xvii асрдан xix асрнинг биринчи ярмигача ижтимоий-фалсафий фикр

DOC 62,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1443697745_61425.doc xvii асрдан xix асрнинг биринчи ярмигача ижтимоий-фалсафий фикр режа: мирзо бедилнинг ижтимоий-фалсафий қарашлари машраб махтумқули дунёқараши чўқон валихонов мирзо абдулқодир бедил (1644-1721) ҳиндистоннинг азимобод шаҳрида туғилди. унинг ҳаёти ва ижоди бобурийлар сулоласи ҳукмронлиги даврига туғри келди. бедил кўп асарлар ёзиб қолдирди: «чор унсур» («тўрт унсур»), «нукот» («аския»), «ирфон» («маърифат»), «рубоиёт» («рубоийлар») ва бошқалар. борлиқ ҳақида таълимот. бедил шарқ машоиюнлари (арасту изидан борувчилар) анъанасини давом эттирди. унинг фикрича, модданинг ибтидоси ҳам, интиҳоси ҳам (боши ва охири) йўқ. у пантеистик ақидага эга бўлиб, «ваҳдати мавжуд» - борлиқнинг ягоналиги нуқтаи назарида турар эди. барча нарсалар зарурият юзасидан вужудга келади: - «барча ашёларда уларнинг бўлакчалари ўзгарганлиги сабабли, янги нарса келиб чиқади: - бу ажойиб сирли ҳодиса зарурият юзасидан рўй беради, бу зарурият ашёларнинг ўзида ва улар орасидаги ўзаро муносабталарда мавжуд бўлади. масалан, ёғ, пилик, ва оловнинг бир-бирига қўшилишидан зарурий равишда ёруғлик келиб чиқади» . дунё ўзгаришда ва доимий ҳаракатдадир. дунёни асоси сифатида бедил …

ўшди, ҳазиллашиб тартибга солди. ундан ўсимлик ўсиб чиқди. ривожланишда давом этиб ҳайвонга айланди, оғизни нутқ учун очиб-инсон бўлиб қолди. билиш назарияси. билишнинг биринчи босқичи ташқи ҳис-туйғу ёрдамида амалга ошади. ақл, тафаккур билишнинг мукаммалроқ босқичидир. файласуф ҳиссий ва ақлий билишни ягоналикда ва ўзаро алоқадорликда қарайди. у ақлга катта аҳамият беради: «тафаккур сирли маънони тушунди, ҳукм ишнинг келиб чиқиш ва оқибатини идрок этди. агар ақл уни озмаган бўлса, ҳеч ким ҳеч нарсани кўрмади» . ақл билан билиб олинган барча нарса, инсонга беркдир». дунёни ақлан билишда илм-фан катта аҳамиятга эга: илм қаламини қўлингга олмагунингча, ҳеч қандай ашёнинг тасвирини чиза олмайсан. илмдан бошқа нимаики ёзилган бўлса, беъманиликдан бошқа ҳеч нарсани англатмайди. илм ҳамма ерда –ақлий меъёрларга кафилликдир, ғалаба – фаолият далилидир . борлиқни тушуниб етишда, табиат сирларини билишда фалсафа муҳим ўрин тутади. фалсафа –бу ҳикмат, у илм-фан сирларини очади, руҳнинг ашёларга бўлган муносбаатини ўрганади. ижтимоий-сиёсий қарашлари. бедилнинг дунёқарашида унинг ижтимоий ва инсонпарварлик ғоялари муҳим …

ана бошладилар ва қўшин йиғдилар. натижада ўзаро урушлар бошланиб, бегоналар ерини забт қилиш одатга кирди. шундай қилиб, ҳокимият ва давлат пайдо бўлди: кескин кураш бошланди, ғолиблар ва мағлублар пайдо бўлди, ҳукмронлик қилиш истаги мукаммаллашади, салтанат пайдо бўлди . бедил, ўтмишдаги кўплаб мутаффакирлар каби, мамлакатни маърифатли ва адолатли ҳукмдор бошқаришини орзу қилар эди. бобораҳим машраб (1657-1711) йирик ўзбек шоири ва мутафаккири эди. у наманганда таваллуд топди. у қашғар, самарқанд, бухоро, тошкент, қарши ва марказий осиёнинг бошқа шаҳарларида, ҳиндистон ва яқин шарқда бўлди. шоир қаерда бўлмасин, диннинг ва тасаввуфнинг асосий қоидаларига тўғри келмайдиган ҳатти - ҳаракатларини кескин танқид остига олиб, ўз шеърларида улар устидан кулганлиги учун руҳонийлар томонидан қаршиликка учради. машраб ҳаётининг сўнггги йилларида балх шаҳрига (ҳозирги афғонистонда) келади. ўзининг ҳур фикрлиги ва ҳукмрон доираларни танқид қилганлиги учун 1711 йилда балх ҳукмдори маҳмудхон фармонига биноан қатл этилади. унинг қабри хонобод шаҳрининг жанубидаги ишкошим қишлоғидадир (афғонистон). бобораҳим машраб катта ижодий мерос қолдирди. унга …

