esteteka(nafosatshunoslik) fani predmeti va uning jamiyatdagi tutgan o’rni.

DOC 82,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1407322882_57835.doc esteteka(nafosatshunoslik) fani predmeti va uning jamiyatdagi tutgan o’rni. reja 1. esteteka – fani sifatida. 2. estetekaning ijtimoiy fanlar tizimida tutgan o’rni. 3. esteteka tushunchalari. 1. nafosatshunoslik yoxud estetika eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetiga» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi laybnis (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. laybnis inson ma’naviy olamini uch sohaga – aql, ixtiyor, hissiyotga bo’ladi va ularning har birini alohida falsafiy jihatdan o’rganish lozimligini ta’kidlaydi. baumgartengacha aqlni o’rganadigan fan–mantiq, ixtiyorni o’rganuvchi fan esa-axloqshunoslik (etika) ni falsafada ko’pdan buyon o’z o’rni bor edi. biroq hissiyotni o’rganadigan fan falsafiy maqomdagi …

ing ustiga, u odatiy nutqqa singishib ketgan. shunga qaramay, bizning fanimiz mazmuniga javob beradigan ibora, bu–«san’at falsafasi» yoki yana ham aniqroq qilib aytganda-«badiiy ijod falsafasi». gegelning «estetiga» atamasidan ko’ngli to’lmaganligiga jiddiy sabablar bor. bulardan biri–yuqorida uning o’zi aytib o’tgan fikrlari bo’lsa, ikkinchisi–mazkur so’zning barcha his-tuyg’ularga taalluqliligi. vaholanki, fanimiz faqat nafosatli his tuyg’ular va ularning ziddini nazarda tutadi. ayniqsa, mana shu ikkinchi sababga ko’ra, «estetika» atamasining talabga javob berishi shubhali. buning ustiga allaqachon fanimizning tadqiqot doirasi san’at hududidan chiqib, inson hayotining deyarli barcha sohalariga yoyilib ketgan. shu bois biz «nafosatshunoslik» atamasini ilmiy muomalaga kiritishni maqsadga muvofiq deb o’ylaymiz. zero mazur atamaga asos bo’lgan «nafis», «nafislik», «nafosat» so’zlari o’z qamrovi bilan fanimiz talabiga to’la javob bera oladi. «nafis» so’zi «o’zbek tilining izohli lug’ati»da-go’zal, nozik, latif, yoqimli, badiiy jihatdan juda yuksak ma’nolarida izohlanadi. bundan tashqari «estetika» («estetik») so’zi olmonlardagi yoki ruslardagi kabi bizda keng yoyilib, xalqimiz nutqiga singishib ketgan emas. endi fanimizning mohiyatini …

a, biz yashayotgan uy, biz mehnat qiladigan ishxona, biz yurg’izayotgan dastg’oh, biz yozayotgan qalam, biz dam oladigan tomoshabog’lar–hammasidan nafis bir ruh ufurib turishi lozim. 2. nafosatshunoslik-falsafiy fanlar tarkibiga kiruvchi mahsus soha. falsafani esa, o’zingizga ma’lumki, fanlar podshosi deb atashadi. darhaqiqat, u fanlar podshosi sifatida barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlarni o’z qamroviga olib, ulardan umumiy xulosalar chiqarib, shular asosida insoniyatni haqiqat tomon yetaqlaydi. shu bois tafaqqurni falsafaning tadqiqot obyekti deb atash maqsadga muvofiq bo’ladi. nafosatshunoslik-falsafiy fan sifatida, barcha san’atshunoslik fanlari erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, shu xulosalar asosida insonni go’zallik orqali haqiqatga yetishtirishga hizmat qiladi. bundan tashqari nafosatshunoslik ishlab chiqqan qonun-qoidalar barcha san’atshunoslik fanlari uchun umumiylik xususiyatiga ega. masalan, uslub, ritm, kompozisiya v. h. borasidagi qonuniyatlar barcha san’at turlariga taalluqli. hechi bir alohida san’at turi haqidagi fan bunday imtiyozga ega emas. masalan, adabiyotshunoslik ishlab chiqqan qofiya nazariyasini musiqa yoki me’morlik san’atiga tadbiq etib bo’lmaydi. 3. nafosatshunoslik qadim-qadimlardan ko’pgina fanlar …

