borliqdagi o’zaro aloqadorlik va taraqqiyot

DOC 111,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403320639_44419.doc borliqdagi o’zaro aloqadorlik va taraqqiyot r e j a: 1. borliqdagi universal aloqadorlik va o’zgaruvchanlik 2. tartiblilik va sistemaviylik 3. determinizm falsafasi 4. taraqqiyot kontseptsiyalari 1. borliqdagi univyersal aloqadorlik va o’zgaruvchanlik falsafada narsa va hodisalarning universal, umumiy aloqadorligi g’oyasi alohida ahamiyatga molik. narsalarning, hodisalarning o’zaro aloqa-dorligini ilg’ab olish mushkul emas: hayotimizning o’zi bunga ko’plab mi-sollar keltiradi. zotan, maishiy turmushimizda binodagi shart-sharoitlar-ning inson salomatligiga ta‘sirini, ob-havoning hosildorlik darajasiga ta‘sirini ko’p takrorlaymiz. bunday aloqadorlikning nisbatan murakkab ko’rinishlari mavjud. masalan, tabiiy shart-sharoitlar millatning menta-litetiga, turmush tarziga ta‘sir o’tkazadi. ijtimoiy faoliyat esa, o’z nav-batida, tabiiy shart-sharoitlarga jiddiy ta‘sir o’tkaza boradi. hozirgi zamon falsafasi bundan-da e‘tiborliroq aloqadorliklarning sir-sinoat-larini aniqlashga ham intiladi. biroq bir hodisaning boshqasiga o’tib turishi, bir narsaning ikkinchisiga ta‘sir ko’rsatishi - borliqning muhim atributi, xususiyati ekanligini anglash uchun jiddiy falsafiy mushohada yuritmoq lozim. chun-ki borliqning har qanday atributi xususida fikrlash uchun mavhum tafak-kur yuritishning eng yuqori darajasiga ko’tarilmoq darkor. binobarin, bor-liqdagi universal …

akterga egaligi haqidagi, boshqacha aytganda o’zgarish to’g’risidagi fikrlarga borib taqaldi. o’zaro aloqadorlik va o’zgaruvchanlik uzoq davr borliq o’zgarmas xarakterga ega, deb hisoblanardi. olam-ning o’zgaruvchanligi haqidagi tasavvur o’z davrida buyuk kashfiyot bo’lgan edi. xitoy, hindiston va yunoniston mutafakkirlarining xulosalariga ko’ra, borliqning barcha shakllari o’zgaruvchan xarakterga ega. ularning o’zgarishi uchun ma‘lum vaqt kerak bo’ladi, bu vaqt mobaynida narsa yoki hodisa o’z xususiyatlarini yo’qotib, yangilarini kasb etib boradi. albatta, qadimgi davr mutafakkirlari harakatning turli shakllari xususida ilmiy ma‘lumotlarga ega emasdilar, ularning xulosalari mantiqiy fikrlashning mahsuli edi, xolos. shunga qaramasdan ular masalaning asosiy mohiyatini ilg’ab ola oldilar: borliqdagi barcha narsalar bir-biriga ta‘sir o’tkaza boradilar, ushbu ta‘sir, o’zaro aloqadorlik ularning o’zgarishiga olib keladi. o’zaro aloqadorlik va o’zgarish haqidagi ilk tasavvurlarni dao mada-niyatida ko’rishimiz mumkin. masalan, «xuaynantszi» kitobida borliqning besh moddiy va besh ma‘naviy elementdan tashkil topgani, bu elementlar o’zaro birlashtirilgan gorizontal va vertikal xochlardan (krestlardan) ibo-ratligi uqdiriladi. moddiy elementlarni ifodalovchi gorizontal xoch quyidagicha tasavvur etiladi …

ma‘naviy elementlarni ham xoch tarzida tasavvur etadi (sxema 2).qadimgi xitoy faylasuflarining xulosalariga ko’ra, ma‘naviy elementlar ham birg’biriga ta‘sir etgan holda o’zgara boradilar. sxema 2 mas‘uliyat an‘ana ezgulik e‘tiqod insonparvarlik qadimgi hindistonning ortodoksal va noortodoksal falsafiy mak-tablarida ham borliqdagi o’zaro aloqadorlik va o’zgaruvchanlik haqidagi fikrlar ko’plab uchraydi. ularning biriga murojaat etish bilan cheklansak. buddizm ta‘limotida insonning tanasi ham, ruhi ham borliqning o’zga-ruvchan elementlari - dxarmlarning o’zaro ta‘siri natijasida yuzaga kelgan jarayon (!) sifatida talqin etiladi. dxarmlarning turli shakldagi kombi-natsiyasi nafaqat inson tanasini, balki uning tuyg’ulari va tasavvurlarini shakllantiradi. buddizm tarafdorlari ushbu mulohazadan o’ziga xos xulosa qiladilar: tana va ruh - o’zgarmas reallik emas, u muntazam o’zgarishda. hayot muntazam to’lqinlanib turgan ummonga o’xshaydi: undagi toshqinlar o’rnini osoyishtalik, osoyishtalik o’rnini toshqin egallab turadi. qadimgi yunonistonda borliqdagi universal aloqadorlikka, uning o’zgaruvchan xarakteriga ilk bor e‘tibor bergan faylasuf geraklit bo’ldi. uning tasavvuriga ko’ra, olam doimiy oqib, o’zgarib turgan daryoga o’xshaydi, bu daryoga ikki bora kirib …

