o’zbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi.

DOCX 34 pages 65.9 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.9 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “______________________________________________” universiteti “_______________________________________________” fakultet “____________________________________” kafedrasi “____________________________________” yo’nalishi “_____________________________” fanidan kurs ishi mavzu: o’zbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi ilmiy rahbar: “_________________________” bajardi: “_________________________” o’quv yili -20__ o’zbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi. mundarija kirish………………………………………………………………………….…. i bob. grammatik ma’no tavsifi …......................................................................... 1.1 grammatika va uning tarkibiy qismlari………………………………………… 1.2 grammatik ma`no va grammatik shakl…………………………………………. ii bob. grammatik ma’no. umumiy grammatik ma’no (ugm) va xususiy grammatik ma’no (xgm). ularning munosabati, umumiy ma’noni ochish yo`llari………………………………………………………………………………. 2.1 xususiy ma’nolar lisondagi umumiy ma’nolarning tajallisi, voqelanishi, yuzaga chiqishi……………………………………………………………………… 2.2 umumiy ma’noni ochish yo`llari (paradigmatik munosabat)…………………. xulosa……………………………………………………………………………… foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………..................... kirish mavzuning dolzarbligi: o’zbek tilshunosligida mavjud muammolarni atroflicha o’rganish, ayniqsa mustaqil mamlakatimiz kelajak sari shaxdam odimlar bilan borayotgan bugungi kunda muhim ahamiyat kasb etmoqda. zero, elning tarixi bilan chambarchas bog’liq bo’lgan tizimni mustamlaka davrida erkin o’rganishga hamma vaqt ham imkon bo’lavermagan. tilimizning davlat maqomiga ega bo’lganligi …

2 / 34

i ilmiy asosda rivojlantirishga qaratilgan tadqiqotlar, tilimizning o’ziga xos xususiyatlariga bag’ishlangan ilmiy va ommabop kitoblar o’quv qo’llamalar yangi-yangi lug’atlar ko’plab chop etilayotgani jamiyat tafakkurining yuksaltirilishiga hissa qo’shmoqda. har qanday fan taraqqiyotini tadqiqod ishlarining ko’lami va dolzarbligi bilan uzviy bog’lanadi. shu bois bu borada qo’lga kiritilgan har bir imiy xulosa muhim ahamiyat kasb etadi. til taraqqiyotini nainki so’zdan, balki uning tilshunoslikning umumiy va xususiy grammatik ma’nosisiz ham ayri holda tasavvur etib bo’lmaydi.tilshunoslik faning asosiy belgilardan biri bo’lgan umumiy grammatik ma’no va xususiy grammatik ma’nolarisiz tasavvur qila olmaymiz. zero, tilshunoslikning umumiy grammatik ma’nosi va xususiy grammatik ma’nosi tilshunoslik obyektlaridan biri hisoblanadi. shu nuqtayi nazardan har bir til birligining tub mohiyatini ochib berish va sharhlash zaruriyati mavjudki, ushbu mavzu hech bo’lmagandan o’z doirasida o’rganilishini taqozo etadi. bu esa o’z navbatida to’g’ri nazariy xulosa chiqarishga asos bo’ladi. ushbu ishimizning dolzarbligi ana shu bilan belgilanadi. kurs ishining obyekti va manbalari. o‘zbek tilshunosligida grammatik ma’nolaridan biri …

3 / 34

‘ri yozish va gapirishga yordam beruvchi qonun va qoidalarni o‘rgatadi deb tushunilgan. bugungi kunda grammatika termini tilshunoslikda ikki ma`noda qo‘llaniladi. grammatika deyilganda, birinchidan, tilning grammatik qurilishi, ikkinchidan, tilning grammatik qurilishi haqidagi fan tushuniladi. ikkinchi ma`noda grammatika so‘zlarning ma`lum turkumlarga bo‘linishi, ularning har biriga xos formalar, nutqning grammatik qurilishi haqadagi fandir. ma`lumki, til kishilik jamiyatida fikr almashish quroli sifatida xizmat qiladi. kishilarga fikr almashish imkoniyatini yaratib berish uchun har bir til ma`lum miqdordagi grammatik vositalarga ega bo‘lishi kerak. lekin gapning hosil bo‘lishi uchun so‘zlarning o‘zi kifoya qilmaydi. gapda so‘zlar har bir tilning grammatik va fonetik qoidalari asosida birlashib, ma`lum bir fikrni ifodalaydi. tilning grammatik qurilishi o‘z kategoriyalari va birliklariga ega. bular so‘z formalari, so‘z birikmalari va gaplardir. grammatika ikki qismdan iborat: morfologiya va sintaksis. morfologiyada so‘z turkumlari, uning kategoriyal va nokategoriyal shakllari o‘rganiladi. sintaksis nutqning grammatik qurilishi haqidagi ta`lim bo‘lib, so‘z birikmasi, gap va undan yirik bo‘lgan birliklarni o‘z ichiga oladi. …

