badiiy san’atlar va ularning navoiy she’riyatidagi o‘rni

PPTX 63 pages 188.3 KB Free download

63 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 188.3 KB

File type PPTX

Pages 63

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 63

ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini. lafziy san’atlar badiiy san’atlar va ularning navoiy she’riyatidagi o‘rni kun bayti men havoyini ne tong koʻrguzsalar bir-birgakim, egma qoshing fikri andoqkim hilol etmish meni. reja: mumtoz poetikada ilmi badi’. navoiy asarlarida ilmi’ badi’ga doir qarashlar. mumtoz she’riy san’atlar tasnifi. badiiy san’atlarning navoiy lirikasidagi oʻrni. lafziy san’atlar. ma’naviy va mushtarak san’atlar. ilmi badi’ ilmi badi’ (ar. badi’ – go‘zal, chiroyli, ajoyib, nodir, nafis, yangi paydo bo‘lgan narsa) – sharq poetikasining tarkibiy qismlaridan biri, nutqqa bezak beruvchi san’atlar, ularning o‘ziga xos jihatlari, fikrni go‘zal va mazmunli ifodalash usullarini o‘rganuvchi soha bo‘lib, mumtoz she’riyat, ba’zida nasrda keng ishlatilgan va zamonaviy adabiyotda hozir ham qo‘llanilayotgan badiiy san’atlar ilmi badi’ning asosini tashkil qiladi. shundan kelib chiqib, ilmi badi’ sanoyi’ ilmi deb ham yuritiladi. ushbu ilmga doir dastlabki asarlar arab tilida yaratilgan bo‘lib, ularga nasr binni hasanning “mahosin ul-kalom”, ibn mu’tazning “kitob ul-badi’”, qudama ibn ja’farning “naqd ush-she’r” asarlari kiradi. …

2 / 63

rashlar alisher navoiy ilmi badi’ga doir maxsus asar yaratmagan boʻlsa-da, oʻzining «majolis un-nafois», «xamsa», «mahbub ul-qulub», «muhokamat ul-lugʻatayn» va boshqa koʻplab asarlarida ilmi badi’ning ba’zi nazariy jihatlariga toʻxtalib oʻtadi. «muhokamat ul-lugʻatayn»da «tarsi’ san’atikim, matla’dan oʻzga baytda boʻla olmas, ul qasidaning agarchi mustaxraj matla’yi rostdur, ammo asli matla’da avvalgi misraning bir lafzida takalluf qilibdur va matla’yi budurkim, bayt: safoi safvati roʻyat birext obi bahor, havoi jannati koʻyat bibext mushki tator (mazmuni: pokiza yuzingning sofligi bahor suvini toʻkdi. jannatdek manzilingning havosi xushboʻy hid taratdi). navoiy bu oʻrinda forsiygoʻy adib salmon sovajiy (1310 – 1376)ning qasidasi haqida fikr yuritib, uning matla’sida tarsi’ san’ati bilan bogʻliq asosiy mezon, ya’ni ikki misradagi barcha soʻzlarning oʻzaro ohangdosh boʻlish qoidasi bir juflikda (obi – mushki) buzilganligini ta’kidlaydi. ushbu matla’ga javob yozgan aksar shoirlar muddaoga erisha olmay pand yeganlarini, oʻzi esa unga javobiya tarzida quyidagi baytni bitganligini faxriya tarzida shunday bayon qiladi: «bu matla’ga tatabbu’ qilgʻon koʻp suxanvarlar …

3 / 63

ning soching boʻlmasa, chunonam parishonlik boʻladi, kokiling (esa) figʻonli tunga oʻxshaydi). lafziy ma’naviy mushtarak lafziy san’atlar lafziy san’atlar nutqning ifoda usuli, xususan so‘z shakli bilan aloqador san’atlar bo‘lib, ijodkor yetkazmoqchi bo‘lgan fikrni yuksak badiiy shaklda ifodalashga xizmat qilishi kerak. atoulloh husayniy tasnifiga ko‘ra lafziy san’atlar tajnisli tarsi’ radd (qaytarish) qalb saj’ tashtir tajziya tasri’ tarsi’ tasmit aks zulqofiyatayn talavvun muvassal muqatta’ jam’ ul-huruf musoviyat tarafayn mudavvar tajnis ilmi badi’ga doir tasniflar atoulloh husayniy (3 ga bo‘ladi) zokirjon mamajonov (12 ga bo‘ladi) yoqubjon is’hoqov (10 ga bo‘ladi) tarsi’ tarsi’ (ar. – gavharni ipga tizish) – baytning birinchi misrasidagi barcha so‘zlarning ikkinchi misradagi so‘zlar bilan o‘zaro teng, vazndosh va qofiyadosh bo‘lishiga asoslangan badiiy san’at. umar roduyoniyning “tarjumon ul-balog‘a” (11-a.) asaridan boshlab ilmi badi’ga doir barcha forsiy risolalar tarsi’ san’ati ta’rifi bilan ibtido topganligini ko‘rish mumkin. tarsi’ dardini najotim et, ilohi yodini hayotim et, ilohi!.. kun yuzini aylading mushakkal tun ko‘zini aylading mukahhal. …

