jamiiyat tizimi sifatida

PDF 9 pages 854.8 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 854.8 KB

File type PDF

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu 3. jamiyat yaxlit tizim sifatida reja: 1. sotsiologiyada jamiyat tushunchasi 2. jamiyat belgilari 3. jamiyat tizim sifatida 4. jamiyat turlari 5. fanda fuqarolik jamiyat g‘oyasi 6. industrialgacha, industrial va postindustrial jamiyatlar sifati. 1. jamiyat tushunchasining eng oddiy ta’rifi bu – kishilarni muayyan hudud va madaniyat asosida birlashtiradigan guruhdir. sotsiologiyada bu tushuncha kengroq tahlil qilinadi. biz jamiyatni bunday guruhlarning o‘zaro harakatlarini aks ettiradigan sotsial strukturadir degan xulosani ilgari suramiz. sotsial struktura esa jamiyatdagi hulq-atovr modeli bo‘lib namoyon bo‘ladi. shunday qilib jamiyat bu nafaqat kishilarni birlashtirgan guruhlar va ularning madaniyati, balki yana u kishilar va institutlar orasidagi munosabatlar tizimidir. kishilik jamiyati madaniyatga egadir va madaniyat faqat qaerda jamiyat bo‘lsa, u o‘sha yerda faorliyat ko‘rsatadi. 1 ma’lumki, insonlar bir-biridan alohida yashay olmaydilar. inson o‘z tabiatiga ko‘ra, jamiyatning bir bo‘lagidir. masalan, biron kechada birga ishtirok etayotgan do‘stlar, badiiy adabiyot ixlosmandlari, kitobsevarlar jamiyatlari va boshqalar shular jumlasidan. shu sababdan ham, tabiiyki, u jamiyat bilan …

2 / 9

shuntirilib, materialistik mohiyatga ega bo‘lgan moddiy munosabatlarning belgilovchi roliga asosiy e’tibor qaratilgan jamiyat o‘zi nima? umumiy qarashlar doirasida fikrlasak, jamiyat – bu odamlar jamoasi, gurhi va yig‘indisidir. biroq jamiyat shunchaki bir guruh to‘pori odamlar jamoasi emas. bu shunday guruhki, unda odamlar o‘zaro yaqin aloqada bo‘lib, uzviy va barqaror munosabatlarga kirishadi. bundan kelib chiqadiki, jamiyat unda yashab turgan insonlarning umumiy tomonlarini o‘zida namoyon etadi. 1 introduction to sociology. р.31 «jamiyat» atamasi hususida turli tushunchalar mavjud. sotsiologiyada «jamiyat» tushunchasi keng ma’noda insonlarning tabiiy holatdagi o‘zaro munosabatlarining tarixiy natijasi sifatida tahlil qilinadi. tor doirada esa, ma’lum millat, mamlakat, xalq va aholining ijtimoiy birikmasi sifatida o‘rganiladi. bu ta’rifdan kelib chiqadiki, jamiyat odamlar, ularning ijtimoiy munosabatlari, o‘zaro aloqalaridan tashkil topgan yaxlit tizimdir. undagi aloqalar, munosabatlar, turg‘un hussusiyatga ega va tarixiy jarayonda avloddan avlodga o‘tib, yanada mustahkamlanib boradi. jamiyat bu odamlarning shunday jamoasiki, u insonlarning o‘zaro munosabatlari yordamida faoliyat ko‘rsatadi. odamlar, ijtimoiy harakatlar va aloqalar, birlashmalar, …

3 / 9

jamiyatga aynan shunday ta’rif bergan amerikalik sotsiolog n.smelzer jamiyatni ma’lum geografik chegaralari, qonunchilik tizimi, ma’lum miliy (ijtimoiy- madaniy) qadriyatlarga ega bo‘lgan aholi, ya’ni odamlar birlashmasi deya qayd etadi. «jamiyat», «mamlakat», «davlat» kabi o‘zaro bog‘liq bo‘lgan, keng ma’noda ishlatiladigan tushunchalarni o‘zaro farqlay bilish ham lozim. «mamlakat» – bu sayyoramizning ma’lum bo‘lagiga xos geografik hususiyatlarni o‘zida akas ettiruvchi, o‘z chegaralari bo‘lgan mustaqil davlat tushunchasini anglatadi. «davlat» esa mamlakat siyosiy hayotidagi asosiy tushuncha. jamiyat – bevosita mamlakatning ijtimoiy tuzilishini o‘zida aks ettiradi va shuning uchun ham sotsiologiyada markaziy o‘rin egallaydi. shunday qilib, sotsiologiyada ijtimoiy tizim, jamiyat sifatida ijtimoiy shakllanish tarixi, o‘zaro aloqalari va munosabatlari umumiy bo‘lgan odamlar guruhi tushuniladi. qanday sifatlariga ko‘ra jamiyatlar bir-biridan farqlanadi? jamiyatning birinchi belgisi bu – ijtimoiy aloqalar sodir bo‘ladigan hudud. hudud – bu individlar o‘rtasidagi munosabatlar shakllanib rivojlanadigan kenglik asosidir. jamiyatlarni bir-biridan farqlab turadigan yana bir muhim jihati – ichki o‘zsib boruvchi ijtimoiy munosabatlardir, o‘zaro muvofiqlashgan ijtimoiy faoliyat …

