фитратнинг ҳаёти ва ижоди (1886-1939)

DOC 75.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662746158.doc фитратнинг ҳаёти ва ижоди (1886-1939) фитратнинг ҳаёти ва ижоди (1886-1939) режа: 1. фитрат ва жадидчилик ҳаракати. 2. фитратнинг ижтимоий-сиёсий фаолияти. 3. фитратнинг адабий-бадиий мероси. “сайҳа” китобидаги шеърларининг хусусиятлари, “ўш ўзбек шоирлари” коллектив тўпламга кирган шеърлар. 4. фитрат - насрнавис. “мунозара”, “ўинд сайёҳи”, “қиёмат” ва бошка ҳикоя ва киссалари. 5. фитрат - драматург. “чин севиш”, “ўинд ихтилочилари” асарлаининг романтик хусусияти. “арслон” асарининг 20-йиллар ўзбек драматургиясидаги ўрни. “абулфайзхон” тарихий драмаси фитрат адабий-бадиий ижодини чўккиси. фитрат ҳаёти ва ижодининг ўрганилиши. шоир ва олим, носир ва драматург, ўкитувчи ва маърифатпарвар абдурауф фитрат адабиётимиз тарихида салмокли ўрин эгаллайди. узбек адабиёти тарихини, айникса 20-йиллар адабиёти тарихини фитратсиз тасаввур килиш кийин. фитрат ҳаёти ва ижодининг адабиётимиз тарихида тутган ўрни ва ўрганилиши масаласи. фитрат эски усулдаги мактабда, сўнг бухоро, истамбул мадрасаларида, дорилфунунларида таҳсил кўриб, араб, форс, турк тилларини мукаммал ўрганади. адибнинг отаси савдо ишлари билан банд бўлиб, асосан, онаси бибижон тарбиясида а.навоий, фузулий, бадил, умар хайём, зебунисо, …

этади. 1917 йилга кадар унинг карашларида, асосан, маърифатпарварлик гоялари етакчилик килган. унинг ижтимоий-сиёсий фаолиятига келсак, фитрат “ўш бухороликлар” ҳаракатининг сўл, радикал канотига бошчилик килган. 1919-1921 йилларда “чигатой гурунги”нинг раҳбари бўлган. москва шаркшунослик институтида, узбекистон давлат илмий тадкикот институтида, самарканд педакадемиясида, бухоро ва тошкентдаги укитувчилар институтларида, фан комитети кошидаги тил ва адабиёт институтида ишлаган. фитрат йирик олим, адабиётшунос сифатида ҳам бир канча асарлар яратади. жумладан, “адабиёт конунлари”, “эски ўзбек адабиёти намуналари”, “аруз ҳакида” каби илмий кузатишлари адабиётшунослик фани тарихида муҳим роль ўйнайди. шунингдек, унинг умар хайём, фирдавсий, навоий, бедил, аҳмад яссавий, машраб, турди, мукимий, фуркат ҳакидаги тадкикотлари ҳам адабиётимиз тарихини ўрганишда муҳим манба бўлиб хизмат этиши шубҳасиздир. фитрат октябр тўнтаришини хурсандчилик билан кутиб олади. бирок феврал инкилоби ва октябр тўнтариши натижасида тугилган умид учкунлари ўзини окламади. аммо, барибир ватанни - туркистонни миллий мустакил кўрмок, халкимиз жаҳондаги тараккий этган халклар каторида бўлишини хоҳламок унинг асосий орзу армонлари эди. шунинг учун ҳам у …

ўлини босиб ўтди. уз ижодини кўпчилик санъаткорлар сингари шеър ёзишдан бошлади. дастлаб мижмар (чўгдон) тахаллуси билан, сўнг умр бўйи фитрат (тугма истеъдод) тахаллуси билан ижод килди. фитратнинг “сайҳа”, “учкун”, “шеърлар. достон”, “менинг туним” каби тўпламлари ва шунингдек “ўш ўзбек шоирлари” (жамоа муалифлар) тўпламига кирган шеърларида шарк мавзуи, миллий озодлик, шахс эрки мотивлари, ватан, миллат, табиат, муҳаббат ҳамда инсоннинг турфа хил туйгуларинининг акс эттирилиши, уларнинг гоявий-бадиий киммати. фитратнинг дастлабки шеърий тўплами “сайҳа” (“фарёд”) 1911 йилда истамбулда нашр этилади. тўпламдаги шеърларда асосан, ватан мавзуи ҳис-ҳаяжон билан кўтарингки руҳда мадҳ этилади: бинмо саҳари азми тавофи ватани ман. оҳ-оҳ, чи ватан, саждагоҳи жону тани ман. ўам моҳи ману осойиши, иззу шарафи ман. ўам қаъбаи ман, киблаи ман, ҳам чамани ман. (мазмуни: ватанимни зиёрат килмокка эрта тонгда кел. ўай-ҳай, кандай ватан бу! у менинг саждагоҳим жону танимдир. у менинг осмондаги ойим, осойишим иззату-шарафим. каъбам, киблам ва чаманимдир.) “ватанпарварлик шеърлари тўплами бўлган “сайҳа”ни ўкиган кишиларни бухоро …

