taraqqiyot konsepsiyalari

DOC 57,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1354459539_40477.doc www.arxiv.uz reja: 1. taraqqiyot g’oyasi dinamikasi 2. «taraqqiyot» tushunchasi 3. dialektik ziddiyat qonuni 4. miqdorning sifatga o’tish qonuni a) taraqqiyot g’oyasi dinamikasi taraqqiyot g’oyasi inson ongida bir necha asr mobaynida shakllana bordi. nazariy tafakkur ibtidosida hali taraqqiyot haqidagi tasavvurlar shakllanmagandi, bunga rivojlanayotgan ob‘ekt to’g’risidagi bilimlarning yetishmasligi xalal berardi. qadimgi xitoy, hindiston, yunonistonda ijod qilgan mutafak-kirlar borliq haqida mulohaza yuritarkanlar, narsa va hodisalarning yuzaga kelishi, shakllanishi, bir hodisa o’rnini ikkinchisi egallashi jarayoniga e‘tibor berardilar. ular qarama-qarshiliklarning o’zaro aloqadorligi va o’zaro ta‘siri narsaning shakllanishiga olib keladi, degan xulosaga kel-dilar. biroq olamning o’zgarishi haqida to’g’ri xulosa chiqarganlariga qara-masdan, qadimgi dunyo faylasuflari taraqqiyot g’oyasi kashfiyotchilari dara-jasiga ko’tarila olmadilar. ularning nazdida olam takrorlanib turadigan tsiklli hodisalar yig’indisidan iborat bo’lib qolaverdi. taraqqiyotni sifatiy o’zgarishlar jarayoni sifatida tasavvur etish uchun «zamon» tushunchasini to’g’ri talqin qilmoq zarur edi. bu borada ilk qadamni o’rta asrlarda musulmon va xristian falsafasi qo’ydi. musulmon falsafasi hayotni boqiy dunyoga eltuvchi vaqtinchalik, o’tkinchi …

a‘rifat-parvarlari f. volter va j.-j. russo tarixiy taraqqiyot g’oyasini ilgari surdilar. j. kondorse ushbu fikrlarni uzluksiz progress g’oyasi bilan boyit-di. taraqqiyot haqidagi asl nazariya nemis klassik falsafasi negizida vujudga keldi. i. kant «taraqqiyot» tushunchasini quyosh sistemasiga nis-batan qo’llar ekan, olamning sifatiy o’zgarishi haqidagi yangicha qarashlarga asos soldi. g. gegel esa ilk bor taraqqiyot haqidagi yaxlit kontseptsiyani ishlab chiqdi. dialektika nomini olgan ushbu kontseptsiya nafaqat yangi ta-raqqiyot modellarining shakllanishiga zamin hozirladi, balki barcha zamo-naviy kontseptsiyalarning ham nazariy-metodologik asosini tashkil etdi. g. gegelning mantiqiy-gnoseologik dialektikasi xix asrda taraqqi-yotning uch asosiy kontseptsiyasi yuzaga kelishiga sabab bo’ldi: taraqqiyotning gradualistik kontseptsiyasi. ushbu kontseptsiya mual-lifi g.spenser butun tabiatni bosqichma-bosqich evolyutsiya mahsuli sifa-tida talqin etardi. taraqqiyotning naturalistik kontseptsiyasi. uning asoschisi ch.dar-vin taraqqiyot va evolyutsiya g’oyalarini biologiya predmetiga nisbatangina ishlatatadi. taraqqiyotning dialektik-materialistik kontseptsiyasi. mazkur mo-del mualliflari k.marks, f.engels va v.lenin taraqqiyotni materiyaning sifatiy o’zgarishi pozitsiyasidan ta‘riflaydi. bugungi kunda ham taraqqiyot kontseptsiyalari bisyor. frankfurt mak-tabining negativ dialektikasi, g’arb falsafasida …

. rivojlanish qonunlarini bilish esa taraqqiyot jarayonini boshqarish, olamni ob‘ektiv qonunlarga mutanosib tarzda o’zgartirish imkoniyatini yaratadi. taraqqiyot deganda butun olam taraqqiyotini tushunmaslik kerak. ta-raqqiyot aniq moddiy va ma‘naviy sistemalar bilan bog’liq: ayrim orga-nizm, quyosh sistemasi, jamiyat, biror-bir nazariyagina rivojlanuvchan sistema sifatida tahlil qilinishi mumkin. konkret sistemalardan tashqa-rida taraqqiyot yo’q va bo’lishi ham mumkin emas. borliq taraqqiyoti haqida gapirganda undagi sistemalarning rivojlanishini, undagi imkoniyatlar-ning voqelikka aylanishi jarayonini nazarda tutamiz. hatto materiyaning biror bir shakli, metagalaktika rivojlanishi ham borliq taraqqiyoti deb atalishi mumkin emas, chunki, biz yuqorida amin bo’lganimizdek, ayrimlik bilan umumiylik o’rtasida jiddiy tafovut mavjud. ayni paytda yana bir fikrga e‘tibor bermoq zarur. taraqqiyot deganda bir sistemaning o’rnini boshqasi tomonidan egallashini tushunmaslik ke-rak. gap bir narsaning boshqa narsa bilan almashinuvi xususida emas, bir narsa miqyosidagi o’zgarishlar haqida bormoqda. taraqqiyot murakkab, serqirra, ko’p bosqichli jarayondir. uning uch xu-susiyati mavjud: 1.taraqqiyot, eng avvalo, sistemadagi o’zgarishlar bilan bog’liq. ma‘-lumki, ob‘ektlarda muttasil qandaydir o’zgarish sodir …

