adabiy til normasining shakllanishi va rivojlanishi

PPTX 20 pages 83.1 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.1 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation hozirgi oʻzbek tilida lison, nutq, meʼyor munosabati ametjanova indira 1. nutq normalari va ularning til tizimiga taʼsiri 2. tilning meʼyorlashuvi va uning nutqdagi aks etishi 3. zamonaviy oʻzbek tilida til, nutq va norma oʻrtasidagi bogʻliqlik reja: adabiy til normasining shakllanishi va rivojlanishi 1940-yillardan boshlab, oʻzbek adabiy til normasini kodifikatsiyalash boʻyicha keng koʻlamli ishlar olib borilib, lugʻatlar, grammatika qoʻllanmalari va imlo qoidalari ishlab chiqilgan. adabiy til normasining shakllanishi 20-asr boshlarida yozma adabiyotning rivojlanishi bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, turli lahjalar va shevalarning taʼsiri ostida amalga oshgan. sovet davrida adabiy til normasining shakllanishida rus tili sezilarli taʼsir koʻrsatgan boʻlsa-da, 21-asrda milliy oʻzlikni saqlashga qaratilgan yangi tendentsiyalar kuzatilmoqda. nutqning individual xususiyatlari nutqning individual xususiyatlarini aks ettiruvchi fonetik xususiyatlar, masalan, intonatsiya, tembr va nutq tezligi kabi omillar, 30 dan ortiq individual farqlarni namoyon qilishi mumkin. sintaktik tuzilmalar va gap uzunligi ham nutqning individual xususiyatlarini belgilaydi. o'rtacha gap uzunligi 10 so'z bo'lgan nutq, 25 …

2 / 20

rslaridan oʻtdilar. ogʻzaki nutq normasining xususiyatlari ogʻzaki nutq normasida soʻz boyligi taxminan 15-20 ming soʻzni tashkil etadi, yozma nutqqa nisbatan ancha kam boʻlib, koʻproq kollokvial leksika va frazeologizmlar ustunlik qiladi. ogʻzaki nutqda sintaksis jihatidan sodda, qoliplashgan gap tuzilmalari (5-7 soʻzdan iborat) koʻp uchrab, murakkab grammatik konstruktsiyalar kam qoʻllaniladi. ogʻzaki nutq normasining fonetik xususiyatlarida, 2-3 ta asosiy lahja ta’siri sezilib, unda soʻzlarning talaffuzi mintaqaviy oʻzgarishlarga uchraydi. oʻzbek tilining lahjalari va ularning norma bilan munosabati normadan chetlashish darajasi har xil lahjalar uchun turlicha: ba'zi lahjalardagi farqlar minimal, boshqalarida esa ancha sezilarli boʻlib, koʻpincha 30% dan ortiq farqni tashkil qiladi. oʻzbek tilining 12 ga yaqin yirik lahjasi mavjud boʻlib, ularning fonetik, grammatik va leksik jihatdan oʻziga xos xususiyatlari normadan farq qiladi. qoraqalpogʻiston lahjasi, janubiy va sharqiy oʻzbekiston lahjalari kabi ba'zi lahjalarning adabiy tildagi ta'siri norma shakllanishida muhim rol oʻynagan. til normasining saqlanishi va oʻzgarishi lingvistik tahlillar shuni ko'rsatadiki, mahalliy shevalarning ta'siri tufayli grammatika …

3 / 20

ovush mavjud boʻlib, ularning toʻgʻri qoʻllanilishi normativ asoslarning muhim qismidir. tilning ijtimoiy-madaniy roli oʻzbek tilining 2023-yilgi ona tili sifatida rasmiy maqomi, uning 12 mln.dan ortiq soʻzlovchisi bilan milliy birlik va madaniy merosni saqlashdagi muhim rolini taʼkidlaydi. oʻzbek tilida 15 dan ortiq sheva va lahjalar mavjud boʻlib, ularning ijtimoiy-geografik tarqalishi tilning ijtimoiy stratifikasiyasini aks ettiradi va madaniy xilma-xillikni namoyon qiladi. so'nggi 10 yilda o'zbek tilining internetdagi faolligi 300% ga o'sdi, bu uning zamonaviy ijtimoiy-madaniy muhitdagi ta'sirini va yangi avlod orasida ommalashuvini ko'rsatadi. til, nutq va normani oʻrganish metodlari nutqning ijtimoiy dialektlarini oʻrganishda 5 ta shahar va 3 ta qishloq aholisi orasida oʻtkazilgan soʻrovnomalar natijalari, norma buzilishi holatlarini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. zamonaviy oʻzbek adabiy til normasining shakllanishi va rivojlanishini oʻrganishda 20-asrning ikkinchi yarmi va 21-asr boshlariga oid matnlarni taqqoslash va kvantitativ tahlil usullari qoʻllaniladi. tilning morfologik tuzilishi va uning nutqdagi namoyon boʻlishini oʻrganishda korpus lingvistikasi usullari, xususan, 100 000 soʻzdan ortiq …

