oyoqlarini bog`lashadi. shundan keyin katta …

a mazkur «layli va majnun» dostoninig biror nusxasini o`qigan, klassik adabiyot orkali unga tanish "bo`lgan mazkur epizod bilan bog`lik o`sha muxammas sezgir shoirning yuragiga to`kingan». x.zaripov tilga olgan «layli va majnun» dostoni va undagi muxammas, shubhasiz, andalib qalamiga mansubdir. bizningcha, «sayding quyaver sayyod...» musaddasi andalib muxammasiga tatabburidir. tatabbu` priymiga ko`ra, bir shoir tomonidan badiiy qolipga solingan bir xil mazmun boshqa shoir tomonidan davom ettiriladi, unga ergashib, uni yangi formaga, yangi ifodaga qolipiga solinadi. natijada bir mazmun turli badiiy formaga tushadi, turli variantdagi she`riy asarlar maydonga keladi. tatabbu` xix-xx asrlar she`riyatida keng qo`llangan adabiy priyomlardan hisoblanadi. usha davrda yashab ijod etgan muqimiy, zavqiy, avaz kabi demokrat shoirlar she`riyatdagi bu priyomda ko`plab asarlar yaratgan. furqat o`zining «sarguzashtnoma» asarida bu badiiy priyom xaqida quyidagilarni yozgan edi: «hamisha majlis buyod aylab zodai tablarimizdin mushoira kilur edik va bir g`azalda tatabbu` kurguzub, bir mazmun xar ifoda topar erdi», furqat kalbidagi ijodiy niyatning yuzaga chiqishi uchun …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkman adabiyoti"

1662586047.doc αζαρ turkman adabiyoti reja 1. turkman xalqi tarixi haqida. 2. yozma adabiyotining shakllanishi. 3. andalib ijodi. 4. xviii - x1x asrlar turkman adabiyoti taraqqiyoti. turkman xalqi tarixi haqida .turkman xalqi o`rta osiyoda qadim zamonlardan beri yashab kelayotgan, turkiy tilda so`zlashuvchi xalqlardan biridir. turkman xalqining adabiyoti va madaniyati, o`rta osiyoda yashovchi qozoq, qirg`iz va qoraqalpoq xalqlarining adabiyoti va madaniyati singari, folklar asarlari shaklida rivojlandi. turkman xalqi asrlar davomida chet el bosqinchilari-eroniylar, arablar, mo`g`ul istilochilari, buxoro amirlari va xiva xonlari zulmi ostida qolib kelganligi sababli, turkman milliy adabiyoti va madaniyatining rivojlanishi uchun zarur sharoit yo`q edi. shunga qaramay, turkman xalqi o`z milli...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "turkman adabiyoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkman adabiyoti DOC Бесплатная загрузка Telegram