gravitatsion doimiylikni aniqlash

DOC 235.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1710899372.doc gravitatsion doimiylikni aniqlash reja: 1. butun olam tortishish qonuni; 2. kavendish tajribasi; 3. rixars tajribasi; 4. tortishish maydoni kuchlanganligi va potensiali; 5. kosmik tezliklar. ekvuvalentlik prinsipi. butun olam tortishish qonuni: barcha planetalar o`z orbitalari bo`ylab, ma`lum bir tezlikda aylanayotganliklarini hozirgi kunda hamma ham yaxshi biladi. ular: 1) bir-biriga tortilib, to`qnashib ham ketmaydi. 2) bir-biridan uzoqlashib ham ketmaydi. 1-rasm. yerning quyosh atrofida aylanishi bir-birlariga yaqinlashmasligiga sabab, ular muttasil orbitaviy harakatda bo`lganlari uchun, markazdan qochma kuch ostida uzoqlashishga harakat qilishadi. ammo uzoqlashib ham keta olmaydi. bu holatni mashhur fizik olim i. n`yuton «butun olam tortishish qonuni» deb ataluvchi qonunida quyidagicha ifoda etadi: (3-1). ya`ni, ikki jism orasidagi o`zaro tortishish kuchi, ularning massalari ko`paytmasiga to`g`ri proporsional va ular orasidagi masofalar kvadratiga teskari proporsionaldir. demak, barcha planetalar orasida shunday bir o`zaro tortishish kuchi va markazdan qochirma kuch mavjudki, ular ana shu kuch ostida bir birlaridan uzoqlashib ham keta olmaydilar yaqinlashib ham qolmaydilar. borliq …

ilish kuchi oyni yer atrofida ushlab turadi. agar bu kuch birdaniga yo`qolganda edi, oy o`z orbitasiga o`tkazilgan urinma bo`yicha orbitadan chiqib ketar edi. olamning bu darajada aniq hisob-kitob bilan yaratgan va idora etgan alloh buyukdir. demak tabiatdagi har bir narsaga ibrat nazari, tafakkur ko`zi bilan qaramoqligimiz lozim bo`ladi-ki, buning natijasida bu olam behuda, hisob-kitobsiz emas, balki aniq bir qonuniyat ostida yaratilganligini anglab yetamiz. butun tabiat bahramand bo`ladigan yorug`lik nurining o`ziga ham alloh taolo ikki xil xususiyat ato etibdi: 1) yorug`lik - to`lqin kabi tarqalish xususiyatiga ega. bu nazariya n`yuton va uning izdoshlariga tegishli. 2) yorug`lik – xuddi zarrachalar oqimi kabi sochilish xususiyatiga ham ega. bu nazariya esa gyuygens va uning izdoshlariga tegishlidir. jismlarning yerga tushishiga sabab yer sharining tortish kuchi ekanligi haqidagi fikr yangilik bo‘lmagan: buni qadimgilar ham, masalan platon bilgan. lekin bu tortishish kuchini qanday o‘lchash kerak? yer sharining hamma joyida u kuch bir xilmi? - ushbu savollar, butun …

bro‘ – e`tiborni baham ko‘rish maqsadidagilar, uni o‘zlashtirib olishga urinuvchi yoki, hasad qiluvchilar umuman topilmadi. chunki, bu ta`limotning mohiyatini anglovchilarning o‘zi nihoyatda sanoqli edi. shubhasizki, nyutondan avval ham bir necha ingliz olimlari mazkur muammoning yechimiga yaqin kelishgan edi. lekin, savolning qiyinligini anglash, uni yechishni ham bilish degani emas. nyuton – butun olam harakat sirlarini ochgan buyuk daho sifatida insoniyat tarixida o‘chmas iz qoldirdi. kavendish tajribasi - yerning gravitatsion tortishish doimiysi va uni aniqlash tajribasi. bu tajribani 1798 yilda birinchi bo`lib britaniyalik fizik genri kavendish o`tkazgan. u buralma tarozi deb ataladigan asbob yordamida sharlar orasidagi tortishish kuchini o`lchadi. tajriba qurilmasi mustahkam fundamentga o`rnatilgan quticha ichiga joylangan. qutichaning qopqog`iga vertikal holda o`q o`rnatilgan bo`lib, uni aylantirish mumkin. o`qning pastki qismiga sterjen gorizontal holda mahkamlangan va uning uchlariga og`ir massali o`zaro teng m va m qo`rg`oshin sharlar osilgan. ikkinchi bir gorizontal sterjenga mahkamlangan yana ikkita u qadar katta bo`lmagan massalari aniq o`lchangan, bir-biriga …