4 / 34

tarixiy va tipologik–qiyosiy grammatikalarga bo‘linadi. rasmus rask (1787-1832) «qadimgi island tili va island tilining paydo bo‘lishi». ya.grimm «nemis tili grammatikasi»(1819). tasviriy (deskriptiv) grammatika biror konkret til grammatik qurilishining hozirgi (sinxron) holatini o‘rganadi. deskriptiv grammatikada til birliklari va ularning mohiyatini aniqlashda formal metodlardan foydalaniladi. deskriptiv grammatikada tilning qurilishini tahlil qilish jarayonida ma`no e`tiborga olinmaydi. struktural tilshunoslik tilning ichki qurilishi, til sistemasini tashkil etgan elementlarning orasidagi munosabatlar, oppozitsiyalarni o‘rganishga katta e`tibor beradi. struktural tilshunoslik tilni o‘rganishda va fanning predmetini belgilashda o‘ziga xos yangi oqimdir. til tizimini tadqiq qilishning ikki metodi mavjud: destributiv analiz metodi va tranformatsion analiz metodi. birinchi metod. l.blumfeld. »til», z.xarris. »struktural tilshunoslikning metodlari» (1951). bu metod tilshunoslikda keng qo‘llanilmoqda. u til birliklarining (fonema, morfema, so‘zlar) distributsiyasi (qo‘llanish o‘rni, joylashishi) turlicha bo‘ladi, degan nazariyaga asoslanib, til tizimini tashkil etgan elementlarning o‘zaro birikishi qonun-qoidalarini o‘rganadi. u birmuncha ob`ektiv metoddir. distributiv metod yordamida til birliklari aniqlanadi va bu metod fonema, uning variantlari, …

5 / 34

o‘lgan so‘z birikmalari bu metod bo‘yicha bir xil analiz qilinadi. mas., to‘yga ko‘p keksa erkaklar va ayollar kelishdi jumlasini analiz qilganda, keksa so‘zining qaysi so‘zga tegishli ekanligini aniqlash qiyin (erkaklargami yoki ayollarga). 3. bu metod til sintaktik yarusining elemantar birligini va sodda sintaktik birliklarning tashkil topishi va tarixni ko‘rsatib berolmaydi. bevosita tashkil etuvchilarga ajratish metodining yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan kamchiliklarni bartaraf etish ehtiyoji transformatsion analiz metodlarining yaratilishida asosiy omil bo‘ldi. transformatsion grammatika hozirgi tilshunoslikda, xususan, sintaktik va stilistik izlanishlarda eng ko‘p qo‘llanilayotgan metod yordamida ish ko‘radi. ma`lumki, distributiv metod yordamida til yaruslarining birliklari: fonema, morfema, ularning qo‘llanilish o‘rinlari aniqlansa, bevosita tashkil etuvchilarga ajratish metodida esa bu gapning ichidagi sintaktik munosabatlar o‘rganiladi. transformatsion metodning asosiy mohiyati quyidagilardan iborat: har bir tilda son-sanoqsiz gaplar mavjud va bu yangi gaplar tinglovchi tomonidan to‘g‘ri tushiniladi. tabiiy quyidagi savol tug‘iladi: qanday qilib nutq eshituvchi shu paytgacha eshitmagan yangi gaplarni tushunadi? buning asosiy sababi shundan iboratki, nutqda …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi."

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi “______________________________________________” universiteti “_______________________________________________” fakultet “____________________________________” kafedrasi “____________________________________” yo’nalishi “_____________________________” fanidan kurs ishi mavzu: o’zbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi ilmiy rahbar: “_________________________” bajardi: “_________________________” o’quv yili -20__ o’zbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi. mundarija kirish………………………………………………………………………….…. i bob. grammatik ma’no tavsifi …......................................................................... 1.1 grammatika va uning tarkibiy qismlari………………………………………… 1.2 grammatik ...

This file contains 34 pages in DOCX format (65.9 KB). To download "o’zbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi.", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek tilshunosligida umumiy v… DOCX 34 pages Free download Telegram