4 / 20

сиятларини акс эттиради. ўзбек тилидаги бир қанча шева ва лаҳжаларнинг таъсирига қарамай, адабий тил нормаси ягона ёзув стандартининг сақланишини таъминлайди, бунда янги сўзлар ва атамаларнинг киритилишига ҳам эътибор берилади. ёзув нормасида 12 та унли ва 29 та ундош товушларнинг график ифодаси аниқ белгиланган бўлиб, бу фонетик тизимнинг ёзма тилдаги аксини кўрсатади. zamonaviy oʻzbek tilida til, nutq va norma oʻrtasidagi bogʻliqlik til normasini belgilovchi omillar orasida 50% ga yaqini ommaviy axborot vositalari va 30% ga yaqini ta’lim tizimining ta’siridir. oʻzbek tilining 2ta asosiy shevasi – qoraqalpogʻiston va janubiy shevalari adabiy til normasiga ta’sirini oʻrganish muhim hisoblanadi. zamonaviy oʻzbek adabiy tili normasiga mos kelmaydigan 20 dan ortiq soʻz va iboralar nutqda keng qoʻllanilmoqda, bu tilning dinamik rivojlanishini koʻrsatadi. til va nutqning oʻzaro taʼsiri nutqning individual xususiyatlari (masalan, soʻz boyligi, intonatsiya, ohang) tilning umumiy meʼyorlariga moslashgan holda, uning 20 dan ortiq dialekt va shevalarini aks ettirishi mumkin. til normalarining rivojlanishi nutq amaliyoti bilan …

5 / 20

kelgusi 10 yil ichida standartlashtirish jarayonlarini 30% ga tezlashtirishi mumkin. til normasining rivojlanishi zamonaviy axborot texnologiyalari, xususan, sunʼiy intellekt va mashina tarjimasi tizimlarining rivojlanishi bilan uzviy bogʻliq boʻlib, kelgusi 10 yil ichida standartlashtirish jarayonlarini 30% ga tezlashtirishi mumkin. til normasining buzilishi va uning oqibatlari til normasining buzilishi, xususan, fonetik va morfologik darajalardagi og'ishlar, 20-30% gacha tushunish qiyinchiliklariga olib kelishi mumkin, bu esa muloqot samaradorligini pasaytiradi. rasmiy hujjatlarda til normasining buzilishi, 5% dan ortiq xatolar mavjud bo'lsa, hujjatning yuridik kuchini yo'qotishiga yoki qayta ko'rib chiqilishiga olib kelishi mumkin. so'z boyligining kamayishi va arxaizm, neologizm, dialektizm larning ortiqcha ishlatilishi til normasini buzish bo'lib, matnning estetik sifatini 40% gacha pasaytirishi mumkin. til, nutq va normada mavjud boʻlgan farqlar til, lug‘at birligi sifatida, nutqqa nisbatan 20 000 dan ortiq so‘z va ifodalarni o‘z ichiga oladi, nutq esa muayyan vaziyatda qo‘llaniladigan tilning konkret namunasidir. til qoidalari (grammatika, fonetika) norma doirasida belgilansa, nutq individual uslub va …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy til normasining shakllanishi va rivojlanishi"

powerpoint presentation hozirgi oʻzbek tilida lison, nutq, meʼyor munosabati ametjanova indira 1. nutq normalari va ularning til tizimiga taʼsiri 2. tilning meʼyorlashuvi va uning nutqdagi aks etishi 3. zamonaviy oʻzbek tilida til, nutq va norma oʻrtasidagi bogʻliqlik reja: adabiy til normasining shakllanishi va rivojlanishi 1940-yillardan boshlab, oʻzbek adabiy til normasini kodifikatsiyalash boʻyicha keng koʻlamli ishlar olib borilib, lugʻatlar, grammatika qoʻllanmalari va imlo qoidalari ishlab chiqilgan. adabiy til normasining shakllanishi 20-asr boshlarida yozma adabiyotning rivojlanishi bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, turli lahjalar va shevalarning taʼsiri ostida amalga oshgan. sovet davrida adabiy til normasining shakllanishida rus tili sezilarli taʼsir koʻrsatgan boʻlsa-da, 21-asr...

This file contains 20 pages in PPTX format (83.1 KB). To download "adabiy til normasining shakllanishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy til normasining shakllan… PPTX 20 pages Free download Telegram