ўрта асрлар ва янги даврда ғарб фалсафаси ривожининг асосий босқичлари

DOC 157.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1443688854_61365.doc ўрта асрлар ва янги даврда ғарб фалсафаси ривожининг асосий босқичлари режа: 1-§. ўрта асрлар ғарб фалсафаси 2-§. уйғониш даври фалсафаси 3-§. янги замон европа фалсафаси 1-§. ўрта асрлар ғарб фалсафаси европа тарихида ўрта асрлар даври деярли тўла минг йилни (рим империясининг парчаланиш лаҳзасидан уйғониш давригача) ўз ичига олади. ўрта асрлар европаси феодализмнинг қарор топиши билан белгиланадики, у христиан дунёқарашидан фойдаланди. маъжусийлик дини ва фалсафаси, ҳамда бидъатчиларнинг адашишларига қарши курашига апологетлар (юнонча апология-ҳимоя) деб аталган қадимги антик даврнинг кейинги христиан ёзувчилари бел боғладилар. апологетларнинг энг кўзга кўринган вакили квинт тертуллиан (160-220) эди. фалсафа ва христианликни бир бирига тўғри келмаслигига далиллар келтириб, у шундан келиб чиқдики, христианлик фалсафий асосга эҳтиёжи йуқ. исодан кейин ҳеч қандай билимга қизиқишнинг кераги йўқ, инжилдан кейин эса ҳеч қандай тадқиқотнинг зарурияти йўқ. эътиқодни олий ҳақиқат сифатида тушуниш фалсафани илоҳиётга бўйсундириш учун асос бўлди. апологетика орқасидан христиан мафкурачиларининг асарлари бўлган патристика пайдо бўлдики, унинг муаллифлари бидъатчиларга қарши …

нинг оз қисми, яъни ўзининг ахлоқий-диний хулқи билан худонинг раҳматига ва нажотига эришганлар кирдилар, ердаги салтанатга эса, баракс, ўзини яхши кўрадиган, очкўз, худбин кишилар кирадиларки, улар худони унитадилар. худо салтанатига мансубликнинг бош гарови сифатида худо ва черков олдида итоат ва бўйсуниш хизмат қилади. ўрта асрлардаги фалсафий тизимларининг кўпчилиги идеалистик йўналишга эга эдики, уни христианликнинг асосий диний ақидалари тақозо қилар эди. бундай диний ақидалар орасида ягона холиқ - худонинг шахсий шакли ҳақидаги атомизмнинг қатъий равишда рад этувчи ақида, ҳамда худо томонидан дунёни «ҳеч нарсадан» (креационизм) яратилганлиги тўғрисидаги ақида энг муҳим аҳамият касб этган эди. бу ақида нафақат холиқ -худонинг ғоявий дунёси билан ердаги ҳаётнинг моддий дунёси, ҳамда дунёнинг мутлақ оти шахс иродасига тобелиги ўртасида ўтиб бўлмас чегара барпо қилар, балки дунёни замонда (дунёнинг ибтидоси ва интиҳоси) чегаралаб қўяр эди. петр домианининг ўткир ифодасича, фалсафа - «илоҳиятнинг хизматкори» деб эълон қилинган эди. бу шуни билдирар эдики, фалсафа ўзининг бутун қудратли дастгоҳи билан …

тасидаги нисбатни қоидага айлантирди. якка кўринишдаги ҳодисалар дунёси, аквиналик фома нуқтаи назарича шаклнинг биринчи қоидаси ва модданинг қўшилишидан туғилади. инсоннинг руҳи эса, шакл ташкил қилувчи қоида бўлиб, ўзининг якка тарзда намоён бўлишини фақат бадан билан қўшилган ҳолатдагина қўлга киритади. ушбу хулосавий қоида христианлик схоластикасининг энг кескин масалаларидан бирини муросасизлик жиҳатдан якунлади. шаклланаётган христианлик, схоластика каби, идеалистик тизим бўлиб, ўзининг моддага бўлган муносабатини талқин қилишда чуқур ташвишда эди, негаки худонинг учинчи кўриниши бўлган исо масиҳ, инсон сиймосида намоён бўлган эди, яъни ўзида ҳам илоҳий (ғоявий), ва ҳам инсоний (моддий-жисмий) табиатни бирлаштирган эди. илоҳийлик ва инсонийликнинг қўшилиши ёлғон борлиқ сифатида моддани тўла инкор этишга, уни «ҳеч нима» (уни «ҳеч нимадан» яратилганлигини ақида талаб қилар эди) деб эълон қилишга имкон бермас эди. шунинг учун аквиналик фома томонидан моддани «борлиқнинг энг заиф кўриниши» сифатида талқин қилиниши черков томонидан вужудга келган услубий ва мантиқий боши берк кўчадан чиқиш сифатида қабул қилинди. натижада модда схоластикада тобелик …

