inson borlig‘i

DOC 118,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443689837_61384.doc inson borlig‘i reja: 1. inson borlig‘ining о‘ziga xos xususiyati. 2. inson borlig‘ida ong va ongsizlikning tabiati. 3. individual va ijtimoiy ong. ijtimoiy ong shakllari. inson borlig‘ining o‘ziga xos xususiyati. inson borlig‘i tabiiy rivojlanishning butunlay yangi, yuqoriroq bosqichi ham tegishli va uning tabiiy-jismoniy, biologik asosi hisoblanadi. shunday qilib, jonli organizmlarning mavjudlik qonunlari va tamoyillari his etuvchi mavjudot sanalgan insonga nisbatan ham to‘la tatbiq etiladi. ammo bundan tashqari insonni qolgan barcha jonli narsalardan farqlash imkonini beradigan, unda hyech shubhasiz mavjud bo‘lgan, lekin sinchiklab qaraganda ko‘rinmaydigan, aniq tavsif berishning iloji bo‘lmagan nimadir mavjud. insonning ichki dunyosini aks ettiruvchi bu «nimadir» turli davrlarda turli mutafakkirlar tomonidan jon, ruhiyat, ong, tafakkur, ideal va hokazolar deb atalgan. insonning mohiyatini tushunishga urinishlar, inson borlig‘ining o‘ziga xos xususiyatini aniqlash istagiga biz ibtidoiy jamoa davridayoq duch kelamiz. falsafa tarixida inson individualligining ichki, yashirin holatini aks ettiruvchi «jon» va «ong» tushunchalarining tahliliga alohida e'tibor qaratilgan. jumladan atoqli sofistlardan biri …

bilish qobiliyatlarini o‘rganish ishiga salmoqli hissa qo‘shdilar. biroq xxi asrda deyarli ikki yarim yillik tarixiy taraqqiyot jarayonida ham inson muammosi o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. individuallik borlig‘i. nima uchun bilish jarayonida insonning ichki dunyosi doim birinchi o‘rinda turadi? nima uchun inson borlig‘i narsalar borlig‘ini tushunishda aksariyat mualliflarga tayanch nuqtasi bo‘lib xizmat qiladi? bu savollarga javobni qisman fransuz faylasufi a.bergson (1859-1941)ning quyidagi so‘zlaridan topish mumkin: «mavjud barcha narsalar orasida eng ishonchlisi va bizga ko‘proq ma'lum bo‘lgani, hyech shubhasiz, bizning o‘z mavjudligimizdir, zero bizda boshqa narsalar haqida mavjud tushunchalarni sirtqi va yuzaki deb hisoblash mumkin, holbuki o‘z-o‘zini bilish ichki, teran bilishdir» . odamlar asrlar osha o‘zlariga o‘zlari nazar tashlab, o‘z ichki dunyosini tahlil qilish va o‘z mohiyatini tushunishga urinish yo‘li bilan ba'zi bir shak-shubhasiz tamoyillarni aniqlaganlar. ular orasida inson tana va ruhning uzviy birligidir degan tamoyil, birinchi o‘rinda turadi. zero bu inson mavjudligining mutlaq va zaruriy omilidir. ayni vaqtda bu birlikning yo‘qolishi, uning uzilishi …

yo‘q. ongning tabiati shunday: u hissiy idrok etiladigan ob'ektiv borliqni tushunish va aks ettirish uchun biz yuqorida foydalangan aksariyat ko‘rsatkichlar va tavsiflarga mos kelmaydi. ongni o‘lchash, biron-bir tarzda miqdoriy ifodalash, sezish yoki kuzatish mumkin emas, zero uning massasi ham, energiyasi ham yo‘q, shuningdek u moddiy ob'ektlar kabi muayyan shakl-shamoyilga ham ega emas. ong shak-shubhasiz mavjud, ammo u mavhum bo‘lib, balki bilvosita – odamlar tili va muayyan faoliyati orqali namoyon bo‘ladi. binobarin, inson borlig‘ining bu elementlarini tahlil qilmasdan ongning mohiyatini aniqlash mumkin emas. mazkur tahlil ongning biologik jihatini ham o‘z ichiga oladi, zero uning mavjudligi inson bosh miyasi faoliyati bilan uzviy bog‘liq. shu sababli ongning tabiati nafaqat falsafada, balki fiziologiya, psixologiya, sotsiologiya, kibernetika, informatika va boshqa ijtimoiy va tabiiy fanlarda ham o‘rganiladi. ayni vaqtda mazkur muammo o‘ta murakkabligi tufayli uning falsafiy talqini ayrim fanlar uchun muhim metodologik rol o‘ynaydi. ularning natijalari esa, o‘z navbatida, ongning tabiati xususidagi falsafiy mulohazalar uchun asos …

