фалсафа тарихи. фалсафанинг келиб чиқиши

DOC 148,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443688960_61367.doc фалсафа тарихи. фалсафанинг келиб чиқиши режа: 1-§. фалсафий тафаккурнинг генезиси 2. қадимги яқин ва ўрта шарқда диний-фалсафий фикрларнинг пайдо бўлиши 3-§. ҳиндистон, хитой ва узоқ шарқда диний-фалсафий фикрларнинг пайдо бўлиши 4-§. европада диний-фалсафий фикрларнинг пайдо бўлиши фалсафий адабиётда фалсафа тарихи турли туман илмий ва мафкуравий талқинлан ва хилма-хил даврлаштириш ҳолатларида берилган. энг кўп даражада тарқалгани европамарказлаштириш ёндошиши бўлиб, дунё тарихий-фалсафий жараёнининг хилма хиллигини асоссиз равишда торайтиради. шу билан бир қаторда фалсафа тарихи ривожи босқичларини у ёки бу ижтимоий тараққиёт босқичларига кескин равишда боғлашга уриниш ҳам ўзини оқламайди, негаки, турли минтақалар босиб ўтган босқичлар ўзига хос хусусиятлари билан бир-биридан фарқ қилиши мумкин. масалан, қадимги юнонистон ва қадимги римда асосий иқтисодий ишлаб чиқариш воситаси бўлган қулдорлик, бу жамиятлар тараққиётида қулдорлик формациясини шакллантирган бўлса, марказий осиё минтақаси мамлакатлари учун бундай бўлмаган. кўп давлатларда қулдорлик, у ёки бу даражада xix асрнинг иккинчи ярмигача ва ҳатто шу асрнинг охиригача сақланган бўлса ҳам, аммо у …

хх асрнинг биринчи ярмигача баъзилари эса кейинчалик ҳам феодал муносабатлари босқичида эдилар. шунинг учун бу ерда «феодализм даври фалсафаси» атамасиини қўллаш ўринлидир. ғарбий европа фалсафаси ривожининг кейинги босқичлари уйғониш даври, янги ва энг янги замон деган номлар билан атала бошланди. баъзида бу босқичларнинг даврларга булиниши қуйидаги тарзда берилади: уйғониш даври фалсафаси, янги замон фалсафаси, маърифатпарварлдик фалсафаси, мумтоз (немис) фалсафаси, ҳозирги замон фалсафаси. шарқ фалсафасига нисбатан ҳам янги ва энг янги замон тушунчасини қўллаш мумкин. бироқ у ёки бу босқичларнинг хусусиятларига асосланган даврлаштириш кўпроқ мазмунли ва мавзуга яқиндан алоқадордир. масалан, хх асрдаги марказий осиё мамлакатлари фалсафа тарихи ҳақида гапирганда, биз маърифатпарварлик, шўролар ва шўролар давридан кейинги босқичлдар ҳақида сўз юритишимиз мумкин. тарихий-фалсафий жараёнларнинг ғарбда ва шарқда даврларга бўлиш қоидалари билан бир қаторда, фалсафада ғарбий ва шарқий анъаналарнинг ўзаро муносабатларини таъкидлаш муҳимдир. фалсафадаги ғарбий ва шарқий анъаналар ҳақида сўз юритиб, кўпгина фалсафа тарихчилари уларнинг xix асрнинг иккинчи чорагигача нисбатан мустақил равишда ривожланганликларини …

- аверроэс) фалсафий оқимини вужудга келишига сабаб бўлди. xiii асрда ғарбий европада унинг вакиллари бўлган париж университетининг профессори сигер брабантский (1240-1282 йилларга яқин) ва унинг издошлари «черков оталари» бўлган ансельм кентерберийский ва аквиналик фомага файласуфлар билан илоҳиётчилар ўртасида бўлган машҳур баҳсларда арасту мероси бўйича уларга қарши турдилар. xiv асрдан бошлаб янги асргача лотинча аверроизм италияда (падуан университети) ва францияда кенг ёйилди. араб тилида яратилган фалсафа юнон фалсафаси ва табиатшунослигини европа заминига қайтаришда, ўрта аср схоластикаси хукмига қарши курашда ва фалсафага христиан-католик черкови томонидан берилган «илоҳиёт хизматкори» мақомидаги озод қилишда ажойиб ўрин тутди. фалсафа инсоният томонидан ибтидоий жамоа тузуми ва унинг таназзули даврида тўпланган маънавий тажриба асосида пайдо бўлди. бу тажрибага инсон ўз атрофини ўраб турган дунёни ўзлаштириш жараёнида орттирган диний-афсонавий тасаввурлар ва тажрибавий билимларни тааллуқли деб билиш мумкин. ибтидоий уруғчилик жамоаси ижтимоий онгининг асосий шакли афсонавий тафаккур эди. бундай онг шаклига қуйидаги ўзига хос белгилар киради: дунёни ҳиссий шаклида қабул …

