korpus uchun kompyuter instrumentariyalari

DOCX 23 pages 56.3 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 56.3 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti “kompyuter lingvistikasi va amaliy tilshunoslik” kafedrasi “korpus lingvistikasi” fanidan kurs ishi mavzu: korpus uchun kompyuter instrumentariyalari kompyuter lingvistikasi mutaxassisligi 1-bosqich magistratura talabasi ilmiy rahbar: berilgan sana: ___________________ baho: __________________ rahbar imzosi: __________________ toshkent – 2024 mundarija kirish ……………………………………………….………………………...3 i bob. korpus tipologiyasi klassifikatsiyasi va tasnifi 4 1.1 korpus lingvistikasi tarixi va predmeti 6 1.2 korpus lingvistikasining asosiy tushunchalari 8 1.3 korpus turlari 12 ii bob. korpus turlari………………………………………………..14 2.1 parallel korpus 14 2.2 dialektall korpus 16 2.3 multimedia korpus 18 xulosa 22 foydalanilgan manba va adabiyotlar ro‘yxati 24 kirish mavzuning dolzarbligi. til korpusi va u bilan bog‘liq bo‘lgan fan, ya’ni korpus lingvistikasi xx asrning oxiri xxi asr boshida tilshunoslik va til o‘qitish metodikasiga shiddat bilan kirib kelgan yangi yo‘nalishdir. til korpusini yaratish hamda korpus lingvistikasini rivojlantirish tilshunoslik, til o‘qitish metodikasi sohalaridagi dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. garchand barcha …

2 / 23

fatida qarasa, ba’zilar uni nazariya deb hisoblaydi. kubler va zinsmester fikrlariga ko‘ra, korpus lingvistikasi bir vaqtning o‘zida ham vosita, ham metod bo‘lishi mumkin. bu unga bo‘lgan yondashuvga bog‘liq. korpus lingvistikasiga doir metodlar dastlab 1960-yillarda qo‘llana boshlangan bo‘lsada, bu terminning o‘zi 1980-yillarga qadar mavjud bo‘lmaga[footnoteref:2] korpusga asoslangan yondashuv tilshunoslikning turli sohalariga tadbiq etilishi mumkin. korpus lingvistikasining rivoji tildagi yangi nazariyalarning yaratilishiga imkon yaratdi. korpus lingvistikasi juda keng tushuncha emas, u tilni o‘rganish va tadqiq etishda qo‘llaniladigan metodlar va uslublar jamlanmasidir. shunday bo‘lsada uning o‘ziga xos jihatlarini ochib berish uchun ba’zi umumlashmalar qilinishi zarur bo‘ladi. korpus lingvistikasi ko‘p tarmoqli tilshunoslik bo‘limi hisoblanadi. korpus lingvistikasida jamlangan axborotlarni qo‘llashga oid turli xil yondashuvlar mavjud. bir korpusga xos bo‘lgan matnlarning o‘ziga xususiyatlarini ko‘rib chiqar ekanmiz, shuni aytib o‘tish kerakki, matn tushunchasi bu yerda maxsus texnika uskunalari o‘qishi uchun mo‘ljallangan hujjat ko‘rinishidagi axborotdir. [2: анисимов а.в. компьютерная лингвистика: мифы, алгоритмы, язык. – киев: наукова думка. 1991.] …

3 / 23

ngvistikasini yaratishga bo‘lgan ehtiyojni anglash katta muvaffaqiyatlar sari qo‘yilgan salmoqli qadamdir. bugungi kunda ikkinchi (chet) tilni o‘qitish jarayonida uchraydigan muammolardan biri talabga javob beradigan pedagogik matn materiallarining yetarli emasligidir. shu bois o‘quvchilarda motivatsiyani hosil qilishga ko‘maklashadigan yangi materiallarni tayyorlashdek kundalik ishni bajarish uchun til o‘qituvchilari ko‘p vaqt sarflashi kerak bo‘lib qolmoqda. mazkur holatda korpus lingvistikasining metodlaridan foydalanish orqali masalani hal etish mumkin. kurs ishining nazariy-uslubiy asoslari. talabalarning mustaqil ta’lim madaniyatini yuksaltirish masalasi dolzarb bo‘lib turgan hozirgi paytda yuqorida keltirilgandek vazifalarni bajarish juda foydalidir. binobarin, talaba aniq savollariga javoblar topish, o‘rganilayotgan tilning real tabiiy holatini ko‘rish, uning tarixiy, geografik, ijtimoiy jihatdan variativligini isbotlash kabi imkoniyatlarga ega bo‘ladi. til ta’limida korpus metodlariga an’anaviy ta’lim texnologiyalariga qo‘shilgan yuqori samara beruvchi innovatsion metodlar deb ham qaraladi. mazkur metod fanlararo aloqa, emperik adekvatlik, autentlik, egiluvchanlik, muayyan vazifa va maqsadlarga moslashuvchanlik, talabaga mustaqil bilim olish imkonini yaratish, ta’limda "ixtiro" metodini qo‘llash kabi aspektlarga ega. kurs ishining …

