antik adabiyotshunoslik manbaalari. “poetika” va “ritorika”

DOCX 15 pages 47.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 47.5 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: antik adabiyotshunoslik manbaalari. “poetika” va “ritorika” reja: 1. antik davr adabiyotshunosligi. 2. antik davr yunon va rim adabiyotshunosligi. 3. “poetika” va “ritorika” asarlari. antik adabiyot (lot. antiquus — qadimgi) — yunonistonda yuzaga kelgan yozma adabiyot (mil. av. 9—8-asrlar). bu adabiyotning ilk namunasi "iliada" va "odisseya" dostonlari boʻlib, bular "go-mer dostonlari" deb ham ataladi. gomer-dan tashqari esxil, sofokl, yevripid va boshqa ham antik adabiyotning yirik namoyandalaridir. yunoniston va qad. rim adabiyotini antik adabiyot deb qabul qilish bir yoqlama fikr. chunki yozma adabiyotning eng qadim namunalari sharqda, shumer va akkadda, hindiston, misr, bobilda yaratilgan. shumerli-klarning gilgamesh haqidagi dostoni yunon adabiyotidan 2000-yillar ilgari sopolga yozib qoldirilgan. qadimgi yunoniston halqining tabiat va jamiyat hodisalariga falsafiy va ijtimoiy qarashlarini, shular bilan bog'liq adabiy-nazariy tafakkur taraqqiyoti bosqichlarini atoqli ulamolar bu mintaqada vujudga kelgan ijtimoiy muhit bilan, aristokrat-aslzodalar va demokratlar (xalqparvarlar) o'rtasidagi jiddiy kurashlar bilan bog'laydilar. miloddan avvalgi vi-v yunonlilarning asrlardagi falsafiy, adabiy-nazariy tafakkur taraqqiyoti tarixan …

2 / 15

faylasuflar, tabiatshunos va ruhshunos olimlar, aristofan, esxil, sofokl, evripid, pindar kabi shoirlar va dramaturglar yetishib chiqdiki, bularning ijodiy merosi o'z ahamiyatini yo'qotganlari yo'q. antik davr madaniyati adabiy-estetik tafakkuri taraqqiyotini atoqli qadim- shunos olim aleksey losev «ilk mumtoz madaniyat» (rannyaya klassika), «o'rta davr yoki yuksak madaniyat» (srednyaya ili vыsokaya klassika) va «keyingi mumtoz madaniyat davri» (pozdnyaya klassika) deb uchga bo'lib o'rganadi. o'rta davr yetuk mumtoz madaniyatini a.f.losev sofistlar (abderalik protagor, leantlik gorgiy, keoslik prodik, elidalik gippiy, kritiy v. b.), suqrot va uning izdoshlari faoliyati bilan bog'laydi1. sofistlar deb odatda mantiqiy fikrni rivojlantirib, yaxshi va yomon hodisalarning barchasidan kamchilik topuvchi, hayotga keskin tanqidiy nigoh bilan qarovchi donishmandlarni tushunadilar. sofistlarning istehzoli, o'ta keskin fikrlash usullari, ko'pincha, mantiqsiz xulosalarga olib kelishi aristofan, maks plavt kabi komediyanavislar tomonidan masxara qilingan. sofistlarning ba'zi teran fikrlarini to'g'ri ma'noda emas, kinoya ma'nosida tushunish ma'quldir. misol uchun abderalik protagor aytadi: «borliq yoki yo'qlikning me'zoni insondir (to'g'rirog'i, insonlikdir). bu fikrni …

3 / 15

uchli, qudratli hukmdorgina barcha fuqarolar uchun adolat o'rnata oladi, deb ham tushunish mumkin. ellada vatanida hukm surgan demokratik ijtimoiy tartiblar sharofati bilan donishmandlarning jamoatdagi mavqyei, shon-shuhrati ziyoda bo'ldi. shu sababli, aslzoda, davlatmand odamlar farzandlarini donishmandlar tarbiyasiga berar edilar. donishmandlar boyvachchalarga saboq bergani uchun juda yaxshi haq olar edilar. mashhur jamoat arboblarining farzandlariga dars berib topgan boyliklariga donishmandlar yer, suv, yaxshi mulklarni sotib olib, o'z maktablarini ochar, davlat va jamiyatga faol yordam berar edilar. masalan, epikur bog'i mashhur edi. mashhur donishmandlarning birinchisi fales hayoti va qarashlari haqida qadimgi yunon allomasi diogen laertiy qiziqarli ma'lumotlar beradi. fales kichik osiyodagi ioniya viloyatining milet shahrida tug'ilgan. qadimiyat donishmandlari va ulamolari ksenofan, gerodot, geraklit va demokrit ham falesni astronomiya va geometriya ilmlari asoschisi, lekin bu ilmlarni u misrlik kohinlardan o'rgangan, deb yozadilar. qadimgi yunonlilar she'riyatni hozirgi ma'nodagi borliqni badiiy-estetik idrok etish vositasi debgina qolmay, hayotni adolat va haqiqat talablari asosida o'zgartirish, davlat, jamiyat, xalqning keng …

