falsafiy kategoriyalar

DOC 85.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407323451_57842.doc falsafiy kategoriyalar reja: 1. olam mavjudligi va o’zaro aloqadorligining alohida, xususiy va umumiy jihatlari. 2. mohiyat va xodisa – voqelikdagi o’zaro bog’liqlikning ko’rinishi sifatida. 3. voqelikdagi mazmun va shaklning namoyon bo’lish xususiyatlari. 4. sabab va oqibat, zaruriyat va tasodif kategoriyalari. 5. o’zgarishlar va taraqqiyot jarayonida imkoniyat va voqelik. imkoniyat va voqelik kategoriyalari, ularning mohiyati va mazmuni. har qanday fanning o’ziga xos qonunlari va asosiy tushunchalari bo’ladi. masalan, fizikada fizik qonunlar, og’irlik, tezlik, kuch kabi tushunchalarga juda ko’p duch kelish mumkin. ularning aksariyati bu fan tarixida chuqur iz qoldirgan mashhur olimlarnining nomi bilan bog’langan. masalan, fizikada nyuton, faradey, avakadro va hokazo. matematikani esa pifagor, al-xorazmiy, karl kausning qonunlarisiz tasavvur qilish qiyin. huddi shunday falsafaning fanlik maqomini belgilaydigan asosiy tamoyillar, qonunlar va kategoriyalar tizimi ham bor. ularni o’rganishdan avval, qonun va kategoriya tushunchalarining mazmunini aniqlab olish zarur. an’anaviy tavsiflarga ko’ra, «qonun» falsafiy kategoriya sifatida narsa va hodisalar rivojlanishi jarayonidagi eng muhim, …

n», «vaqt», «xolat», «mavqeyi», «harakat», «azob-uqubat». bu turkumlashtirish, o’z vaqtida ilmiy bilishda juda katta ahamiyatga ega bo’lgan. keyinchalik arastu «metafizika» asarida «mohiyat», «xolat» va «munosabat» kategoriyalarini ham izohlagan. umuman, kategoriyalarni falsafa tarixida ilmiy mavzu sifatida o’rganishni aynan arastu boshlab berganligi e’tirof qilinadi. ma’lumki, ungacha yunonistonda ko’proq politika va ritorika (notiklik san’ati) fanlari sistemalashgan, ya’ni fan sifatida tizimga tushirilgan edi. chunki o’sha davrda qo’shinni, mamlakatni va odamlarni boshqarish uchun siyosat va nutq madaniyati sirlarini bilish katta ahamiyatga ega bo’lgan. ammo o’sha davrlarda falsafaning qonunlari, kategoriyalari va asosiy tayanch tushunchalari muayyan tizimga tushirilmagan, izchil bayon qilingan bilimlar sistemasi sifatida shakllantirilmagan edi. hatto yunonistonning mashhur olimi va mutafakkiri suqrotni ham ana shunday, hali guyoki shakllanmagan fan bilan shug’ullangani va yoshlarni bu ilm yo’liga boshlab, ularning notug’ri tarbiyasiga sabab bo’lganlikda ayblagan ham edilar. bu xol suqrotning buyuk shogirdi arastuning mazkur fanni aniq sistema tarzida ifodalashga kirishishi uchun turtki bo’lgan. olim falsafaning qonun va kategoriyalarini …

, miqdor, me’yor), «mohiyat» (asos, hodisa, mavjudlik), «tushuncha» (obyektiv, subyektiv, absolyut g’oya) tarzida izohlagan. falsafa fanining kategoriyalari haqidagi turli qarashlarni umumlashtirib aytganda, ularning mantiqiy tushunchalar sifatidagi quyidagi tavsiflari bor: 1) obyektiv voqelikning in’ikosi; 2) narsa va hodisalarning o’zaro bog’lanish va aloqadorligini mantiqiy umumlashtiruvchi bilish usuli; 3) narsa va hodisalarning rivojlanishi bilan o’zgarib turuvchi mantiqiy tushuncha; 4) borliqning mavjudligidan kelib chiqadigan tarixiy — mantiqiy bilish darajalaridan biri. ko’pchilik mutaxassislar kategoriyalar olam, undagi narsa va voqealar, ularning asosiy va takrorlanib turuvchi aloqadorligini ifodalaydigan keng mazmundagi tushunchalardir, degan fikrga qo’shiladilar. bu ma’noda borliq, voqelik, harakat, makon, zamon, miqdor, sifat va boshqalar falsafaning ana shunday kategoriyalaridir. falsafada o’z xususiyatlarika ko’ra, «juft kategoriyalar» deb ataladigan; umumiy bog’lanish va aloqadorlik munosabatlarini ifodalovchi tushunchalar ham bor. ular narsa va hodisalarning muayyan yo’nalishdagi eng muhim, zaruriy, nisbatan barqaror, davriy takrorlanib turuvchi bog’lanish va aloqadorlik munosabatlarini ifodalaydi. falsafa kategoriyalari mazmunidagi ichki birlik, bog’lanish, aloqadorlik va munosabatlarning yaxlitligi bilish jarayonining …

