estetika fan sifatida, uning tadqiqot doirasi, mazmuni va asosiy tushunchalari

DOC 132,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1354534420_40514.doc www.arxiv.uz reja: 1. estetikaning tadqiqot doirasi va maqsadi. 2. estetikaning falsafiy fan sifatidagi mohiyati. 3. estetikaning boshqa fanlar bilan o’zaro munosabati. 4. estetikaning tayanch tushunchalari. 5. estetikaning amaliy ahamiyati va vazifalari. 1. estetika eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xviii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi laybnits (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. laybnits inson ma’naviy olamini uch sohaga – aql, ixtiyor, hissiyotga bo’ladi va ularning har birini alohida falsafiy jihatdan o’rganish lozimligini ta’kidlaydi. baumgartengacha aqlni o’rganadigan fan–mantiq, ixtiyorni o’rganuvchi fan esa-axloqshunoslik (etika) ni falsafada ko’pdan buyon o’z o’rni bor edi. biroq …

qolishga tayyormiz, buning ustiga, u odatiy nutqqa singishib ketgan. shunga qaramay, bizning fanimiz mazmuniga javob beradigan ibora, bu–«san’at falsafasi» yoki yana ham aniqroq qilib aytganda-«badiiy ijod falsafasi». hegelning «estetika» atamasidan ko’ngli to’lmaganligiga jiddiy sabablar bor. bulardan biri–yuqorida uning o’zi aytib o’tgan fikrlari bo’lsa, ikkinchisi–mazkur so’zning barcha his-tuyg’ularga taalluqliligi. vaholanki, fanimiz faqat nafosatli his tuyg’ular va ularning ziddini nazarda tutadi. ayniqsa, mana shu ikkinchi sababga ko’ra, «estetika» atamasining talabga javob berishi shubhali. buning ustiga allaqachon fanimizning tadqiqot doirasi san’at hududidan chiqib, inson hayotining deyarli barcha sohalariga yoyilib ketgan. shu bois biz «nafosatshunoslik» atamasini ilmiy muomalaga kiritishni maqsadga muvofiq deb o’ylaymiz. zero mazkur atamaga asos bo’lgan «nafis», «nafislik», «nafosat» so’zlari o’z qamrovi bilan fanimiz talabiga to’la javob bera oladi. «nafis» so’zi «o’zbek tilining izohli lug’ati»da-go’zal, nozik, latif, yoqimli, badiiy jihatdan juda yuksak ma’nolarida izohlanadi. bundan tashqari «estetika» («eshtetik») so’zi olmonlardagi yoki ruslardagi kabi bizda keng yoyilib, xalqimiz nutqiga singishib ketgan emas. endi …

uchadigan tayyora, biz yashayotgan uy, biz mehnat qiladigan ishxona, biz yurgizayotgan dastgoh, biz yozayotgan qalam, biz dam oladigan tomoshabog’lar–hammasidan nafis bir ruh ufurib turishi lozim. yuqorida aytilganlardan kelib chiqsak, demak, «go’zallik falsafasi» degan ibora fanimizga ko’proq mos keladi. negaki, fanimiz faqat san’atdagi go’zallikni emas, balki insondagi, jamiyat va tabiatdagi go’zallikni ham o’rganadi. shuningdek, go’zallikdan boshqa ulug’vorlik, fojiaviylik, kulgililik, mo’’jizaviylik, uyg’unlik, noziklik singari ko’pdan-ko’p tushunchalar mavjudki, ularni tadqiq etish ham nafosatshunoslik fanining zimmasida. lekin, bu o’rinda, shuni unutmaslik kerakki, mazkur tushunchalarning har birida go’zallik, bir tomondan, unsur sifatida ishtirok etsa, ikkinchi tomondan, ularning o’zi go’zallikka nisbatan unsur vazifasini o’taydi. ana shu xususiyatlarning voqelikda namoyon bo’lishini biz nafosat deb ataymiz. go’zallik, ko’rganimizdek, nafosatning bosh, etakchi xususiyati hisoblanadi. shu bois u nafosatshunoslikning asosiy mezoniy tushunchalaridan biri sifatida tadqiq va talqin etiladi. zero go’zallikning ishtirokisiz yuqoridagi xususiyatlarning birortasi nafosatdorlik tabiatiga ega bo’lolmaydi. masalan, ulug’vorlikni olaylik. u asosan hajmga, miqdorga asoslanadi. buxorodagi arslonxon minorasi yoxud …

