онг, тарихий онг, тарихий хотиранинг моҳияти, мазмуни, ижтимоий ва маънавий асослари

DOC 115.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403324066_44443.doc онг, тарихий онг, тарихий хотиранинг моҳияти, мазмуни, ижтимоий ва маънавий асослари онг – кўплаб фанлар ўз предмети нуқтаи назаридан тадқиқ қилувчи ҳам табиий, ҳам гуманитар фанлар эътиборидаги объектдир. чунончи, тиббиёт–биология фанлари вакилларини, биринчи навбатда, онг органи бўлган мия: унинг тузилиши, ишлашининг ўзига хос хусусиятлари қизиқтиради. бироқ инсоннинг фикрлаш фаолияти хусусиятлари онг тўғрисидаги бирмунча умумий, универсал тасаввурлар асосида қабул қилиниши мумкин. бундай умумий билимни фалсафа беради. минг йиллар давомида мавжуд бўлган фалсафа ўз даври билимлари асосида онгнинг келиб чиқиши муаммосини муттасил диққат марказига қўйиб келди, онгнинг мазмуни ва моҳияти, унинг хусусиятлари тўғрисидаги, онгнинг жамият ва ҳар бир киши ҳаётидаги аҳамияти тўғрисидаги масалаларга жавоб беришга интилди. бу масалалар оламнинг келиб чиқиши, ривожланиши ва мавжудлиги, одамнинг келиб чиқиши ва эволюцияси, инсоннинг ўзини ўзи билиши муаммолари билан узлуксиз боғлиқ эди. онгни тадқиқ қилишнинг икки йўли антик фалсафадаёқ ажралиб чиққан эди. улардан бири сократга бориб боғланса, бошқаси унинг шогирди платон номи билан боғлиқ. сократнинг …

удотга туширилган абадийлик ва мангуликнинг бир қисмидир” , деб таъкидлайди. айни маҳалда платон одам ақлини юқори даражада қадрлаган ва “барча нарсалар ўлчови – одам” , деган. платоннинг шогирди аристотель платоннинг ақл, жон ва танга нисбатан мазкур позициясига амал қилиб, одам ақлини платон каби жуда юқори баҳолаган, масалан, донишмандлик “табиатан энг қимматли нарсаларга ақл етишидан иборат” , деган ва “одам биринчи навбатда ақлдир” , деб таъкидлаган. ҳозирги адабиётларда, юқоридагилардан келиб чиқиб, “сократ, унинг ортидан эса платон ҳам, моддий ҳодисалар билан аслида идеал ҳодисани фарқлашмоқда. платон европа фалсафий анъанасида идеал ибтидони ажратибгина қолмай, уни моддий ибтидо асосига ҳам қўйган биринчи киши бўлган эди. платон руҳий ҳодисаларни туйғулар – сезги ва идрок ҳамда ақл оламига бўлган эди, бунда у ақл ва идрокни алоҳида ажратган эди. шу билан бирга, соф ғоялар билан иш кўрадиган ақл-тафаккурнинг формал усуллари билан, масалан, математикадагидек, боғланган идрокка нисбатан юқорироқ даражадаги ҳодисадир” . шундай қилиб, онг қаердан келиб чиққан, у …

дан келаётган) образларни тутиб олади. шу боис бу кучни образларни сақловчи куч, дейишади. бу куч миянинг олд қисмида жойлашган бўлиб, ташқи буюмлар образларини, улар ҳатто шу онда бевосита ҳис этилмаса-да, сақлаб қолади” ,– дейди. демак, форобий онгнинг, хотиранинг, тасаввурнинг табиатига катта аҳамият берибгина қолмай, мураккаб психологик жараёнлар бўлиб ўтадиган физиологик органни аниқлашга ҳам ҳаракат қилади. илк шарқ уйғониш даврининг қомусий алломаси абу райҳон беруний (973-1048) ўз асарларида онг ва ақл масалаларига катта эътибор берган. у одам мияси ва беш ҳиссий органини ўзаро боғланган, деб ҳисоблаб, уларга катта диққат билан қаради. беруний фикрича, ҳар бир туйғу муайян қўзғатувчилар турига муносабат билдиришга мўлжалланган. “кўришни қўзғатувчи ёруғликдир... эшитишни қўзғатувчи товуш бўлиб, уни ҳаво унга етказади... ҳид билишнинг қўзғатувчиси ҳид бўлиб, уни бурунга ҳаво олиб боради... таъм билиш ҳиссини қўзғатувчи (ҳар хил) таъм (таом)дир... бешинчи туйғу – сезги бўлиб, бутун танани қамраб олади, у барча аъзолар ҳамда органларга хос” , – дейди у. сўнг, …