= 0,73 kg; m = 158 kg bo`lgan. kavendish tajribasi bir necha marta qaytarilib, g = 6,685-10-11 n·m2/kg2 ekanligi ma`lum bo`ldi. bu tajribaga asoslanib yer va boshqa sayyoralar massalari aniqlanadi. kavendish hisoblab topgan gravitatsion doimiysining qiymati undan keyingi topilgan qiymatlardan atigi 1% ga farq qildi xolos. 3. rixars tajribasi: 1898 yilda g. kavendishning 100 yilligi munosabati bilan f.rixars gravitatsiya doimiysini hisoblash uchun boshqa usulni qo`lladi. tarozi shayinining uchlariga katta aniqlikda teng massali ikkita a va b sharlar osilgan. sharlar osilgan iplarning massalari ham e`tiborga olindi. muvozanatni tiklash uchun b yelkaga qo`yilishi kerak bo`lgan qo`shimcha kuch sharlarni qo`rg`oshin devor tortadigan 2f kuchga tengdir. gravitatsiya doimiysini bunday aniqlash usuli eng aniq usuldir. bir-biridan uzoqda turuvchi jismlar aloqada bo`ladi. yer, quyosh va boshqalar. bu jismlar materiyani alohida formasi bo`lgan maydon orqali ta`sirlashadilar. har bir jismni atrofida o`z maydoni mavjud. umuman maydon bu biror kuch ta`siri seziladigan fazo sohasidir. tortishish kuchlari yoki ta`siri seziladigan …

urinma bo`lgan chiziq kuch chizigi deyiladi. biror moddiy nuqtaning gravitatsion maydonini kuch chiziqlari shu nuqta tomon radial to`g`ri chiziq bo`ladi. kuchlanganlik g vektori radius bo`ylab maydon markazi tomon yo`nalgan maydon markaziy maydon deyiladi. agar maydon bir necha jismlar tomonidan yuzaga keltirilgan bo`lsa superpozitsiya printsipi o`rinli bo`lishi kerak. tortishish maydonining yana bir xarakteristikasi potentsialdir: buni tushunish uchun gravitatsion maydonda jismni ko`chirishda bajarilgan ishni topish kerak. aytaylik m moddiy nuqta qo`zgalmas m jismdan ularni birlashtiruvchi to`g`ri chiziq bo`ylab uzoqlashayotgan yoki yaqinlashayotgan bo`lsin. u holda juda kichik dr ko`chishda tortishish maydonining bajargan ishi markaziy kuch tomonidan bajarilib bu kuch radial yo`nalishga ega. shuning uchun bundan ko`rinadiki, tortishish kuchlari konservativ kuchlar bo`lib, jismni tortishish kuchi maydonida ko`chirishda bajarilgan ish jismning potentsial energiyasini kamayishiga teng bo`lar ekan. deb belgilanadi. demak, yerning tortish maydonida jismni ko`chirishda bajarilgan ish yo`lning uzunligiga va shakliga bog`liq bo`lmay balki yer bilan jismni bir biriga nisbatan egallangan holatiga bog`liq ya`ni potentsial …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "gravitatsion doimiylikni aniqlash"

1710899372.doc gravitatsion doimiylikni aniqlash reja: 1. butun olam tortishish qonuni; 2. kavendish tajribasi; 3. rixars tajribasi; 4. tortishish maydoni kuchlanganligi va potensiali; 5. kosmik tezliklar. ekvuvalentlik prinsipi. butun olam tortishish qonuni: barcha planetalar o`z orbitalari bo`ylab, ma`lum bir tezlikda aylanayotganliklarini hozirgi kunda hamma ham yaxshi biladi. ular: 1) bir-biriga tortilib, to`qnashib ham ketmaydi. 2) bir-biridan uzoqlashib ham ketmaydi. 1-rasm. yerning quyosh atrofida aylanishi bir-birlariga yaqinlashmasligiga sabab, ular muttasil orbitaviy harakatda bo`lganlari uchun, markazdan qochma kuch ostida uzoqlashishga harakat qilishadi. ammo uzoqlashib ham keta olmaydi. bu holatni mashhur fizik olim i. n`yuton «butun olam tortishish qonuni» deb ataluvchi qonun...

DOC format, 235.5 KB. To download "gravitatsion doimiylikni aniqlash", click the Telegram button on the left.

Tags: gravitatsion doimiylikni aniqla… DOC Free download Telegram