4 / 15

osiyodagi frigiyada tug'ilgan (mil. av. vi asr) zanji qul bo'lib, oqil, halol, rostgo'y, soddadil (demak, sofdil) bo'lgani uchun boshqa ayyor qullarga nisbatan xojasidan ko'p jabr-zulm ko'rgan. oxiri ma'rifatli, donishmand yunon - ksanfga uning donoligi, insoniy fazilatlari yoqib qolgan, shu sababli uni qul deb emas, do'sti va yaqin yordamchisi deb bilgan, tanqid va tanbehlariga, kinoya so'zlariga ham chidagan. ezopning bir o'zi yetti donishmand bilan bahslashgan (shu sababli uning qatoriga kirmagan shekilli). ezop masallari tildan-tilga, eldan elga o'tib, mashhur bo'lib ketgan. bu masallarda hukmron oliy tabaqa vakillarining zolimligi, johilligi, ochko'zligi, ba'zan oddiy insonlarning ham tabiatidagi, fe'l-atvori, qilmishlaridan aqlga, adolatga, ezgulikka zid hatti-harakatlar keskin tanqid qilingan. ezop masallarning badiiy-estetik saviyasi juda yuksak, til o'tkirligi, ma'no chuqurligi, ramzlar, tashbehlar, timsollar yorqinligi o'z davrida va keyingi zamonlarda ham ko'pchilikni qoyil qoldirgan. barcha zamonlarning donishmandlari, adiblari, shoirlari ezop tilidan, masallaridan adolatsevarlikni, haqgo'ylikni, eng keskin va muhim ijtimoiy fikrni ixcham, lo'nda, ramziy, majoziy qilib ifodalashni o'rganganlar. ezop …

5 / 15

ligidan xafa bo'lganini tasvirlaydi. ammo ezop masalida go'zallik agar erkin yashashga yordam bermasa, u keraksiz degan g'oyani ilgari suradi. ezopning bu estetik bahosi hozirgi ba'zi olimlar o'ylaganidek, go'zallikka hissiy yondashuv emas, balki sog'lom aql bilan, ayni vaqtda hayotparvarlik ruhida yondoshuvidir. kiyik, ohu hayotidan ayrilmasligi uchun unga go'zal shoxlar emas, balki baquvvat oyoqlar muhimroqdir. boshqa bir masalida ezop go'zallikka boshqacha estetik baho beradi. ya'ni, u tabiiy go'zalliklarning boqiyligini maqtab, sun'iy go'zal bo'lib olganlarning aslida xunuk ekanligini fosh etadi. gomer dostonlarini yozib olib, kitobat holiga keltirish yunonistonda er.a. vi asrda va undan avvalroq davlat tomonidan yo'lga qo'yilgan. er. a. iv asrda donishmand arastu shogirdi, makedoniyalik iskandar (aleksandr)ga “iliada”ning qimmatbaho kichik suvenir nashrini sovg'a qilgan. arrian va boshqalarning yozishicha, aleksandr qizg'in jang vaqtlarida ham “iliada”ni o'zi bilan olib yurgan va o'qigan. “iliada”dostonida bahodirlik, jasurlik, qahramonlik, shon–shuhrat, adolat va noxaqlik, sevgi va nafrat, or-nomus, go'zallik va xunuklik, ulug'vorlik va tubanlik, urush va tinchlik, vatan …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "antik adabiyotshunoslik manbaalari. “poetika” va “ritorika”"

mavzu: antik adabiyotshunoslik manbaalari. “poetika” va “ritorika” reja: 1. antik davr adabiyotshunosligi. 2. antik davr yunon va rim adabiyotshunosligi. 3. “poetika” va “ritorika” asarlari. antik adabiyot (lot. antiquus — qadimgi) — yunonistonda yuzaga kelgan yozma adabiyot (mil. av. 9—8-asrlar). bu adabiyotning ilk namunasi "iliada" va "odisseya" dostonlari boʻlib, bular "go-mer dostonlari" deb ham ataladi. gomer-dan tashqari esxil, sofokl, yevripid va boshqa ham antik adabiyotning yirik namoyandalaridir. yunoniston va qad. rim adabiyotini antik adabiyot deb qabul qilish bir yoqlama fikr. chunki yozma adabiyotning eng qadim namunalari sharqda, shumer va akkadda, hindiston, misr, bobilda yaratilgan. shumerli-klarning gilgamesh haqidagi dostoni yunon adabiyotidan 2000-yillar ilgari sopolga...

This file contains 15 pages in DOCX format (47.5 KB). To download "antik adabiyotshunoslik manbaalari. “poetika” va “ritorika”", click the Telegram button on the left.

Tags: antik adabiyotshunoslik manbaal… DOCX 15 pages Free download Telegram