sotsial taraqqiyot sotsiologiyasi

PDF 8 pages 320.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 320.3 KB

File type PDF

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

1 13-14– mavzu. sotsial taraqqiyot sotsiologiyasi reja: 1. sotsiologiyada ijtimoiy taraqqiyot tushunchasi 2. sotsial taraqqiyot va sotsial o‘sishning manbalari 3. o‘zbekistonning hozirgi sotsial taraqqiyoti va o‘sish holati o.kont sotsiologiyasida sotsial dinamika jamiyat hodisalarini o‘rganishdagi muayyan yondashuvni bildiradi. aslida, dinamika mexanikaning jismlar harakatini va harakat bilan uni yuzaga keltiruvchi kuch o‘rtasidagi bog‘lanishlarni o‘rganadigan bo‘limdir. umumiy ma’noda dinamika harakat holatini, narsa-hodisalarning o‘sish, o‘zgarish, rivojlanish jarayonini anglatadi. sotsiologiya fiziologiyaning bevosita davomi yoki «sotsial fizika» deb hisoblangan. kont ijtimoiy voqelikning tabiiy qonunlarini topishga harakat qilgan edi. ana shu vazifani amalga oshirish uchun ijtimoiy voqelik ikki yo‘nalishda - sotsial statika yo‘nalishida va sotsial dinamika yo‘nalishida ko‘rilishi lozim. sotsial statika ijtimoiy elementlarning muvozanatini, mavjudlik qonunlarini o‘rganadi. ijtimoiy elementlarning uzviy uyg‘unligi, ularning o‘zaro muvozanatlashgan tarzda mavjudligi jamiyatni yaxlit bir butunlik sifatida qarashga imkon beradi. shuning uchun ham jamiyat alohida o‘ziga xos tizim bo‘lib, bunda eng muhimi, elementlarning o‘zaro aloqasidir. sotsial statika har qanday jamiyat barqarorlik, muvozanat holatini, …

2 / 8

sotsial mobillik kishilarning muayyan ijtimoiy guruh va tabaqalardan boshqalariga o‘tishlarini (sotsial o‘zgarishlar), shuningdek, ayni bir sotsial tabaqa doirasida mashg‘ulotlarning o‘zaro almashtirishini anglatadi. sotsial mobillik tushunchasi guruhlar va bir butun jamiyatlar «ochiqligi» yoki «yopiqligi»ni tavsiflash uchun ishlatiladi. intergeneratsion (avlodlar orasidagi) va integeneratsion (avlod ichidagi) sotsial mobillik turlariga ajratiladi. sotsial holatning otadan o‘g‘liga (kamdan-kam hollarda onadan qizga) o‘tishi generatsion sotsial mobillikka, sotsial ko‘tarilish yoki sotsial 2 pasayish bilan boliq individual belgilar esa intrageneratsion sotsial mobillikka misol bo‘la oladi. o‘zgarishlar yo‘nalishiga qarab vertikal (ko‘tarilish va pasayish) va gorizontal sotsial mobillik farqlanadi. sotsial mobillikning emperik ko‘rsatkichi bo‘lib, o‘zgaruvchanlik-mobillik, barqarorlik-stabillik indeksi xizmat qiladi. bu indeks tekshirilayotgan guruhdagi mobil va stabil shaxslar nisbatidan olinadi. bundan tashqari mobil (o‘zgaruvchan) shaxslarning jinsi, ma’lumot darajasi, «aqli rasolik koeffitsenti», millati, irqi, turar joyi, sog‘-salomatligiga qarab ham sotsial mobil shaxslarning miqdoriy ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi korellyatsiya (mos keluvchi) koeffitsientlar hisoblanishi mumkin. sotsial mobillik o‘lchashda turli xil imkoniyatlarning mavjudligi miqdoriy analiz qo‘llanishidan kelib chiqadi. …

3 / 8

shib borishi, oddiydan murakkabga o‘tish, umumiy aloqadorlik takomillashuvi), ijtimoiy tartibot mukammalashuvidan iboratdir. e.dyurkgeym sotsiologik tizimida ham jamiyatdagi differensiatsiya va integratsiya jarayonlariga e’tibor bergan. u differensiatsiyani aholi zichligining oshishi va shaxslararo va guruhlar aro muloqatlar sur’atiga bog‘lab tushuntirgan. odatda differensiatsiya tushunchasi «tafovut» so‘zining sinonimi sifatida ishlatiladi. bu holda u rollar, statuslar (maqomlar), institut va tashkilotlarni turli mezonlar yordamida klassifikatsiya qilishga yordam beradi. strukturaviy funksionalizm va sistemali yondashuv tarafdorlari (parsons, etsoni va b.). sotsial differen- siatsiya bilan sotsial sistemaning o‘z-o‘zini saqlashini shart deb qaraydilar. bunda sotsial differensiatsiyaning yaxlit jamiyat, uning ostki tizimlari, guruhlari darajasida ko‘rinishlari qat’iy farqlanadi. ularnig fikricha, quyidagi hayotiy muhim vazifalar - muhitiga moslashish, maqsadlarini qo‘ya bilish, ichki ixtiloflarni bartaraf etish (integratsiya) va hokazolar bajarilgandagina muayyan tizim mavjud bo‘la olishi mumkin. bu vazifalar esa faqat ozmi- ko‘pmi maxsuslashgan institutlar tomonidangina bajarilishi mumkin. demak, bunga muvofiq sotsial tizimlar ozmi-ko‘pmi differensiatsiyalashgan (tabaqalashgan) bo‘ladi. sotsial differensiatsiya o‘sishi bilan faoliyatlar ham maxsuslashib boradi, shaxsiy …