чилик муносабатларини кўчириб ўтказиш) хосдир . фалсафани қадимги шарқда ҳам, қадимги ғарбда ҳам муайян даврларда пайдо бўлиш ҳодисаси тасодифий эмас. унга эҳтиёж ибтидоий жамоа тузумининг таназзули ва жамиятни янги тараққиёт босқичига ўтиши муносабати билан боғлиқ равишда пайдо бўлди. бу босқич учун цивилизация, давлат, синфий шаклланиш, ақлий меҳнатнинг жисмоний меҳнатдан ажралиши ва бошқа шу каби инсоният тақдири учун тарихий бўлган институтлар ва жамиятнинг яшаш шакллари бўлган ҳодисаларнинг пайдо бўлиши хосдир. эрамиздан олдинги iii-ii асрлардаги илк синфий жамиятларда пайдо бўлган, яъни бронза асридаги диний-афсонавий мажмуалар учун хос бўлган фалсафани тўла маънодаги фалсафа, деб айтиб бўлмайди. улар уруғчиликка асосланган жамиятдаги ижтимоий онгнинг кўп белгиларини сақлаган бўлиб, вақтинчалик ўтиш даврига хосдир. шунинг учун уларга нисбатан мулойимроқ бўлган «фалсафа олди» (предфилософия) атамасини қўллаш лозим . диний-афсонавий тасаввурлар фалсафанинг маънавий манбаларидан биридирлар. улар фалсафадан олдин дунёқарашнинг кўпроқ илк шакллари сифатида вужудга келган эдилар. афсоналар ўз жойини фалсафага берганлигига қарамасдан, улар орасида ворислик мавжуд. ва, бу энг …

инсоний талқин берилиб, унга биноан инсондан –коинот (пуруша) келиб чиққан. худди шундай оҳангларни биз қадимги хитой афсоналарида ҳам мушоҳада қиламиз. баъзи афсоналарда бирламчи дунё вужудга келгунча туман ва қоронғилик билан тўлган тубсиз чуқур (хаос) коинот кучлари бўлган ян ва инь воситасида тартибга келтирилади, бошқаларида эса дунё ғайри табиий умумий инсон бўлган пань-гудан пайдо бўлганлиги айтилади. айни шу афсонада хитой фалсафаси учун муҳим бўлган, шахсиятга эга бўлмаган дунёвий қонун бўлмиш «дао» ҳақидаги тасаввур шаклланган. яқин шарқда вужудга келган афсоналарда ҳам дунёни тубсиз чуқурдан яратилганлиги ғояси ривожлантирилган. икки дарё оралиғида (месопотамия) яратилган худолар ҳақидаги достон «энума элиш»да афсонавий замон ҳақида гапириладики, «унда худолардан ҳеч бири ҳали пайдо бўлган эмас, исмлар ҳали ҳеч нарсага қўйилмаган, тақдир ҳануз тайин этилмаган» эди. диний-афсонавий тасаввурлар билан бир қаторда, бошқа бир маънавий замин тажрибавий билимлар ва илм-фан куртаклари (риёзиёт, астрономия, табобат, ер ишлари ҳақидаги билимлар, металлургия, жуғрофия) ва бу босқич доирасида шаклланаётган таҳлилий тафаккур эди. масалан, шань …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "фалсафа тарихи. фалсафанинг келиб чиқиши"

1443688960_61367.doc фалсафа тарихи. фалсафанинг келиб чиқиши режа: 1-§. фалсафий тафаккурнинг генезиси 2. қадимги яқин ва ўрта шарқда диний-фалсафий фикрларнинг пайдо бўлиши 3-§. ҳиндистон, хитой ва узоқ шарқда диний-фалсафий фикрларнинг пайдо бўлиши 4-§. европада диний-фалсафий фикрларнинг пайдо бўлиши фалсафий адабиётда фалсафа тарихи турли туман илмий ва мафкуравий талқинлан ва хилма-хил даврлаштириш ҳолатларида берилган. энг кўп даражада тарқалгани европамарказлаштириш ёндошиши бўлиб, дунё тарихий-фалсафий жараёнининг хилма хиллигини асоссиз равишда торайтиради. шу билан бир қаторда фалсафа тарихи ривожи босқичларини у ёки бу ижтимоий тараққиёт босқичларига кескин равишда боғлашга уриниш ҳам ўзини оқламайди, негаки, турли минтақалар босиб ўтган босқичлар ўзига хос хусусиятлари билан б...

Формат DOC, 148,0 КБ. Чтобы скачать "фалсафа тарихи. фалсафанинг келиб чиқиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: фалсафа тарихи. фалсафанинг кел… DOC Бесплатная загрузка Telegram