oblanadi. ikkinchidan, «alohidalik», «xususiylik», «umumiylik» narsa va hodisalarning makon-zamon konkretligini ifodalaydigan, nisbatan mustaqil mantiqiy tushunchalar tarzidagina namoyon bo’lishi mumkin. zero, ularning nisbatan mustaqilligi, ichki birligining namoyon bo’lish shaklidir. falsafiy adabiyotlarda, bilishning umumiy tendensiyasini alohidalikdan xususiylikka va shu bosqich orqali umumiylikka o’tish tarzida yoki aksincha, izohlash keng tarqalgan. vaholanki, falsafiy bilishning asosiy xususiyati va maqsadi har qanday alohidalikning individual xususiyatlarini umumiylikdan farqlashdan iboratdir. masalan, bozor iqtisodiyoti munosabatlarika utish jamiyat taraqqiyotining umumiy qonuniyati bo’lsa ham, bu jarayon turli ijtimoiy-tarixiy makon va zamonda har bir davlat uchun o’ziga xos bo’lgan modelni takozo qiladi. aloxidalikning umumiylikdan farkini aniqlash asosida, maxsus usul va vositalarini kullash bozor stratekiyasi va taktikasining milliy xususiyatlarini belgilashka yordam beradi. antik falsafada aloxidalik katekoriyasining mazmuni muayyan turginlikka ega bo’lgan birlik sifatida karalgan (aflotun, arastu). xekel, aloxidalikni vokealarning zaruriy shakli, makon va zamondagi tafovutlarning namoyon bo’lish momenti sifatida karaydi. falsafada milliylik va umuminsoniylik masalasida alohidalikning umumiylikdan farqini mutlaqlashtirish natijasida muayyan qarashlar vujudka …

rkibidagi, elementlarning individual rivojlanish jarayoni sifatida olib qarash kerak. chunki har qanday umumiylik, dastlab vokelikning aloxidaligi tarzida vujudga keladi. shunga ko’ra, har qanday sistema o’z tarkibidagi nisbatan yangi, aloxida xodisalarning individual rivojlanishisiz sodir bo’la olmaydi. shunday qilib, aloxidalik voqelik rivojlanishining xilma-xil shakllarini vujudga keltiradi. narsa va xodisalarda aloxidaliklarning konkret xususiyatlari o’rtasidagi boglanishlar, bir tomondan, umumiylikni namoyon qilish bilan bir qatorda, ularning muayyanligi va mazmunini ham belgilaydi. ikkinchi tomondan esa, umumiylikning konkretligi aloxidaliklar sistemasi tarzida namoyon bo’ladi. bu sistemaga strukturali yondashish bilishning nisbatan tulaqonli bo’lishini ta’minlaydi. masalan, muayyan jamiyatdagi kishilarning ijtimoiy munosabatlari o’ziga xos bo’lgan yonalishlarini vujudga keltirgan. ya’ni, iqtisodiy, huquqiy, siyosiy, diniy ekologik va boshqa shu kabi ijtimoiy munosabatlar umumiy madaniyat tarkibida «iqtisodiy madaniyat», «huquqiy madaniyat», «siyosiy madaniyat», «ekologik madaniyat» va boshqa nisbatan mustaqil yonalishlarga asos bo’lgan. bu madaniyat yonalishlari nisbatan mustaqil bo’lsa ham, bir-birini taqozo qiladi. ularning ichki birligi va rivojlanish tendensiyasi umuminsoniyat sivilizasiyasi manfaatlaridan kelib chiqgan bo’lib, umumiy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy kategoriyalar"

1407323451_57842.doc falsafiy kategoriyalar reja: 1. olam mavjudligi va o’zaro aloqadorligining alohida, xususiy va umumiy jihatlari. 2. mohiyat va xodisa – voqelikdagi o’zaro bog’liqlikning ko’rinishi sifatida. 3. voqelikdagi mazmun va shaklning namoyon bo’lish xususiyatlari. 4. sabab va oqibat, zaruriyat va tasodif kategoriyalari. 5. o’zgarishlar va taraqqiyot jarayonida imkoniyat va voqelik. imkoniyat va voqelik kategoriyalari, ularning mohiyati va mazmuni. har qanday fanning o’ziga xos qonunlari va asosiy tushunchalari bo’ladi. masalan, fizikada fizik qonunlar, og’irlik, tezlik, kuch kabi tushunchalarga juda ko’p duch kelish mumkin. ularning aksariyati bu fan tarixida chuqur iz qoldirgan mashhur olimlarnining nomi bilan bog’langan. masalan, fizikada nyuton, faradey, avakadro va hokazo....

DOC format, 85.0 KB. To download "falsafiy kategoriyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy kategoriyalar DOC Free download Telegram