мантик фани ривожланишининг асосий боскичлари

DOC 189,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1413384732_59533.doc q p q, р ® p q q, р ® q p , q р ù q p q, р ú p q q, р ú c r a c b b r a = мантиқ фани ривожланишининг асосий босқичлари режа: 1. қадимги дунёда мантиқ илмининг шаклланиши ва ривожланиши. 2. ўрта асрларда мантиқ илмининг тараққиёти. 3. янги даврда мантиқ илми. 4. xx асрда мантиқ илмининг ривожланиши. 1. ҳар бир фан каби мантиқ илми ҳам ўзининг шаклланиш ва ривожланиш тарихига эга. мантиққа оид дастлабки анъаналар қадимги шарқ мамлакатларида, хусусан ҳиндистон, хитойда вужудга келди. уларнинг шаклланишига нотиқлик санъати, математика илмининг ривожланиши ва шу кабилар катта таъсир кўрсатди. шуни айтиш керакки, қадимги дунёда аристотелгача бўлган даврда мантиқ фалсафа таркибида мавжуд бўлган, мустақил фан сифатида шаклланмаган. қадимги ҳиндистонда мантиқ илмининг ривожланиши уч даврни ўз ичига олади: 1) илк будда мантиғи (эр. ав. vi-v асрлари); 2) ньяя, вайшешика мактабларининг мантиқий таълимоти (эр. iii-v асрлари); …

лан боғлиқ бўлади, хар турдаги объектлар билан боғлиқ бўлмайди. бу хулоса чиқаришнинг асосий шартлари бўлиб, уларнинг бузилиши мантиқий хатоларга олиб келади. дхармакирти хулоса чиқаришнинг «ўзи учун» ва «бошқалар учун» турларини, шунингдек, муҳокамада учрайдиган мантиқий хатоларни батафсил ўрганган. қадимги ҳиндистондаги шаклланган мантиқ анъаналари қадимги грецияда мантиқ илмининг пайдо бўлишига таъсир кўрсатган. қадимги грек фалсафасида мантиқ масалалари, дастлаб, пармениднинг «табиат тўғрисида» асарида, элейлик зеноннинг апорияларида, гераклит таълимотида у ёки бу даражада кўриб чиқилган. аристотелгача бўлган мантиқий таълимотлар ичида демокритнинг мантиқий таълимоти, сократнинг индуктив методи ва платоннинг диалектикаси диққатга сазовордир. демокрит (эр. ав. 460-370) мантиқий таълимотида фикрнинг чинлиги масаласи муҳим ўрин тутади. у кўпроқ индукция ва аналогияни ўрганишга эътибор беради, ҳақиқатни билиш учун якка буюмларни кузатиш, ҳис қилиш орқали умумлаштириш зарур, деб таъкидлайди. ҳукмни субъект ва предикатнинг ўзаро алоқасидан иборат, деб таърифлайди. у етарли асос қонунини онтологик асосда тушунтиради. демокритнинг мантиқий таълимоти кейинчалик аристотель ва ф. бэкон таълимотларига сезиларли таъсир кўрсатган. сократ (эр. …

27-347) устози сократнинг, умумий тушунчалар буюмларнинг моҳиятини ифодалайди, деган фикрини давом эттиради. у умумий тушунчаларни буюмлардан ва инсонлардан ажралган мутлақ ғоялар сифатида талқин қилади, уларни бирламчи деб билади. у ҳукмни тафаккурнинг асосий элементи деб ҳисоблайди. ҳукм эга ва кесимнинг бирлигидан иборат бўлиб, тасдиқ ёки инкор маънони билдиради. агар ҳукмда бирлашиши мумкин бўлмаган тушунчалар бирлаштирилса, у хато бўлади. платон ҳукмларни ташкил этувчи тушунчаларни пирамида шаклида тасвирлайди. пирамиданинг учига эзгулик тушунчасини қўяди. борлиқ, ўзгариш, сукунат, айният, тафовут тушунчаларини энг универсал тушунчалар, деб таърифлайди. чин билимга интуиция орқали эришилади. платон дефиниция масаласига катта эътибор берган, яқин жинс ва тур белгисини кўрсатиш орқали таърифлаш усулини, тушунчаларни дихотомик бўлишни билган. платон тўғри тафаккурнинг асосий қонунларини таърифлаб бермаган бўлса ҳам, уларнинг моҳиятини тушунган. масалан, контрадиктор тушунчалар, ҳукмлар, бир вақтда бир хил муносабатда бир буюмга нисбатан чин бўла олмаслигини таъкидлаган. «евтидем» диалогидаги «бир нарсанинг ҳам бўлиши, ҳам бўлмаслиги мумкин эмас», деган фикри унинг нозидлик қонунини билганлигидан далолат …

