viruslarning strukturasi

PPTX 32 pages 3.5 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.5 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

слайд 1 4-ma`ruza mavzu:viruslarning strukturasi. reja: 1.viruslarning (virionlarning) tuzilishi va morfologiyasi 2.virionning kimyoviy tarkibi 3.viruslar reproduksiyasi o’tilgan mavzuni takrorlash 1.viruslarni mexanik usulda yuqtirish va uni optimallashtirish surtishdagi kuch kattaligi qanday omillarga bog‘liq bo‘ladi: "yuqumlilikni ingibitori“ nima? virus faolligini yo‘qotuvchi moddalarga nimalar kiradi? birinchi marta payvandlash vositasida viruslarni yuqtirish kimlar tomonidan qo‘llanilgan. viruslar - bu mustaqil genom (dnk yoki rnk) tuzilishiga ega bo’lgan, tirik organizmda yoki hujayra kulturalarida ko‘paya olish (reproduksiya) va moslashish (adaptasiya) hamda o‘zgaruvchanlik xususiyatlariga ega bo’lgan hayotning hujayrasiz shaklidir. hozirda odamlar, umurtqali hayvonlar, qushlar, baliqlar, o‘simliklar va mikroorganizmlarni zararlovchi viruslar juda ko‘p uchraydi. viruslar boshqa mikroblardan mutlaqo farq qiladi va alohida – vira podsholigiga kiradi. viruslarning xususiyatlari: 1.viruslarda sitoplazma, yadro, mitoxondriya va ribosoma kabi organellalar yo‘q, shuning uchun ularda hujayraviy jarayon bo’lmaydi. 2.viruslar o‘z tarkibida genom vazifasini bajaruvchi faqat nuklein kislota (dnk yoki rnk) tutadi. 3.viruslarning xususiy oqsil sintezlovchi va energiyani boshqaruvchi tizimi yo‘q, ya’ni to’liq xo'jayin hujayrasiga …

2 / 32

adi. hujayra ichi virusi — vegetativ virusdir. u zararlangan hujayrada reproduksiyalanadi, produktiv infeksiyani qo‘zg‘atadi, virionning yangi avlodi shakllanadi va natijada hujayra halok bo’ladi. reproduksiya jarayoni tugallanmasdan ham qolishi mumkin, bunda virion hosil bo’lmaydi va abortiv infeksiya kelib chiqadi. ayrim viruslar o‘zining genetik materialini xo‘jayin hujayra xromosomasiga provirus ko‘rinishida o‘tkazish qobiliyatiga ega. provirus bo’linish jarayonida hujayra xromosomasi bilan birgalikda replikasiya qilinadi va yangi qiz hujayraga o‘tadi. virusli infeksiyaning bunday shakli integrativ deb nomlanadi va uzoq vaqt saqlanishi yoki yana produktiv infeksiyaga aylanishi mumkin. viruslarning (virionlarning) tuzilishi va morfologiyasi. viruslar o’lchami juda kichik, ya’ni 20 nm dan 300 (350) nm gacha bo’ladi. ular sferik (sharsimon), ko‘p qirrali, tayoqchasimon, o‘qsimon, ipsimon, to‘g‘nog’ichsimon shakllarga ega bo’lishi mumkin. tuzilishi bo‘yicha oddiy (qobiqsiz) va murakkab (qobiqli) viruslar farqlanadi. ikkalasining ham markazida nuklein kislota (dnk yoki rnk) molekulasi joylashadi va uni oqsil qobiq - kapsid o‘rab turadi. bunday tuzilma —nukleokapsid deb nomlanadi. ikkalasining ham markazida nuklein kislota …

3 / 32

aridan tuzilgan. kapsidning bunday tuzilishi kichik genomga ega viruslar uchun katta biologik ahamiyatga ega, chunki bunda genetik axborot kam sarflanadi. viruslar kapsidi oqsil subbirliklarining joylashishiga bog‘liq holda spiralsimon yoki kubsimon simmetriya tipida tuzilgan. spiralsimon simmetriya tipida vintsimon joylashgan nuklein kislota atrofida virus nuklein kislotasini mustahkam o‘rab turuvchi, ovalsimon struktur oqsil subbirliklari (protomerlar) joylashadi. bunday simmetriya tipida ko‘p oqsil sarflanadi, lekin tuzilma o'zining mustahkamligi bilan ajralib turadi. shakllangan nukleokapsid tayoqchasimon yoki ipsimon shaklida bo’ladi. spiralsimon simmetriya tipida vintsimon joylashgan nuklein kislota atrofida virus nuklein kislotasini mustahkam o‘rab turuvchi, ovalsimon struktur oqsil subbirliklari (protomerlar) joylashadi. aynan shunday shaklga spiralsimon simmetriya tipidagi oddiy viruslar ega bo’ladi, masalan: tamaki mozaika virusi - tayoqchasimon, ayrim bakteriofaglar - ipsimondir. odam va umurtqali hayvonlarni zararlovchi viruslar orasida spiralsimon simmetriyali oddiy viruslar uchramaydi, bu viruslar asosan o'simliklarda uchraydi. spiralsimon simmetriya tipidagi murakkab viruslar (orto-; paramiksoviruslar va boshqalar) superkapsid bilan o'ralgan zich spiral yoki yumaloq ko‘rinishdagi nukleokapsidga ega bo’ladi, …