4 / 63

t misralarida uch va undan ortiq so‘zni qofiyadosh qilib keltirishga asoslangan badiiy san’at bo‘lib, bir yoki ikki so‘zning qofiyalanmay, ochiq qolishi bilan tarsi’dan farqlanadi. yo‘ldasa bu yo‘lda nizomiy yo‘lum, qo‘ldasa xusrav bila jomiy qo‘lum. radd (qaytarish)ga asoslangan san’atlar raddul aruz ilal ibtido radd ul-ajuz al as-sadr radd us-sadr il-al ajuz sharq mumtoz poetikasida baytning boshi sadr, oxiri ajuz yoki zarb, ikkinchi misraning boshi ibtido va har ikki misraning o‘rtasi hashv deyiladi. sadr / hashv / aruz ________/ _______ / _____ ibtido / hashv / ajuz (zarb) ________/ _______ / _____ radd us-sadr il-al ajuz radd us-sadr il-al ajuz (sadrning ajuzda takrorlanishi) san’atida baytning boshida kelgan so‘z baytning oxirida ham takrorlanadi, boshqacha aytganda, bayt qaysi so‘z bilan boshlangan bo‘lsa, shu so‘z bilan yakunlanadi. ushbu san’at tasdir (ar. – qaytish) deb ham ataladi. o‘t agar itsa jahondin, ohim o‘lsa g‘am emas, yetkuray bir damda yuz avvalg‘i o‘t miqdori o‘t. radd ul-ajuz al …

5 / 63

g‘azal matla’si yoki qasidaning birinchi baytida ilgari surilgan fikr keyingi baytlarda rivojlantirilib boriladi va she’r nihoyasida misrani takrorlash orqali o‘sha fikr yana ta’kidlanadi. kechti umrum naqdi g‘aflat birla nodonlig‘da hayf, qolg‘ani sarf o‘ldi anduh-u pushaymonlig‘da hayf… ey navoiy, voqif erman xalqdin, bori mening kechti umrum naqdi g‘aflat birla nodonlig‘da hayf radd ul-matla’ning ikkinchi ko‘rinishiga misol: otashin gul bargidin xil’atki jononimdadur, xil’at ermas, ul bir o‘tdurkim, mening jonimdadur. otashin la’lidururkim, anda muzmar bo‘ldi jon, otashin gul bargidan xil’atki jononimdadur. radd ul-qofiya radd ul-qofiya (ar. – qofiyaning takrorlanishi) – g‘azal yoki qasida matla’idagi qofiyaning undan keyingi baytlardan birida yoki maqta’da takrorlanishiga asoslangan badiiy san’at. xvi asrgacha yaratilgan poetikaga doir manbalarda “iyto” deb yuritilgan. bahor sensiz o‘luptur manga ajab do‘zax, qizil gul anda o‘tu oq shukufalardur yax. bahor sensiz agar do‘zax o‘lsa tong ermas, bihisht ichinda liqo bo‘lmasa erur do‘zax... tardi aks tardi aks (ar. – teskari qilib takrorlash) – bayt tarkibidagi ikki …

Want to read more?

Download all 63 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy san’atlar va ularning navoiy she’riyatidagi o‘rni"

ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini. lafziy san’atlar badiiy san’atlar va ularning navoiy she’riyatidagi o‘rni kun bayti men havoyini ne tong koʻrguzsalar bir-birgakim, egma qoshing fikri andoqkim hilol etmish meni. reja: mumtoz poetikada ilmi badi’. navoiy asarlarida ilmi’ badi’ga doir qarashlar. mumtoz she’riy san’atlar tasnifi. badiiy san’atlarning navoiy lirikasidagi oʻrni. lafziy san’atlar. ma’naviy va mushtarak san’atlar. ilmi badi’ ilmi badi’ (ar. badi’ – go‘zal, chiroyli, ajoyib, nodir, nafis, yangi paydo bo‘lgan narsa) – sharq poetikasining tarkibiy qismlaridan biri, nutqqa bezak beruvchi san’atlar, ularning o‘ziga xos jihatlari, fikrni go‘zal va mazmunli ifodalash usullarini o‘rganuvchi soha bo‘lib, mumtoz she’riyat, ba’zida nasrda keng ishlatilgan va zamonaviy adabiyotda ho...

This file contains 63 pages in PPTX format (188.3 KB). To download "badiiy san’atlar va ularning navoiy she’riyatidagi o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy san’atlar va ularning na… PPTX 63 pages Free download Telegram