мавжудлигини, объектив характерини эътироф этган ҳолда, «билимларимизнинг воқеликка мос келиши - ҳақиқатдир», деб кўрсатади. у ҳақиқатни аниқлашда нозидлик ва учинчиси истисно қонунларига амал қилиш зарурлигини таъкидлайди. аристотель бу қонунларни ҳам онтологик, ҳам гносеологик нуқтаи назардан таърифлайди. бир вақтда, бир хил муносабатда айнан бир предметга нисбатан ўзаро бир-бирини истисно фикрларни билдириш мумкин эмаслигини, чунки бу фикрлардан бири чин, бошқаси хато бўлиши ёки ҳар иккиси хато бўлиши мумкинлигини асослаб беради, ўзаро икки зид фикрнинг бири чин, бошқаси хато бўлганда, учинчи фикрга ўрин йўқ, эканлигини таъкидлайди. аристотель асарларида тўғри тафаккурнинг айният ва етарли асос қонунлари махсус тарзда кўриб чиқилмаган. лекин мутафаккир асарларининг таҳлили уларда бу қонунларга хос талабларнинг баён қилинганлигини кўрсатади. аристотелнинг мантиқий таълимотида хулоса чиқариш етакчи ўринни эгаллайди. у тафаккур шакллари бўлган тушунча ва ҳукмни хулоса чиқаришнинг таркибий қисмлари сифатида таҳлил қилади. «руҳ ҳақида» асарида мулоҳазаларни руҳий ҳодиса сифатида текширса, «метафизика», «талқин ҳақида» асарларида уни мантиқий шакл сифатида анализ қилади. ҳукм – …

идагича классификация қилади: 1. моҳият, 2. миқдор, 3. сифат, 4. муносабат, 5. ўрин, 6. вақт, 7. ҳолат, 8. эгалик, 9. ҳаракат, 10. сез. аристотелнинг таъкидлашича, субъектларнинг субъекти, яъни предикат бўлолмайдиган субъектлар – биринчи субстанциядир. предикатларнинг предикати, яъни охирги предикат - категориядир. аристотелда категория ҳам онтологик, ҳам грамматик, ҳам мантиқий аспектларга эга. у «тушунча бу бирор жинс ёки турга мансуб барча предметларга хос умумийлик бўлиб, предметнинг моҳиятини ифодалайди», - деб айтган. аристотель бевосита хулоса чиқаришни алоҳида кўриб чиққан эмас. у силлогизм деганда мавжуд ҳукмлардан янги ҳукмларни келтириб чиқаришни тушунади. аристотель дедуктив, яъни силлогистик хулоса чиқаришнинг назарий асосларини ишлаб чиққан. силлогизм аксиомаси, умумий ва хусусий қоидалари, силлогизм фигуралари, модуслари, энтимема, эпихейрема, полисиллогизм, сорит каби масалаларни биринчи «аналитика» асарида батафсил баён этган. у i-фигурани мукаммал, деб билган. аристотель таълимотида хулоса чиқариш исботлаш шакли деб ҳисобланади. у исботлашнинг илмий (аподейктик), диалектик, риторик, софистик усулларини таҳлил қилган, эристика - муваффақиятли баҳс юритиш қонун-қоидаларини ишлаб чиққан, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "мантик фани ривожланишининг асосий боскичлари"

1413384732_59533.doc q p q, р ® p q q, р ® q p , q р ù q p q, р ú p q q, р ú c r a c b b r a = мантиқ фани ривожланишининг асосий босқичлари режа: 1. қадимги дунёда мантиқ илмининг шаклланиши ва ривожланиши. 2. ўрта асрларда мантиқ илмининг тараққиёти. 3. янги даврда мантиқ илми. 4. xx асрда мантиқ илмининг ривожланиши. 1. ҳар бир фан каби мантиқ илми ҳам ўзининг шаклланиш ва ривожланиш тарихига эга. мантиққа оид дастлабки анъаналар қадимги шарқ мамлакатларида, хусусан ҳиндистон, хитойда вужудга келди. уларнинг шаклланишига нотиқлик санъати, математика илмининг ривожланиши ва шу кабилар катта таъсир кўрсатди. шуни айтиш керакки, қадимги дунёда аристотелгача бўлган даврда мантиқ фалсафа таркибида мавжуд бўлган, мустақил …

Формат DOC, 189,5 КБ. Чтобы скачать "мантик фани ривожланишининг асосий боскичлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: мантик фани ривожланишининг асо… DOC Бесплатная загрузка Telegram