hozirgi zamon tabiiyotshunosligi mikro, makro va megadunyo to`g`risida

DOC 79.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403264175_44310.doc hozirgi zamon tabiiyotshunosligi mikro, makro va megadunyo to`g`risida reja: 1. dunyoni "bo`yi" va "eni" bo`yicha ilmiy bilish. maxsus va umumiy nisbiylik nazariyasi. 2. tabiatni o`rganishda kivant fizikasining ahamiyati. 3. kibernetika va sinergetikaning dunyoni o`rganish va boshqarishdagi o`rni. 4. mikrodunyodan makrodunyoga. fizika va kimyodan, geologiya va biologiyaga. 5. megadunyoning bir-butunligi va rang-barangligi. ma'lumki, dunyoning tuzilishini juda ko`p fanlar o`rganadi. ularning ichida qadimgi va fundamental fizika fani aloxida o`rin egallaydi. "fyozis" so`zi grekchada "tabiat" degan ma'noni anglatadi. fizika tabiiyot fanlari ichida eng muhimidir. chunki aynan fizika koinot uchun xos bo`lgan haqiqatlarni, qonuniyatlar va qonunlarni ochib beradi. atomlar va kvarklar dunyo binosining "g`ishtchalari" bo`lgani kabi fizika fanining qonunlari ham dunyoni "bilishning" "g`ishtchalaridir". chunki mavjud reduksionizm prinsipiga binoan, borliqning nisbatan murakkab darajalari, rivolanishining 4ta murakkab qonunlariga nisbatan sodda darajalar qonunlariga aylantirilishi lozim. binobarin, hayotni takror barpo etilishi qonuni genetikada molekulyar darajada dnk va rnk molekulalarining o’zaro ta'siri qonuni sifatida namoyon bo`ladi. moddiy borliqning …

uvchi omillardan foydalanish hisobiga ta'minlanadi. ma'lumki, ilm-fanda makon to’g’risida ikki konsepsiya mavjud. birinchi konsepsiyaga binoan o`zgarmas makon, materiyaning joyi sifatida qabul qilinadi (i.nyuton). ikkinchi konsepsiyada makon xususiyatlari, jismlar xususiyatlari bilan hamoxang holda quriladi (leybnis). nisbiylik nazariyasiga binoan har qanday jism makon geometriyasini belgilab beradi. nisbiylik nazariyasida jism uzunligi (ikki moddiy nuqta orasidagi masofa) hamda unda bo`lib o`tayotgan jarayonlarning davom etish davri (ritmi) mutloq, kattalik bo`lmasdan, nisbiy kattalik hisoblanadi. yorug’lik tezligiga yaqinlashganda tizimdagi barcha jarayonlar sekinlashadi, jismning bo`yi qisqaradi. agar uning tezligi yorug’lik tezligiga yetsa, soat umuman to`xtab qoladi (a.eynshteyn, l. infeld). demak, makon va zamon moddiy voqea va hodisalar faoliyatini boshqarib turuvchi umumiy shakllardir. ular moddiy borliqda mustaqil tarzda mavjud bo`lishi mumkin emas. fizika uch asr davomida mexanik fizika bo`lib, faqat jismlar bilan ish olib borgan. keyichalik fizika, jismlar fizikasidan maydon nazariyasi fizikasiga, ya'ni kulon fizikasidan maksvell fizikasiga o`tdi. maksvell "tenglamasi" elektromagnit maydoni tarkibini tasniflaydi. ushbu qonun, mexanika qonunlariga xos …

ki massa ning saqlanish qonuni deb atala boshladi (v.geyzenberg). annigilyasiya hodisasi (bunda zarracha va antizarracha bir-birini yo’q qiladi) hamda mikrodunyo fizikasidagi boshqa hodisalar ushbu xulosani tasdiqlaydi. kosmik miqyoslarga o`tishda makon geometriyasi evklid bo`lmay qoldi va bir hududdan boshqa xududga o’tishida ushbularda mavjud massalar zichligi va harakatiga bog`liq, holda o`zgaradi. yorug`lik tezligiga yaqin tezliklarda kuchli maydonda makon singulyar holatga o`tadi, ya'ni nuqta shakligacha siqiladi. mana shu si qilish orqali megadunyo mikrodunyo bilan aloqa qila boshlaydi, hamda ko`p jihatlar bo`yicha unga o`xshay boshlaydi. shunday kilib, nisbiylik nazariyasi yorug`lik tezligining barqarorligi hamda barcha fizik tezliklarda tabiat qonunlarining bir butunligi, yaxlitligi postulatlariga asoslanadi. u quyidagi natijalarga olib keladi: makon-zamen xususiyatlarining nisbiyligi; massa va energiyaning nisbiyligi; og`ir va inert massalarning ekvivalentligi (barcha jismlar, ularning tarkibi va massasidan qat'iy nazar ular tortiladigan maydonga bir xil tezlanishda tushishadi). demak, eynshteynning maxsus nisbiylik nazariyasida, nisbiylik prinsipi umumiyroq, tarzda shakllanadi. unga ko’ra inersial tizimlarda nafaqat mexanik, balki barcha fizik …