o‘lgan, ya'ni inson tabiatining betakrorligi, uning individualligi bilan tenglashtirilmagan. suqrotdan oldingi falsafa to‘laligicha shunday xususiyatga ega bo‘lib, bu yerda ideallik tushunchasini deyarli uchratmaymiz. masalan, olovni oqil va olijanob, suvni – tuban asos deb hisoblagan geraklit jon (psixeya) olov yoki suvdan iborat bo‘ladi, degan g‘oyani ilgari suradi. olov ko‘proq bo‘lgan «quruq» jonni - eng oqil va maqbul deb hisoblaydi. jon namlangach, o‘z kuchini yo‘qotadi, ho‘llangach esa – halok bo‘ladi. shu sababli jon olovi kuchliroq yonishi uchun faol ma'naviy va aqliy hayot kechirishga harakat qilish lozim. o‘z navbatida ayrim kishilarning jonlari butun dunyoning birinchi sababi hisoblanadigan va uni boshqaradigan dunyoviy aql olovi – «logos» bilan bog‘liq. suqrot va platon moddiy va ideal hodisalarni farqlagan. shuningdek, platon yevropa falsafiy an'anasida ideal asosni qayd etibgina qolmasdan, balki undan moddiy asosni ham keltirib chiqargan birinchi faylasuf hisoblanadi. ayrim inson ongi esa, platon fikriga ko‘ra, uning joni bilan bevosita bog‘lanadi. bu o‘lmas jon u yoki bu …

oyili sanalsa-da, lekin aql ichki faolligining in'ikosiga emas, balki kosmos hayotining umumiy qonunlariga bo‘ysunadi. o‘rta asrlar yevropa falsafasi «din cho‘risi»ga aylanib, ong haqidagi masalaga butunlay o‘zgacha nuqtai nazar bilan yondashdi – uni abadiy mavjud bo‘lgan dunyoni, shu jumladan inson va uning jonini yo‘qlikdan yaratgan xudoning yagona dunyoviy asos sifatidagi talqini bilan bog‘ladi. bu ta'limotga binoan inson aqli ilohiy aqlning bir zarrasi sifatida muayyan darajada o‘zini o‘zi bilish, o‘zini o‘zi tahlil qilish qobiliyatiga ega bo‘lsa-da, ongning bu faoliyati tangrini bilish va u bilan muloqot qilishga qaratilgandir. ongning mazkur ob'ektiv-idealistik talqini bilan bir qatorda o‘rta asrlarda ongni «fikrlovchi materiya»dan keltirib chiqargan materialistik an'anada ham uzilish yuz bergani yo‘q. bunday qarashlarga sharq falsafasi (ibn sino, ibn rushd) o‘z ta'sirini ko‘rsatgan yevropalik ayrim faylasuflar duns skot, brabanlik sigerning asarlarida duch kelish mumkin. ong haqidagi tasavvurlarning rivojlanishi. yangi davrda ong haqidagi tasavvurlar ancha kengaydi. r.dekart (1596-1650) ongni tafakkur bilan tenglashtirib, uni umumiyroq tusdagi «ruhiyat» tushunchasidan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "inson borlig‘i"

1443689837_61384.doc inson borlig‘i reja: 1. inson borlig‘ining о‘ziga xos xususiyati. 2. inson borlig‘ida ong va ongsizlikning tabiati. 3. individual va ijtimoiy ong. ijtimoiy ong shakllari. inson borlig‘ining o‘ziga xos xususiyati. inson borlig‘i tabiiy rivojlanishning butunlay yangi, yuqoriroq bosqichi ham tegishli va uning tabiiy-jismoniy, biologik asosi hisoblanadi. shunday qilib, jonli organizmlarning mavjudlik qonunlari va tamoyillari his etuvchi mavjudot sanalgan insonga nisbatan ham to‘la tatbiq etiladi. ammo bundan tashqari insonni qolgan barcha jonli narsalardan farqlash imkonini beradigan, unda hyech shubhasiz mavjud bo‘lgan, lekin sinchiklab qaraganda ko‘rinmaydigan, aniq tavsif berishning iloji bo‘lmagan nimadir mavjud. insonning ichki dunyosini aks ettiruvchi bu «nimadir» tu...

Формат DOC, 118,5 КБ. Чтобы скачать "inson borlig‘i", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: inson borlig‘i DOC Бесплатная загрузка Telegram