klassik falsafasida ayniqsa yorqin talqin etildi. g. gegel-ning nazdida borliqdagi universal aloqalar va o’zgaruvchanlik «tezis – an-titezis – sintez» triadasi tarzida namoyon bo’ladi. ayni paytda g. gegel borliqdagi o’zgarishlar sifatan yangi sistemalarning yuzaga kelishini kuzatar ekan, o’zgarishning nafaqat miqdoriy, barki sifatiy xarakterga egaligini ham kashf etdi. sifatiy o’zgarishlar - taraqqiyot kontseptsiyasi borliqning il-miy-falsafiy manzarasini chizishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etdi. (bu haqda keyingi paragraflarda fikr yuritamiz). universal aloqadorlik tiplari. hozirgi zamon falsafasi borliqdagi universal aloqadorlik g’oyasini quyidagicha ta‘riflaydi. borliqdagi narsalar va hodisalar o’rtasida umu-miy, turli xarakterga ega bo’lgan aloqadorlik mavjud, ular o’zaro aloqa-dorlikda o’zgarib va rivojlanib boradilar. ma‘lumki, borliq o’z tuzilishiga (tarkibiga) ega. ushbu tarkib za-monlar o’tishi bilan o’zgarib boradi. shunga ko’ra, borliqdagi universal aloqalarning ikki tipini ajratish mumkin: 1.tarkibiy aloqalar. mazkur aloqalar quyidagilarni o’z ichiga oladi: a) butun va bo’lak o’rtasidagi aloqalar; b) sistema va element o’rtasidagi aloqalar; v) shakl va mazmun o’rtasidagi aloqalar; g) mohiyat va hodisa o’rtasidagi …

riyalari bir-biri bilan uyg’unlashar ekan, borliqdagi o’zgarishlar va ziddiyatlar, aloqalar va munosabatlarni mufassal yoritib beradi. ayni paytda falsafiy kategoriyalardan o’rinli foydalana bilish malakasi falsafiy fikrlash madaniyatining yuksak darajada shakllanganidan dalolat beradi. voqelik haqidagi bilimlarimiz kengayib borar ekan, falsafiy kategoriyalarning mazmuni va hajmi ham tqlishib boradi. * * * borliqdagi universal aloqalar haqidagi muxtasar mulohazalari-mizdan quyidagi xulosalarni chiqarish mumkin: borliqdagi universal aloqadorlik g’oyasi ko’p asrlik tafakkur mah-sulidir. uning mohiyatini narsalar va hodisalar o’rtasidagi umumiy aloqa-dorlik, narsalar va hodisalarning o’zaro aloqadorlikdagi o’zgarishi va ta-raqqiyoti haqidagi xulosalar tashkil etadi. universal aloqalar ikki tipga (tarkibiy va determinatsiya aloqalari) ega. universal aloqalar falsafiy kategoriyalar yordamida ifodalanadi. 2. tartiblilik va sistemaviylik borliqdagi tarkibiy aloqalarning tartibli va sistemaviy xarakterga egaligini anglab yetish uchun uning tashkil topishi sinoatlarini yaxshi bilmoq darkor. boshqacha aytganda, sistemaning (narsaning) tarkibini aniqlash uchun eng avvalo uning vujudga kelish va shakllanish mantig’ini tadqiq etish zarur bo’ladi. a) sistemalarning o’z-o’zidan tashkil topishi. tartiblilik hozirgi zamon …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "borliqdagi o’zaro aloqadorlik va taraqqiyot"

1403320639_44419.doc borliqdagi o’zaro aloqadorlik va taraqqiyot r e j a: 1. borliqdagi universal aloqadorlik va o’zgaruvchanlik 2. tartiblilik va sistemaviylik 3. determinizm falsafasi 4. taraqqiyot kontseptsiyalari 1. borliqdagi univyersal aloqadorlik va o’zgaruvchanlik falsafada narsa va hodisalarning universal, umumiy aloqadorligi g’oyasi alohida ahamiyatga molik. narsalarning, hodisalarning o’zaro aloqa-dorligini ilg’ab olish mushkul emas: hayotimizning o’zi bunga ko’plab mi-sollar keltiradi. zotan, maishiy turmushimizda binodagi shart-sharoitlar-ning inson salomatligiga ta‘sirini, ob-havoning hosildorlik darajasiga ta‘sirini ko’p takrorlaymiz. bunday aloqadorlikning nisbatan murakkab ko’rinishlari mavjud. masalan, tabiiy shart-sharoitlar millatning menta-litetiga, turmush tarziga ta‘...

Формат DOC, 111,0 КБ. Чтобы скачать "borliqdagi o’zaro aloqadorlik va taraqqiyot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: borliqdagi o’zaro aloqadorlik v… DOC Бесплатная загрузка Telegram