oyl, v. geyzenberg, e. shryodinger va bosha olimlarning hissasi katta bo`ldi. kvant fizikasida, avvalo mikrozarracha tarkibi ning oddiy yoki mkrakkabligi to`g`risida har xil tasavvurlar tubdan o`zgardi. xix asrning oxirigacha materiyaning - eng mayda strukturaviy bo’lagi bo`lib kimyoviy elementlarning atomlari hisoblanar edi. 1897-yilda j. tomson tomonidan birinchi elementar zarracha -elektron kashf etildi. 1932 yilda neytron kashf etilishi bilan jismlarning tuzilishi to`g`risida masala xal qilinganday bo`ldi. ana shu paytga kelib ma'lum bo`lgan zarrachalar (proton, neytron, esgektron)ning, jami mavjud jismlar ichki tuzilishi va xususiyatlarini tushuntirishga yetarli edi. protonlar va neytronlar alohida yadro kuchlari ta'sirida bir-biri bilan o’zaro aloqada bo`lib (harakat radiusi 10 ~13 sm) atom yadrolarini hosil qiladi. atomlarning tashqi qobig`i elektronlar tashkil etadi. elektronlar yadroga uzoq, masofadan ta'sir ko`rsatuvchi kulon kuchlari (elektromagnit o’zaro ta'sirining xususiyatlaridan bir ip) vositasida tortiladi. materiya tuzilishining yangi strukturaviy darajalarining hamda elektronlar harakatini ifodalovchi kvant qonunlarining ochilishi qattik, jismlar fizikasi poydevoriga asos soldi. natijada metallar, dielektriklar, yarim o’tkazgichlar …

mavjudligini bilishga imkon berdi. oqibatda har bir zarrachaning xuddi shu massaga teng, lekin qarama-qarshi elektr yoki boshqa zaryadga ega zarrachasi borligi isbot qilindi. kvant nazariyasining asoschisi ingliz fizigi p.a. dirak pozitronning mavjudligini, hamda fotonni, elektronning jufti pozitronga aylanishini va qayta jarayonni bashorat elektronning antizarrachasi - pozitron 1934 yilda tajriba bilan kashf qilindi. inson aql-idroki, bilimini yuqori nuqtasining ifodasi sifatida, energiyaning saqlanish qonuniga mos ravishda "neytron" ning kashf qilinishi hisoblanadi. "v" ning radioaktiv parchalanishi natijasida atom yadrosidan har xil energiyaga ega bo`lgan elektronlar (yoki pozitronlar) chiqadi. bu hodisani energiyaning saqlanish qonuni bilan muvofiqlashtirish maqsadida shveysariyalik fizik olim v.pauli elektron (yoki pozitron) bilan bir vaqtda yadro yana qandaydir elektrik neytral zarrachani chiqaradi, deb faraz qildi. aynan shu zarracha, yetishmayotgan energiyani olib ketishi isbotlandi. v.pauli uni "neytrino" deb atadi.ushbu zarracha yadrodan pozitron bilan birgalikda chiqib ketadi, agar yadrodan elektron chiqsa, unda "antineytron" u bilan birga chiqishi tajribada isbotlandi. "v" ning parchalanishi jarayonida yadrodan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hozirgi zamon tabiiyotshunosligi mikro, makro va megadunyo to`g`risida"

1403264175_44310.doc hozirgi zamon tabiiyotshunosligi mikro, makro va megadunyo to`g`risida reja: 1. dunyoni "bo`yi" va "eni" bo`yicha ilmiy bilish. maxsus va umumiy nisbiylik nazariyasi. 2. tabiatni o`rganishda kivant fizikasining ahamiyati. 3. kibernetika va sinergetikaning dunyoni o`rganish va boshqarishdagi o`rni. 4. mikrodunyodan makrodunyoga. fizika va kimyodan, geologiya va biologiyaga. 5. megadunyoning bir-butunligi va rang-barangligi. ma'lumki, dunyoning tuzilishini juda ko`p fanlar o`rganadi. ularning ichida qadimgi va fundamental fizika fani aloxida o`rin egallaydi. "fyozis" so`zi grekchada "tabiat" degan ma'noni anglatadi. fizika tabiiyot fanlari ichida eng muhimidir. chunki aynan fizika koinot uchun xos bo`lgan haqiqatlarni, qonuniyatlar va qonunlarni ochib beradi. atomlar va ...

DOC format, 79.0 KB. To download "hozirgi zamon tabiiyotshunosligi mikro, makro va megadunyo to`g`risida", click the Telegram button on the left.

Tags: hozirgi zamon tabiiyotshunoslig… DOC Free download Telegram