4 / 23

a boshladi. [footnoteref:3]1963-yilda aqshdagi braun universitetida u. frensis va g. kuchera kabi olimlar tomonidan birinchi matn korpusi yaratilgan bo'lib, bu korpus 500 ta matndan iborat edi. mazkur matnlarning har birida ikki mingtadan so‘z bo'lib, ular aqshdagi eng ommabop hisoblangan 15 turdagi nasriy janrda yozilgan inglizcha matnlar edi. [3: sinclair.j. corpus, concordance, collocation.oxford, 1991.] olimning ta’kidlashicha, korpus elektron shakldagi katta hajmdagi tizimlashtirilgan (strukturaga ega bo‘lgan), razmetkalar maxsus elektron belgilar qo‘yilgan, filologik jihatdan keng qamrovli va muayyan lingvistik masalalarni hal etishga mo‘ljallangan til ma’lumotlari majmuyidir. umuman olganda, korpusga berilgan har bir ta’rifda quyidagilar e’tirof etiladi: 1) ko‘plab matnlar elektron shaklda berilishi kerak (internet tarmog‘ida yoki diskda); 2) lingvistik tahlilni amalga oshirish maqsadida til materialiga maxsus belgilar qo‘yilishi (razmetka qilinishi) lozim; 3) bajarilgan tahlil natijasida to‘plangan til materialini turli tamoyillar asosida taqsimlash imkoni mavjud bo‘lishi kerak (masalan, janr, matn yaratilgan sana, mavzu bo‘yicha va hokazo). [footnoteref:4] [4: safarov sh. kognitiv tilshunoslik. –jizzax: sangzor, …

5 / 23

o‘rsatilsa, yuqorida keltirilgan turli xil belgilar bevosita faktik material to‘plash, uni tahlil qilish, o‘tkaziladigan dars uchun material tayyorlash, o‘rganilgan til birliklarining amalda qo‘llanilishini tekshirish kabi bir qator vazifalarni bajarish jarayonini bir necha yuz marta osonlashtiradi, tezlashtiradi. hozirgi vaqtda amaliy (faktik) material to‘plash va uni tahlil qilishda korpus lingvistikasi tobora ommalashib bormoqda. bu esa tilshunoslikda axborot texnologiyalarining shiddat bilan rivojlanishi natijasida kelib chiqqan tabiiy holatdir. quyida korpuslardan foydalanishning ayrim usullari keltiriladi. talaba korpusga kiruvchi autentik materialni mustaqil ravishda o‘rganib, u yoki bu til birligining mohiyati, nutq tuzishdagi ahamiyati, imkoniyatlari haqida taxmin, xulosalar qilishi mumkin. mazkur induktiv metod yordamida o‘zlashtirilgan bilim uzoq muddat talaba xotirasida saqlanishi hammaga aniq. masalan, ikkinchi tilni o‘rganayotgan talaba bir-biriga o‘xshash ikki so‘zning farqini tushuntirib berishi kerak, shu o‘rinda u mavjud korpus materiallaridan foydalanib, yuqoridagi so‘zlar qatnashgan 20-30 ta gapni bir zumda topadi hamda kontekst tahlil jarayonida o‘xshash so‘zlarning semantik farqini tushunib yetadi. [footnoteref:5] [5: yo‘ldoshev b. kompyuter …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "korpus uchun kompyuter instrumentariyalari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti “kompyuter lingvistikasi va amaliy tilshunoslik” kafedrasi “korpus lingvistikasi” fanidan kurs ishi mavzu: korpus uchun kompyuter instrumentariyalari kompyuter lingvistikasi mutaxassisligi 1-bosqich magistratura talabasi ilmiy rahbar: berilgan sana: ___________________ baho: __________________ rahbar imzosi: __________________ toshkent – 2024 mundarija kirish ……………………………………………….………………………...3 i bob. korpus tipologiyasi klassifikatsiyasi va tasnifi 4 1.1 korpus lingvistikasi tarixi va predmeti 6 1.2 korpus lingvistikasining asosiy tushunchalari 8 1.3 korpus turlari 12 ii bob. korpus turlari………………………………………………..14 2.1 parallel korpus 14 2.2 dialektall korpus 16 2....

This file contains 23 pages in DOCX format (56.3 KB). To download "korpus uchun kompyuter instrumentariyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: korpus uchun kompyuter instrume… DOCX 23 pages Free download Telegram