viga sabab bo’ladi. aynan ana shu sifatiy o’zgarish taraqqiyotning birinchi xu-susiyati deb ataladi. shu nuqtai nazardan fikrlaganda, taraqqiyot - o’zga-rishning o’ziga xos tipidir. 2.taraqqiyot sistemasidagi takrorlanmas, qaytarilmas o’zgarishlar bilan bog’liq. taraqqiyot narsadagi birgina sifatiy o’zgarish bilan harak-terlanmaydi. sifatiy o’zgarishlarning bir nechtasi, boz ustiga, ushbu o’zga-rishlar o’rtasidagi bog’liqlikkina rivojlanish sifatida tan olinishi mum-kin. sifatiy o’zgarishlar zanjiri esa takrorlanmas, ortga qaytmas xarakterga ega. «takrorlanmaslik», «qaytaril-maslik» tushunchasining mazmunini to’liq ilg’ab olish uchun uning antipodiga murojaat qilish kerak: takror-lanuvchanlik deganda narsadagi bir sifatiy holatning vaqt o’tishi bilan yana tiklanishi anglanadi. takrorlanuvchanlik doira shaklidagi, takrorlan-maslik esa spiral shaklidagi sifatiy o’zgarishlardir. 3.taraqqiyot ma‘lum yo’nalishga ega bo’lgan sifatiy o’zgarishlar bilan bog’liq. sistemada sodir bo’lgan har qanday yangi sifatiy o’zgarish uning taraqqiy etayotganidan dalolat bermaydi. yangi sifatiy holat eskisi bilan aloqador bo’lganida, eski va yangi sifatiy holatlar o’rtasida ma‘lum vo-risiylik bo’lgani-dagina taraqqiyot haqida gapirish mumkin. binobarin, taraqqiyot bir yo’nalishdagi sifatiy o’zgarishlarni qamrab olish mumkin. tilga olingan uch xususiyat …

taladi. progress va regress, aftidan, umumsistemaviy xarakterga ega emas: sistemadagi ayrim sifatiy o’zgarishlar progressiv xarakterga, boshqalari esa regressiv xarakterga ega bo’lishi mumkin. progress va regress dialektik aloqadordir. v) dialektik ziddiyat qonuni taraqqiyot jarayoni o’z qonunlariga (qonun - sistemadagi ichki, muhim, zaruriy va takrorlanuvchan aloqalarni ifodalovchi tushuncha) va qonuniyatiga (qonuniyat - sistemalarning ma‘lum qonunlarga asosan rivojlanishini ifo-dalovchi tushuncha) ega. xo’sh, sistema (narsa, hodisa, jarayon) qanday va nimaning evaziga ri-vojlanadi? bu savolga javob berish uchun «xossa» tushunchasining maz-munini bilmoq zarur. xossa - sistemaning o’ziga xos xususiyatlarini, belgi-larini ifodalaydi. har qanday narsa, hodisa, jarayon turli xossalar yi-g’indisidir. masalan, insonning bo’yi, og’irligi, terisining rangidan tor-tib ijtimoiy fazilatlariga qadar barcha-barchasi uning xossasi sifatida baholanishi mumkin. e‘tiborli joyi shundaki, bir narsada bir vaqtning o’zida bir-biriga mutlaqo qarama-qarshi bo’lgan xossalar jamlanadi. masalan, «ostki qism – ustki qism», «chap tomon – o’ng tomon», «ho’l - quruq» va hokazo. kengroq fikrlaganda, narsada biror bir xossa yo’qki, ayni vaqtda unga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "taraqqiyot konsepsiyalari"

1354459539_40477.doc www.arxiv.uz reja: 1. taraqqiyot g’oyasi dinamikasi 2. «taraqqiyot» tushunchasi 3. dialektik ziddiyat qonuni 4. miqdorning sifatga o’tish qonuni a) taraqqiyot g’oyasi dinamikasi taraqqiyot g’oyasi inson ongida bir necha asr mobaynida shakllana bordi. nazariy tafakkur ibtidosida hali taraqqiyot haqidagi tasavvurlar shakllanmagandi, bunga rivojlanayotgan ob‘ekt to’g’risidagi bilimlarning yetishmasligi xalal berardi. qadimgi xitoy, hindiston, yunonistonda ijod qilgan mutafak-kirlar borliq haqida mulohaza yuritarkanlar, narsa va hodisalarning yuzaga kelishi, shakllanishi, bir hodisa o’rnini ikkinchisi egallashi jarayoniga e‘tibor berardilar. ular qarama-qarshiliklarning o’zaro aloqadorligi va o’zaro ta‘siri narsaning shakllanishiga olib keladi, degan xulosaga kel-dilar. bi...

Формат DOC, 57,5 КБ. Чтобы скачать "taraqqiyot konsepsiyalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: taraqqiyot konsepsiyalari DOC Бесплатная загрузка Telegram