4 / 8

luvchi jarayon tushuniladi. integratsiya turli xil sotsial sub’ektlar - individlar, tashkilotlar, davlatlar va hokazolar o‘rtasida ixtilofsiz munosabatlar bo‘lishini ko‘zda tutadi. sotsial tizimlar integratsiyasining darajasi va mexanizmi to‘g‘risidagi qarashlar tarixan o‘zgarib kelgan. bajaradigan vazifalari, sohalariga qarab sotsial dinamikaning quyidagi turlarini ajratib ko‘rsatish mumkin: 1. reproduktiv dinamika. sotsial dinamikaning bu turi tug‘ilish, ishlab chiqarish, ekologiyaning sotsial jihatlarini o‘z ichiga oladi. aholi sonining o‘sishi, tug‘ilish miqdori, ularni belgilovchi omillar reproduktiv sotsial dinamika sohasiga kiradi. ishlab chiqarish, ekologiya va sotsial sub’ektlar reproduktiv o‘rnashmalarga aloqador bo‘ladi. 2. maqom (status) sotsial dinamika. u o‘z ichiga xizmat lavozimlarida ko‘tarilishi yoki pasayishini, turmush darajasi va sifati kabilarnini qamrab oladi. 3. hududiy sotsial dinamika. aholi ko‘chishlarining sur’ati va miqdorlarining sotsial jihatlari, katta shahar vujudga kelishi bilan paydo bo‘lgan sotsial muammolar, ishlab chiqarishning joylashtirilishi, uning sotsial oqibatlari hududiy (territorial) sotsial dinamika ob’ektlaridir. 4. ma’naviy hayot dinamikasi manfaatlar, qadriyatlar, fikrlar, normalar harakati, o‘zgarishi va rivojlanishi bu soha doirasida bo‘ladi. 5. siyosiy …

5 / 8

zontal - yo‘nalishda tekshirish mumkin. jumladan, sotsial-sinfiy struktura elementlari harakati sotsial 4 stratifikatsiya yondashuvi asosida qaralganda buni yaqqol ko‘rishimiz mumkin. sotsial stratifikatsiya (lot. strato - tuzilma, qatlam) sotsiologik tushunchasi bo‘lib, bu tushuncha umuman jamiyatning, ayrim sotsial guruhlarining tarkibini, ularning turli-tuman belgilariga: daromadi, malakasi, ma’lumoti va boshqa darajalariga qarab, odatda ierarxiya (yuqori va quyi) tarzda joylashgan ijtimoiy qatlamlarga bo‘linishini tavsiflaydi. funksionalizm nuqtai nazaridan, sotsial stratifikatsiya tizimi jamiyatdagi sotsial rol va mavqeylarning differensiatsiyasi bo‘lib, u har qanday jamiyatning ob’ektiv ehtiyojidir. jamiyatning turli sohalarida stratalardan stratalarga harakatni ko‘rish mumkin. masalan, iqtisodiyot sohasida - har bir odam milloner bo‘lishi mumkin; siyosatda - yirik siyosiy mansabga erishish mumkin; armiyada - har bir askar general bo‘lishi mumkin; diniy faoliyat sohasida - oliy diniy martabaga erishish mumkin; fan - bu faoliyatning nisbatan zoe ketadigan sohasi bo‘lib, biroq bunda ilgarilash mumkin; nikoh orqali - foydali nikoh vositasida jamiyatning eng yuqori pog‘onalariga g‘oyat tez ko‘tarilish mumkin. kishilarning sotsial zinapoyadagi …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sotsial taraqqiyot sotsiologiyasi"

1 13-14– mavzu. sotsial taraqqiyot sotsiologiyasi reja: 1. sotsiologiyada ijtimoiy taraqqiyot tushunchasi 2. sotsial taraqqiyot va sotsial o‘sishning manbalari 3. o‘zbekistonning hozirgi sotsial taraqqiyoti va o‘sish holati o.kont sotsiologiyasida sotsial dinamika jamiyat hodisalarini o‘rganishdagi muayyan yondashuvni bildiradi. aslida, dinamika mexanikaning jismlar harakatini va harakat bilan uni yuzaga keltiruvchi kuch o‘rtasidagi bog‘lanishlarni o‘rganadigan bo‘limdir. umumiy ma’noda dinamika harakat holatini, narsa-hodisalarning o‘sish, o‘zgarish, rivojlanish jarayonini anglatadi. sotsiologiya fiziologiyaning bevosita davomi yoki «sotsial fizika» deb hisoblangan. kont ijtimoiy voqelikning tabiiy qonunlarini topishga harakat qilgan edi. ana shu vazifani amalga oshirish uchun ijtimoiy vo...

This file contains 8 pages in PDF format (320.3 KB). To download "sotsial taraqqiyot sotsiologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: sotsial taraqqiyot sotsiologiya… PDF 8 pages Free download Telegram