ur, bu–go’zallik. fojeaviylik xususiyatida ham go’zallikning ishtirokini ko’rish mumkin. misol sifatida lev tolstoyning «urush va tinchlik» romanidagi austrlisda bo’lib o’tgan rus va fransuz qo’shinlari to’qnashuvidan so’ng, jang maydonida yarador bo’lib yotgan knyaz andrey bolkonskiyni eslaylik: bir qo’lida bayroq dastasini ushlagancha ko’m-ko’k maysada moviy osmonga qarab yotgan, oppoq mundirli botir yigit–bayroqdor zobitning tepasiga kelgan napoleon uni o’lgan deb o’ylab, bu manzaradan hayratlanib: «mana bu–go’zal o’lim!», deydi. bu o’rinda asar qahramonining o’limi- fojeaviylik, o’limning qahramonlikka aylanishi–ulug’vorlik; fojeaviylik bilan ulug’vorlik xususiyatlarining omuxtalashuvi natijasida esa go’zal manzara, qayg’uli va ulug’vor go’zallik vujudga kelgan. shuning uchun ham napoleonning hayrotomuz xitobi bejiz emas. demak, nafosatshunoslikning asosiy tadqiqot ob’ekti–go’zallik, biroq, san’at ham o’z navbatida nafosatshunoslikning go’zallik kabi keng qamrovli tadqiqot ob’ekti hisoblanadi. san’at estetikaning ob’ekti sifatida o’ziga xos olam. unda nafosatning xususiyatlari bo’rtib ko’zga tashlanadi. shunga ko’ra uni nafosatga burkangan ijtimoiy hodisa deyish mumkin. san’at hayotni in’ikos ettirar ekan, insonning o’zini o’ziga ko’rsatuvchi ulkan ko’zgu vazifasini o’taydi. …

shart-sharoitlardan tortib, to u bunyodga kelib, asl egasi-idrok etuvchiga etib borgunigacha bo’lgan va undan keyingi jarayonlarni tadqiq etadi hamda ulardan nazariy xulosalar chiqaradi. zotan «san’at falsafasi» iborasining siri ana shunda. 1. estetika – falsafiy fanlar tarkibiga kiruvchi mahsus soha. falsafani esa, o’zingizga ma’lumki, fanlar podshosi deb atashadi. darhaqiqat, u fanlar podshosi sifatida barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlarni o’z qamroviga olib, ulardan umumiy xulosalar chiqarib, shular asosida insoniyatni haqiqat tomon etaklaydi. shu bois tafakkurni falsafaning tadqiqot ob’ekti deb atash maqsadga muvofiq bo’ladi. estetika – falsafiy fan sifatida, barcha san’atshunoslik fanlari erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, shu xulosalar asosida insonni go’zallik orqali haqiqatga etishtirishga hizmat qiladi. bundan tashqari nafosatshunoslik ishlab chiqqan qonun-qoidalar barcha san’atshunoslik fanlari uchun umumiylik xususiyatiga ega. masalan, uslub, ritm, kompozisiya v. h. borasidagi qonuniyatlar barcha san’at turlariga taalluqli. hech bir alohida san’at turi haqidagi fan bunday imtiyozga ega emas. masalan, adabiyotshunoslik ishlab chiqqan qofiya nazariyasini musiqa yoki …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "estetika fan sifatida, uning tadqiqot doirasi, mazmuni va asosiy tushunchalari"

1354534420_40514.doc www.arxiv.uz reja: 1. estetikaning tadqiqot doirasi va maqsadi. 2. estetikaning falsafiy fan sifatidagi mohiyati. 3. estetikaning boshqa fanlar bilan o’zaro munosabati. 4. estetikaning tayanch tushunchalari. 5. estetikaning amaliy ahamiyati va vazifalari. 1. estetika eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xviii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi layb...

Формат DOC, 132,0 КБ. Чтобы скачать "estetika fan sifatida, uning tadqiqot doirasi, mazmuni va asosiy tushunchalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: estetika fan sifatida, uning ta… DOC Бесплатная загрузка Telegram