yerninggravitatsiyamaydoni

PPTX 15 pages 507.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 507.5 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

yerning gravitatsiya maydoni yerning gravitatsiya maydoni 1) og'irlik kuchi maydoni to'g'risida tushuncha. og'irlik kuchining tashkil etuvchilari. 2) og'irlik kuchining potentsiali. erning normal gravitatsion maydoni. 3) og'irlik kuchi anomaliyalari. izostaziya. 4) erga bo'lgan quyosh va oyning gravitatsion ta'siri. priliv og`irlik kuchi maydoni to`g`risida tushuncha va uning mohiyati og`irlik kuchi (gravitatsion) maydoni yer ichidagi tog` jinslarining zichliklari farqlanishi bilan bog`liq. gravitatsion maydonni havoda va kosmosda, yer yuzasida, dengiz va okeanlarda, quduqlarda va tog` qazilmalarida kuzatiladi. yerning gravitatsion maydoni og`irlik kuchining tezlanishi va uning hosilalari bilan tavsiflanadi. og`irlik kuchi. – «gravitas» lotincha og`irlikdir. og`irlik kuchi yerning tortishish kuchi (f) va yerning o`z o`qi atrofida aylanishi natijasida hosil bo`lgan markazdan qochma (r) kuchlarning teng tasir etuvchisi hisoblanadi. demak, og`irlik kuchi (g) tortish kuchi (f) va markazdan qochma kuchlarni (p) to`plamiga teng. og`irlik kuchining potentsiali yerning gravitatsion maydoni og`irlik kuchi tezlanishiga teng bo`lgan kuchlanganlik bilan tavsiflanadi. markazdan qochma kuchning tezlanishi tortishish kuchining tezlanishiga nisbatan juda …

2 / 15

svirlash mumkin. ular ekvipotentsial yuzalar deb ataladi. og`irlik kuchi vektorlari shu yuzalarga normal (perpendikulyar) holatda joylashadi. suyuqlik massaning yuzasi og`irlik kuchi maydonida ekvipotentsial yuzasiga to`g`ri keladi. erdagi okeanlarning tinch holatidagi yuzani geoid deyiladi. geoid ellipsoid shakliga yaqin bo`ladi. og`irlik kuchining absolyut (to`liq) va nisbiy o`lchovlari og`irlik kuchining o`lchovlari to`liq (absolyut) va nisbiy bo`lishi mumkin. absolyut o`lchovlarda – har bir nuqtada og`irlik kuchining to`liq qiymatlari aniqlanadi. nisbiy o`lchovlarda – har bir nuqtada bazi asos qilib olingan (tayanch) nuqtaga nisbatan og`irlik kuchining orttirmalari, yani ayirmalari aniqlanadi. absolyut (to`liq) o`lchovlarda mayatnik asboblari ishlatiladi. nisbiy o`lchovlarda gravimetrlar va mayatnik asboblari ishlatiladi. absolyut o`lchovlarga juda ko`p vaqt sarflanadi. shuning uchun gravirazvedka dala ishlarida nisbiy o`lchovlar o`tkaziladi. og`irlik kuchining gradientlarini o`lchash uchun gradientometrlar va variometrlar ishlatiladi. og`irlik kuchining normal qiymati yerning bir jinsli, zichliklari doimiy bo`lgan kontsentrik qatlamlardan tashkil topgan deb hisoblangan va og`irlik kuchining geoid yuzasi uchun hisoblangan nazariy qiymatini og`irlik kuchining normal qiymati deb …

3 / 15

thi va o`lchash nuqtasi oralig`ida tortuvchi massalar yo`q deb faraz qilinadi. bu reduktsiyani kiritishning maqsadi shundaki, balandlik ortganda o`lchangan «g» ning qiymati kamayadi. bu reduktsiyani nomi – faya reduktsiyasidir. oraliq qatlam uchun tuzatish. bunda kuzatuv nuqtasi va geoid orasidagi oraliq qatlamdagi massalarning tortishish kuchining tasiri hisobga olinadi va u quyidagi formula orqali aniqlanadi: tog`li rayonlarda oraliq qatlamning o`rtacha zichligi 2,67 g/sm3 ga teng qilib olinadi, tekislik rayonlarda esa, 2,3 g/sm3 deb qabul qilinadi. oraliq qatlam massalari o`lchangan og`irlik kuchi qiymatini ko`paytirgani uchun bu tuzatish manfiy bo`ladi izostaziya izostaziya - yer qobig`idagi tog` jinslari massalarining gravitatsion tenglik xolatidir. har qanday xududda bir xil ko`ndalang kesimga ega bo`lgan ma`lum vertikal kolonka olinsa, undagi massalar izostatik kompensatsiya satxidan balandda bir xil qiymatga ega bo`ladi. izostaziya nazariyasi erkin tushish tezlanishini kuzatish natijasida paydo bo`ldi. yani tog`larda normadan kichik, okeanlarda esa katta. bundan qitalardagi jinslarning zichligi okeanlardagi jinslarning zichligidan kichikligi kelib chiqadi. izostaziya nazariyasini eri, …