4 / 32

ko‘p qirrali - ikosoedr (yigirma qirrali) ko‘rinishini hosil qiladi. kubsimon simmetriyada kapsid sharsimon, ba’zida prizmasimon shakllarga ega kapsomerlardan tuzilgan. har bir kapsomer besh (pentomer) yoki olti (geksomer) struktur oqsil birliklaridan tashkil topadi. kubsimon simmetriya asosida, kapsomerlar hosil qiladigan teng tomonli uchburchak kombinasiyasi yotadi. bu esa, katta ichki bo‘shliqli yopiq sferik yuzaning shakllanishiga olib keladi. virus kapsidlari turli sondagi kapsomerlardan iborat, lekin bir turdagi viruslar uchun kapsomerlar soni doimiy bo‘ladi. masalan: poliomielit virusi kapsidi 32 ta kapsomerdan, gepatit в virusi kapsidi 180 ta kapsomerlardan iborat. kubsimon simmetriyali oddiy viruslar ko‘p qirrali shaklda, superkapsid bilan o‘ralgan murakkab viruslar esa, asosan sferik shaklga ega bo‘ladi. lekin murakkab viruslarning o‘qsimon, ipsimon, ovalsimon va parallelepiped (chechak virusi) shakllarga ega turlari ham bor. virus kapsidlari turli sondagi kapsomerlardan iborat, lekin bir turdagi viruslar uchun kapsomerlar soni doimiy bo‘ladi. masalan: poliomielit virusi kapsidi 32 ta kapsomerdan, gepatit в virusi kapsidi 180 ta kapsomerlardan iborat. virionning kimyoviy tarkibi …

5 / 32

bajaradi hamda yangi avlod genomi sintezi uchun matrisa bo‘lib xizmat qiladi. manfiy rnkga (rnk-) faqat genom vazifasi xos, bundan tashqari u genom va axborot rnk (i-rnk) sintezi uchun matrisa vazifasini bajaradi. virus nuklein kislotasining asosiy xususiyati yuqumlilik hisoblanadi, ya’ni virusning boshqa komponentlari qatnashmasa-da, u xo‘jayin hujayrasida produktiv infeksiyani chaqirishga qodirdir. yuqumlilikni viruslarning dnk si va musbat rnk si keltirib chiqaradi. virus oqsillari strukturali va strukturasiz oqsillarga bo‘linadi: strukturali oqsillar virion tarkibiga kiradi, bular: kapsid oqsillari-kapsidni shakllantiradi; viruslar reproduksiyasi hujayradagi viruslar reproduksiyasi (produktiv infeksiya) —yagona jarayon bo‘lib, shartli ravishda bir necha bosqichlarga bo‘linadi: 1.virionning hujayraga adsorbsiyasi. 2.virusning hujayraga kirishi. 3.virionning deproteinizasiyasi va uni nuklein kislota (genom) dan ozod bo‘lishi. 4.virus genomini ekspressiyasi va virion komponentlarining sintezlanishi (transkripsiya, translyasiya, replikasiya). 5.virionning shakllanishi (morfogenez). 6.hujayradan virion yangi avlodining chiqishi. virionning hujayraga adsorbsiyasi mavjud bo‘lgan maxsus retseptorlar orqali amalga oshiriladi. oddiy viruslarda - u kapsid yuzasidagi biriktiruvchi oqsillar, murakkab viruslarda biriktiruvchi oqsil superkapsidning yuzasida …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "viruslarning strukturasi"

слайд 1 4-ma`ruza mavzu:viruslarning strukturasi. reja: 1.viruslarning (virionlarning) tuzilishi va morfologiyasi 2.virionning kimyoviy tarkibi 3.viruslar reproduksiyasi o’tilgan mavzuni takrorlash 1.viruslarni mexanik usulda yuqtirish va uni optimallashtirish surtishdagi kuch kattaligi qanday omillarga bog‘liq bo‘ladi: "yuqumlilikni ingibitori“ nima? virus faolligini yo‘qotuvchi moddalarga nimalar kiradi? birinchi marta payvandlash vositasida viruslarni yuqtirish kimlar tomonidan qo‘llanilgan. viruslar - bu mustaqil genom (dnk yoki rnk) tuzilishiga ega bo’lgan, tirik organizmda yoki hujayra kulturalarida ko‘paya olish (reproduksiya) va moslashish (adaptasiya) hamda o‘zgaruvchanlik xususiyatlariga ega bo’lgan hayotning hujayrasiz shaklidir. hozirda odamlar, umurtqali hayvonlar, qushlar, ba...

This file contains 32 pages in PPTX format (3.5 MB). To download "viruslarning strukturasi", click the Telegram button on the left.

Tags: viruslarning strukturasi PPTX 32 pages Free download Telegram