go’zallik tarzida talqin etganlar. bundan tashqari, ko’rib o’tganimizdek, san’at nafosatshunoslikning asosiy tadqiqot obyeg’tlaridan hisoblanadi. har bir san’at asarida esa axloqning dolzarb muammolari ko’tariladi va ijodkor eng yuksak axloqiy darajani badiiy qiyofalar orqali in’ikos ettiradi. bu in’ikos bevosita ijobiy qahramonlar qiyofasida amalga oshsa, bilvosita salbiy voqea-hodisalarga muallif nuqtai nazari orqali ro’y berishi mumkin. ya’ni biror bir badiiy asarda ijobiy qahramonlar, umuman, bo’lmaydi, lekin undagi voqea-hodisalarga ijodkor o’z zamonasi erishgan axloqiy yuksaqlikdan turib baho beradi. shu bois mutlaqo axloqsiz tarzdagi badiiy asarning bo’lishi mumkin emas. demak, nafosatshunoslik o’rganayotgan har bir badiiy asar ma’lum ma’noda axloqshunoslik nuqtai nazaridan ham tadqiq etilayotgan bo’ladi. biroq, bunday yaqinlik, yuqorida aytganimizdek, aslo aynanlikni anglatmaydi. bu ikkala fanning tadqiqot obyektlari orasidagi farqni birinchi bo’lib buyuk arastu nazariy jihatdan isbotlab bergan edi; u, ezgulik faqat harakat da, go’zallik esa, harakat siz ham namoyon bo’ladi, degai fikrni bildiradi. darhaqiqat, axloqiylik faqat insonning xatti-harakat i, qilmishi orqali yuzaga keladi; odam tog’i …

l yigit», yo «go’zal qiz» degani tushunchalargina mavjud. chunki, ergag’ kishidagi chiroyli mo’ylov faqat ergag’ning yuzida, ayol kishidagi husnlardan biri-g’o’g’rag’ faqat ayol kishi vujudida go’zalliqqa ega. endi mo’ylov burab so’zlayotgan ayolni-yu, siynaband taqib yurgan ergag’ni tasavvur qiling’! boyag’i go’zalliklar xunug’liqqa aylanadi-qoladi. shuningdeg’, go’zallik bir vujudda ham faqat o’z o’rnini talab qiladigan «o’ta injiqlik» xususiyatiga ega. shu joyda olmon nafosatshunosi fexner qo’llagan misolni keltirish o’rinlidir. uning fikricha qiz bolaning yuzidagi qizillik uning go’zallikidan dalolat beradi. biroq, qizillik uning burun ustiga g’o’chsa–xunug’liqqa aylanadi. demak, axloq uchun–umumiylik, nafosat uchun esa–muayyanlik mavjudlik sharti hisoblanadi. nafosatshunoslik ruhshunoslik (psixolog’iya) bilan ham mustahgam aloqada. ma’lumg’i, insonning ruhiy hayotini o’rganar egani, ruhshunoslik, hissiyotlar masalasiga katta o’rin beradi. go’zallikni, san’at asarini yaratish va idrog’ etish ham, ma’lum ma’noda hissiyotlar bilan bog’liq. masalan, oddiy harsang tosh kishida alohida bir hissiy taassurot uyg’otmaydi. leg’in toshga haygaltarosh qo’l urganidan so’ng’, undan hayot nafasi, insoniy hissiyotlar ufurib turadi. gap bunda toshga odam qiyofasi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "esteteka(nafosatshunoslik) fani predmeti va uning jamiyatdagi tutgan o’rni."

1407322882_57835.doc esteteka(nafosatshunoslik) fani predmeti va uning jamiyatdagi tutgan o’rni. reja 1. esteteka – fani sifatida. 2. estetekaning ijtimoiy fanlar tizimida tutgan o’rni. 3. esteteka tushunchalari. 1. nafosatshunoslik yoxud estetika eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetiga» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi laybnis (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqa...

Формат DOC, 82,0 КБ. Чтобы скачать "esteteka(nafosatshunoslik) fani predmeti va uning jamiyatdagi tutgan o’rni.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: esteteka(nafosatshunoslik) fani… DOC Бесплатная загрузка Telegram