лизм» дан фарқли ўлароқ, «мўътадил реализм» номини олди. ўта кескин реализм ўзининг илдизлари билан афлотун таълимотига бориб тақалар эди ва ўзининг идеалистик схоластикага яқин бўлиб кўринишга қарамасдан черков томонидан айнан шунинг учун қабул қилина олмас эдики, модда христианлик томонидан исо масиҳнинг икки табиатидан бири сифатида оқланган эди. номиналистлар эса (росцелин, пьер абеляр) «умумий» нинг объектив мавжудлигини рад этиб, универсалийлар фақат тафаккурдагина мавжуд деб ҳисоблар эдилар. улар умумийнинг борлигини фақат муайян якка ашёлардагина эмас, балки уни «ашёларгача» ҳам мавжудлигини рад этар эдилар ва бу эса модданинг олдин келишлиги ҳақидаги шиорни қабул қилиш билан баробар эди. росцелин фикрича, универсалийлар фақат ашёларнинг исмларидир. фақат якка олинган нарсалар мавжуддир. росцелин ва бошқаларнинг номиналистик қарашлари черков томонидан маҳкум этилди. 2-§. уйғониш даври фалсафаси уйғониш даври илк буржуазия инқилобларининг ғоявий ва маданий тараққиётининг тарихий жараёни сифатида ифодаланади. европа мамлакатларида xii-xiii асрлардаёқ саноат, савдо-сотиқ, денгизда юриш ривожи ва ҳарбий ишнинг ўсиши кузатилади. ўрта асрларнинг илоҳиётчилиги билан курашда …

адиган бўлиб, диққат-эътибор амалий аҳамият ва фойда келтирадиган масалаларга қаратиладиган бўлди. ақлни схоластикадан қутилтириш бошланди ва фақат мантиқий муаммолардан кўра дунё ва инсонни табиий - илмий тушунишга ўгирилинди. николай кузанский (1401-1464) таълимотида инсон билимининг куч-қудрати таъкидланди; инсоннинг ўзи ижодий ақлий фаолиятининг («инсон унинг ақлидир») воситасида қандайдир худога ўхшаш эканлигига ишора қилинди. кузанскийнинг фаолиятида диалектика унсурларини ҳам топиш мумкин. инсон мақомини юқори кўтариш ғояси пико делла мирандола (1463-1494) ижодида асосий ўрин тутади. инсон танлаш эркинлигига эга ва бу уни коинотга боғлаб қўймайди ва ижодий қобилиятини ўз-ўзича намоён қила олишлигини таъкидлайди. николай коперникнинг (1473-1543) «самовий доираларнинг айланиши ҳақида» асари астрономияда инқилоб ясади, негаки, қуйидагиларни ўз ичига олган гелиоцентризм системасини таъкидлади: 1. ер коинот марказида ҳаракатсиз равишда мавжуд бўлмасдан, балки ўз ўқи атрофида айланади; 2. ер қуёш атрофида айланади. коперникнинг гелиоцентрик назарияси фалсафа тараққиётига сезиларли таъсир кўрсатди, аммо адашишлардан ҳам ҳоли эмас эди: биринчидан, коперник дунёнинг охири бор деган ҳукмрон ақидага қўшилар эди, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўрта асрлар ва янги даврда ғарб фалсафаси ривожининг асосий босқичлари"

1443688854_61365.doc ўрта асрлар ва янги даврда ғарб фалсафаси ривожининг асосий босқичлари режа: 1-§. ўрта асрлар ғарб фалсафаси 2-§. уйғониш даври фалсафаси 3-§. янги замон европа фалсафаси 1-§. ўрта асрлар ғарб фалсафаси европа тарихида ўрта асрлар даври деярли тўла минг йилни (рим империясининг парчаланиш лаҳзасидан уйғониш давригача) ўз ичига олади. ўрта асрлар европаси феодализмнинг қарор топиши билан белгиланадики, у христиан дунёқарашидан фойдаланди. маъжусийлик дини ва фалсафаси, ҳамда бидъатчиларнинг адашишларига қарши курашига апологетлар (юнонча апология-ҳимоя) деб аталган қадимги антик даврнинг кейинги христиан ёзувчилари бел боғладилар. апологетларнинг энг кўзга кўринган вакили квинт тертуллиан (160-220) эди. фалсафа ва христианликни бир бирига тўғри келмаслигига далиллар кел...

DOC format, 157.0 KB. To download "ўрта асрлар ва янги даврда ғарб фалсафаси ривожининг асосий босқичлари", click the Telegram button on the left.

Tags: ўрта асрлар ва янги даврда ғарб… DOC Free download Telegram