маслиги учун ҳам шундайдир. бироқ унинг моҳияти ақлда ҳам, ақлдан ташқарида ҳам мавжуд, чунки инсонийлик ва жаҳолат онгда ҳам, онгдан ташқарида, нарсаларда ҳам мавжуд бўлади” . насроний динида онг — худо бўлиб, у азалдан (ҳамма нарсадан олдин) мавжуд бўлиб, сўнг бутун оламни ва одамни яратган зотдир. августин блаженний (354-430) нуқтаи назарига кўра, олам тўғрисидаги барча билимлар қалбга жойлаштирилган. бироқ инсон ҳаётидаги асосий нарса — унинг худо билан бирлашиб кетиши, унинг фикрича, ҳар қандай билимдан юксак бўлган соф эътиқоддир . европа уйғониш даври инсон ва унинг онгига қизиқиш уйғотди ҳамда уларни илмий тушунишга ўтиш асосини яратди. янги давр фалсафаси эса р.декарт (1596-1650), ф.бэкон (1561-1626), ж.локк (1632-1704), и.кант (1724-1804), г.гегель (1770-1831) тадқиқотларида онг ва билимнинг умумий муаммолари билан боғлиқ бўлган бир қатор фундаментал масалаларни қўйди . онг ва, айниқса, билиш муаммоларини тушунишда и.кант (1724-1804) асарлари муҳим аҳамият касб этди. бу асарларда инсон томонидан оламни билиш хусусиятлари тадқиқ қилинди, билиш субъекти бўлган инсоннинг …

ир, тушунчасиз мушоҳада эса кўрдир. бу қобилият бир-бирининг функциясини бажара олмайди. идрок ҳеч нарсани мушоҳада қила олмайди, сезгилар эса ҳеч нарса ҳақида фикрлай олмайди. уларнинг қўшилишидангина билим ҳосил бўлиши мумкин” , – деб ёзади у. юқорида баён этилган фикрини ривожлантириб и.кант: “... ҳар қандай билимимиз сезгидан бошланади, сўнг идрокка ўтади ва ақл билан тугайдики, мушоҳада материалини ишлаш учун ва уни тафаккурнинг олий бирлигига етказиш учун бизда ундан юқорироқ нарса йўқ” , – дейди. г.гегель (1770-1831) и.кантнинг ғояларини ривожлантириб, онгнинг тарихийлигини, унинг ижтимоий ҳаётнинг тарихан ўзгарувчан шаклларига боғлиқлигини асослаган, шунингдек индивидуал онг билан ижтимоий онгнинг диалектикасини ҳар томонлама кўриб чиққан эди . бунда у “диалектика тафаккурнинг табиатидан иборат бўлади” , тафаккур эса “инсон билан боғлиқ барча нарсада фаол бўлиб, бутун инсониятга унинг инсонийлигидан хабар беради” , деб таъкидлаган. гегель онгни тадқиқ қилишда тарихийлик ва фаолият принципини қўллади. у онгга шахснинг конкрет–тарихий давр доирасидаги фаол ҳаракат фаолият маҳсули сифатида қаради. онг муаммоси …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "онг, тарихий онг, тарихий хотиранинг моҳияти, мазмуни, ижтимоий ва маънавий асослари"

1403324066_44443.doc онг, тарихий онг, тарихий хотиранинг моҳияти, мазмуни, ижтимоий ва маънавий асослари онг – кўплаб фанлар ўз предмети нуқтаи назаридан тадқиқ қилувчи ҳам табиий, ҳам гуманитар фанлар эътиборидаги объектдир. чунончи, тиббиёт–биология фанлари вакилларини, биринчи навбатда, онг органи бўлган мия: унинг тузилиши, ишлашининг ўзига хос хусусиятлари қизиқтиради. бироқ инсоннинг фикрлаш фаолияти хусусиятлари онг тўғрисидаги бирмунча умумий, универсал тасаввурлар асосида қабул қилиниши мумкин. бундай умумий билимни фалсафа беради. минг йиллар давомида мавжуд бўлган фалсафа ўз даври билимлари асосида онгнинг келиб чиқиши муаммосини муттасил диққат марказига қўйиб келди, онгнинг мазмуни ва моҳияти, унинг хусусиятлари тўғрисидаги, онгнинг жамият ва ҳар бир киши ҳаётидаги аҳамияти т...

DOC format, 115.5 KB. To download "онг, тарихий онг, тарихий хотиранинг моҳияти, мазмуни, ижтимоий ва маънавий асослари", click the Telegram button on the left.

Tags: онг, тарихий онг, тарихий хотир… DOC Free download Telegram