4 / 9

sh darajasini bildiradi. jamiyatning mustaqilligi uning a’zolariga o‘z ehtiyojlarini qondirishga imkoniyat yaratib berishi, tor darajadagi kasbiy faoliyat bilan shug‘ullanishi, madaniyat, fan va boshqa sohalardagi yutuqlar bilan tanishishi, o‘z vazifalarini ado etishi uchun shart- sharoitlar yaratishida namoyon bo‘ladi. bu imkoniyatlar insonlarga o‘z maqsadlariga erishishda yangilik va qulaylik yaratib beradi. jamiyatning to‘rtinchi farqli belgisi shuki, u muvofiqlashish xususiyatiga ega. har bir yangi avlod jamiyatda ijtimoiy sharoitlarga muvofiq shakllanadi. bu yo‘nalishda yangicha ijtimoiy ta’lim, turli me’yorlar institutsional tarzda rivojlanib boradi. shu bilan bir vaqtda odamlarga azaldan urf bo‘lib qolgan an’analar, axloqiy me’yorlar saqlab qolinadi. yuqoridagilarni hisobga olib, jamiyat tushunchasiga quyidagicha ta’rif berish maqsadga muvofiq. jamiyat – bu tarixiy shakllanish bosqichlari, o‘z ehtiyojlarini qondirish yo‘lida birlashgan, g‘oyalari va maqsadlari uyg‘un bo‘lgan, ishlab chiqarish va ta’minoti mustaqil va barqaror bo‘lgan odamlar jamoasidir. bu jamoa o‘z-o‘zini boshqarish, o‘z-o‘zini rivojlantirish qobiliyatiga ega bo‘lishi, o‘z madaniy salohiyati, o‘ziga xos ijtimoiy me’yorlari va qadriyatlari mavjud bo‘lgan o‘zaro aloqalari va …

5 / 9

uhitga moslashuvi, uni boshqarish bilan bog‘liq tushunchadir. maqsadga erishi uchun esa jamiyatdagi a’zolar o‘z maqsadini aniq bilishi, bu maqsadga erishi yo‘lidagi imkoniyatlardan to‘liq foydalana olishi lozim. integratsiya – tizimning tarkibiy qismlarga hamohang bo‘lish, hamjihatlik va ichki tartibni qo‘llab-quvvatlash, tizimning muvozanatdan chiqishiga qarshilik qilishdan iboratdir. latentlik deganda madaniyat namunalarini yaratish, madaniy boyliklarni yangilash va kelgusi avlodlarga yetkazib berish tushuniladi. qayd etib o‘tganimizdek, vazifalar bugungi tizim, shuningdek, uning to‘rtta tarkibiy qismlari tomonidan bajariladi. jamiyatning integratsiyalashuvi ijtimoiy tizim tomonidan amalga oshiriladi. tizimning ma’lum maqsadga intilishini parsons faqat o‘sha jamiyat shaxsiyatiga taalluqli deb hisoblaydi. jamiyatning me’yorlari va qadriyatlarini yuzaga chiqarishda madaniyat tizimining roli katta. muvozanatni saqlashda esa axloqiy me’yorlarga amal qilinadi. t.parsons modelida muvofiq ijtimoiy tizim faoliyat yurituvchi sub’ekatlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar holati va jarayonida vujudga kelgan tuzilmaga aytiladi. bu tuzilma 4 ta asosiy qismdan tashkil topadi. bular qadriyatlar, me’yorlar, jamoalar va vazifalardir. ijtimoiy tizimning muhim takibiy qismi bu – institutsializatsiyadir. bu ijtimoiy faoliyat …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jamiiyat tizimi sifatida"

mavzu 3. jamiyat yaxlit tizim sifatida reja: 1. sotsiologiyada jamiyat tushunchasi 2. jamiyat belgilari 3. jamiyat tizim sifatida 4. jamiyat turlari 5. fanda fuqarolik jamiyat g‘oyasi 6. industrialgacha, industrial va postindustrial jamiyatlar sifati. 1. jamiyat tushunchasining eng oddiy ta’rifi bu – kishilarni muayyan hudud va madaniyat asosida birlashtiradigan guruhdir. sotsiologiyada bu tushuncha kengroq tahlil qilinadi. biz jamiyatni bunday guruhlarning o‘zaro harakatlarini aks ettiradigan sotsial strukturadir degan xulosani ilgari suramiz. sotsial struktura esa jamiyatdagi hulq-atovr modeli bo‘lib namoyon bo‘ladi. shunday qilib jamiyat bu nafaqat kishilarni birlashtirgan guruhlar va ularning madaniyati, balki yana u kishilar va institutlar orasidagi munosabatlar tizimidir. kishilik ja...

This file contains 9 pages in PDF format (854.8 KB). To download "jamiiyat tizimi sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: jamiiyat tizimi sifatida PDF 9 pages Free download Telegram