4 / 15

vjudligining isbotlaridan biri bu relefning og`irlik kuchiga bog`liq emasligidir. lekin yer sharining bazi rayonlarida izostaziya xolatidan chekinishlar bor. masalan subduktsiya zonalarida har doim manfiy gravitatsion anomaliyalar kuzatiladi. buning sababi, okean qobig`i materik qobig`ining ostiga kirib ketayotganda bu bloklarda muvozanat holati vujudga kelmaydi. yana bir misol, okeanlardagi orollarda joylashgan yirik vulqonlar qisqa vaqt ichida ulkan miqyosda magma hosil qilib uni sochishi. buning natijasida okean qobig`i cho`kishni boshlaydi va muvozanatni buzadi. xx asrning 30 – yillarida venning –meynes o`z gipotezasini taklif qildi. u tabiatda eri va pratt o`z modellarida ko`rsatganidek o`zaro bir- biriga sirpanib turuvchi bloklar yo`qligini ko`rsatdi. u o`z modelida yer qobig`ini elastik plastina ko`rinishida bo`lib, bu plastina chekkalari qobiqning barqaror qismlariga bog`langan va u gidrostatika qonunlariga bo`ysinmaydi deb olgan. shunga qaramay bu chekkalar eri modelidagidek zichligi kattaroq mantiyaga emas balki, astenosferaning ustiga yotadi. izostaziyani bunday talqin qilganda yer qobig`ining bloklari bir – biri bilan tirkalishi hisobga olinadi. erni aylanishini sekinlashtiruvchi …

5 / 15

qoldirgan chizig`i konusning asosini tashkil qiladi. bu konusning aylanishi 470ni tashkil etadi. yer o`qi 25800 yilda bir marta to`liq aylanib chiqib ilgarigi nuqtasiga yetib keladi. oyning tasirida ochiq dengizlarda qappayish davrida (priliv) 1 metrga ko`tariladi, masalan tinch okeani oxot dengizidagi penjinskiy qo`ltig`ida esa uning amplitudasi 11 metrgayetadi. sutka davomida ikkita ko`tarilish (priliv) va ikkita pasayish (otliv) kuzatiladi. yer qobig`i oyning prilivlari natijasida 36 sm ga, quyoshning tasirida yana 16sm ga jami 52 sm ga ko`tariladi. kuzatiladigan prilivlarning hammasi yarim sutkalik, sutkalik va uzoq davrlilarga bo`linadi. uzoq davrli priliv, tortib turuvchi sayyoraning yarim aylanish davriga teng. masalan agar bu oy bo`lsa, uning davri ikki hafta, agar bu quyosh bo`lsa – yarim yil. bu tipdagi priliv zonal konfiguratsiyaga ega, u yerning inertsiya momentini o`zgartiradi va shu bilan uning aylanishini sekinlashtiradi. bir sutka ichida soat burchagi 2π ga o`zgaradi. bu priliv yerning inertsiya momenti va aylanishining burchak tezligini o`zgartirmaydi. prilivlarning tarqalish tezligi katta …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yerninggravitatsiyamaydoni"

yerning gravitatsiya maydoni yerning gravitatsiya maydoni 1) og'irlik kuchi maydoni to'g'risida tushuncha. og'irlik kuchining tashkil etuvchilari. 2) og'irlik kuchining potentsiali. erning normal gravitatsion maydoni. 3) og'irlik kuchi anomaliyalari. izostaziya. 4) erga bo'lgan quyosh va oyning gravitatsion ta'siri. priliv og`irlik kuchi maydoni to`g`risida tushuncha va uning mohiyati og`irlik kuchi (gravitatsion) maydoni yer ichidagi tog` jinslarining zichliklari farqlanishi bilan bog`liq. gravitatsion maydonni havoda va kosmosda, yer yuzasida, dengiz va okeanlarda, quduqlarda va tog` qazilmalarida kuzatiladi. yerning gravitatsion maydoni og`irlik kuchining tezlanishi va uning hosilalari bilan tavsiflanadi. og`irlik kuchi. – «gravitas» lotincha og`irlikdir. og`irlik kuchi yerning tortishi...

This file contains 15 pages in PPTX format (507.5 KB). To download "yerninggravitatsiyamaydoni", click the Telegram button on the left.

Tags: yerninggravitatsiyamaydoni PPTX 15 pages Free download Telegram