даларини, шариатнинг айрим кўрсатма-талабларини, фарз-суннатларини тан олмаслик ва паст назар билан қараш ҳам кўзга ташланади, айрим диний рукн-тушунча ва муқаддас деб билинган маросим ва одатларга, талқин ва ақидаларга шубҳа билан қараш, ҳатто, очиқдан-очиқ менсимаслик ва масхараомуз муносабат анча-мунча учрайди. турли-туман шакл ва талқинларда жиловланувчи бу дунёқарашнинг бутун моҳият-мағзи шоирнинг қуйидаги қатъий эътирофида ниҳоятда яққол ва лўнда ифодаланган: -бир худодин ўзгаси барча ғалатдур, машрабо, гул агар бўлмаса илкимда тиконни на қилай?! машраб қолдирган ижодий меросда ҳаётийлик, тирик инсон ва унинг инсоний кечинмаларини ифодалаш, хислат-фазилатларини таърифлаш, орзу-умидлари, шодлик-кувончлари ва ғам-ташвишларини ҳаққоний тасвирлаш ишқ-мухаббатни улуғлаш, гўзал ёрни-маъшуқа хусну латофатини таърифлаш, ошиқнинг севги-садоқатини ишончли тасвирлаш жараёнида таҳлил этилади. махтумқули (1733-1793) туркман шоири ва мутафаккири, туркман адабиёти ва маданияти ривожига улкан ҳисса қўшган талант соҳибидир. ўз илмини ошириш мақсадида у хива, бухоро ва андижон мадрасаларида таҳсил олиб, ўзбек адабиётининг ўтмиш намояндалари асарлари билан яқиндан танишади. у туркистондаги шаҳарлардан ташқари озарбайжон, эрон, афғонистон, ҳиндистонга ҳам саёҳат …

ллат манфаатлари йўлида қайғуриш, маърифатпарварлик йўли билан бу ғояни самарали кучга айлантириш шоир ижодининг асосига айланди. панд-насиҳат махтумқули ижодининг муҳим бир йўналиши бўлиб, унинг бизгача етиб келган поэтик мероси ўша давр адабий ҳаётининг ҳамма мавзуларини қамраб олади. зотан, махтумқули ижодининг халқчиллик касб этиб, равнақ топиб боришида шарқ лирикасида анъаналари билан бир қаторда туркий қўшиқлар, фольклор мураббалари шаклидаги ижод намуналарининг ўрни катта бўлди . махтумқули ижодида аҳмад яссавий пандомалари услубининг излари яққол кўзга ташланиб турадики, одамнинг ҳаётда ўз мақомини идрок қилиши, ота-боболарнинг ҳамма яхши хислатларини ўзлаштира бориши ва аксинча такаббурлик, манманлик, дилозорлик, мол-давлатга ҳирс қўйиш, нафс куйига кириб кетиш каби иллатларни енгиш ғоялари, пандномаларнинг асосий мазмунини ташкил этади. махтумқули ўз даврининг жароҳатларига ақл - заковатли, имон ва эътиқодни, аҳиллик ва ҳамжиҳатликни, аждодлар удумига асосланган ҳамдарлик ва адолатли курашни қарши қўяди ва туйғуни поэтик сўз қудрати билан маънавий қурол даражасига кўтаради. чўқон валихонов (1835-1865) асл исми-муҳаммад ҳанафия бўлиб, қозоқ халқининг буюк олими, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xvii асрдан xix асрнинг биринчи ярмигача ижтимоий-фалсафий фикр" haqida

1443697745_61425.doc xvii асрдан xix асрнинг биринчи ярмигача ижтимоий-фалсафий фикр режа: мирзо бедилнинг ижтимоий-фалсафий қарашлари машраб махтумқули дунёқараши чўқон валихонов мирзо абдулқодир бедил (1644-1721) ҳиндистоннинг азимобод шаҳрида туғилди. унинг ҳаёти ва ижоди бобурийлар сулоласи ҳукмронлиги даврига туғри келди. бедил кўп асарлар ёзиб қолдирди: «чор унсур» («тўрт унсур»), «нукот» («аския»), «ирфон» («маърифат»), «рубоиёт» («рубоийлар») ва бошқалар. борлиқ ҳақида таълимот. бедил шарқ машоиюнлари (арасту изидан борувчилар) анъанасини давом эттирди. унинг фикрича, модданинг ибтидоси ҳам, интиҳоси ҳам (боши ва охири) йўқ. у пантеистик ақидага эга бўлиб, «ваҳдати мавжуд» - борлиқнинг ягоналиги нуқтаи назарида турар эди. барча нарсалар зарурият юзасидан вужудга келади: - «барча аш...

DOC format, 62,5 KB. "xvii асрдан xix асрнинг биринчи ярмигача ижтимоий-фалсафий фикр"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xvii асрдан xix асрнинг биринчи… DOC Bepul yuklash Telegram