гари сурилади. фитрат - драматург. фитратнинг драматик мероси салмокли ўринни эгаллайди. маълумки, ўзбек адабиёти драматургия соҳасида муайян тажрибага эга эмас эди. шу маънода адабиётимизни мумтоз драматик асарлар билан бойитишда унинг хизматлари бекиёсдир. ўозирги аникланган маълумотларга кўра, фитрат жами ўн бешга якин драма асарлари ёзган бўлиб, уларнинг асосий кисмини тарихий драмалар ва фожиалар ташкил этади. адабиётшуносликда фитратнинг “бегижон” (1916), “або муслим” (1916), “темур соганаси” (1918), “угизхон” (1919) каби драмалари ва фожиалари ҳакида фикр юритилади. бирок бу асарлар нашр этилмаган, кўлёзмалари ҳам ҳозирча тўлигича топилган эмас. унинг “чин севиш” (1919), “ўинд ихтилочилари” (кўзголончилари 1920), “абулфайзхон” (1924), “арслон” (1926), “фўзалар” (1930) каби асарлари хусусида атрофлича фикр юритиш лозим. “чин севиш” ва “ўинд ихтилочилари”нинг мавзуи битта, яъни уларда ўиндистоннинг озодлиги ҳакида сўз боради. xx аср бошларида шарк мамлакатларида, шу жумладан ўиндистонда, мустамлакачиликка карши миллий озодлик ҳаракати кучайиб кетади. ўиндларнинг инглиз мустамлакачилари зулмига карши олиб борган озодлик кураши тинч намойишлар ўтказиш, мустамлака таварларини бойкот килиш, …

очилари”да давом эттирилади. икки ёш раҳимбахш ва дилнавоз бир-бирларини дилдан севадилар. бирок, юртда нотинчлик, ватан душманлар измида. шу боис севишганлар ҳам туткинликда. драма уларнинг озод килиниши, “юртимизни куткарамиз! яшасин истиклол!” - деган хитоблар билан якунланади. “арслон” пьесасининг гоявий-бадиий хусусиятлари.пьеса фитратнинг энг сара асарларидан бири бўлиб, муаллифнинг изоҳига караганда “бурунги бухоро хонлигида яшаган деҳконлар ҳаётидан олинган” беш пардали драмадир. асарда муаллиф инкилобдан олдинги даврдаги камбагал ва ўрта ҳол деҳконларнинг аянчли ҳаётини, бой-баёнларнинг зулмини реалистик ҳолатларда яккол ва таъсирчан кўрсатишга интилган. драмадаги бош каҳрамон арслондир. у ўз меҳнати билан ҳаёт кечирувчи заҳматкаш ва ўз ҳак-ҳукукини, ҳакикатни англаб етмай, бойга пичок кўтарган ўзбек-тожик деҳконларининг типик бир тимсолидир. асар бошида арслон шахсий орзу-ҳаваслар огушида севгилиси тўлгун висолига етишиш ҳаёли билан яшайди. ўаёт кечиришнинг машаккатларига карамай, у ўз севгилисига эришиб, фидойи меҳнат килиш, кимсаларга ялинмай яшаш ишки билан ёнади. асарнинг асосини мана шу чин севги ҳамда адолат учун кураш жараёнлари ташкил этади. аммо ҳаёт у …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "фитратнинг ҳаёти ва ижоди (1886-1939)"

1662746158.doc фитратнинг ҳаёти ва ижоди (1886-1939) фитратнинг ҳаёти ва ижоди (1886-1939) режа: 1. фитрат ва жадидчилик ҳаракати. 2. фитратнинг ижтимоий-сиёсий фаолияти. 3. фитратнинг адабий-бадиий мероси. “сайҳа” китобидаги шеърларининг хусусиятлари, “ўш ўзбек шоирлари” коллектив тўпламга кирган шеърлар. 4. фитрат - насрнавис. “мунозара”, “ўинд сайёҳи”, “қиёмат” ва бошка ҳикоя ва киссалари. 5. фитрат - драматург. “чин севиш”, “ўинд ихтилочилари” асарлаининг романтик хусусияти. “арслон” асарининг 20-йиллар ўзбек драматургиясидаги ўрни. “абулфайзхон” тарихий драмаси фитрат адабий-бадиий ижодини чўккиси. фитрат ҳаёти ва ижодининг ўрганилиши. шоир ва олим, носир ва драматург, ўкитувчи ва маърифатпарвар абдурауф фитрат адабиётимиз тарихида салмокли ўрин эгаллайди. узбек адабиёти тарихини, айн...

DOC format, 75.5 KB. To download "фитратнинг ҳаёти ва ижоди (1886-1939)", click the Telegram button on the left.

Tags: фитратнинг ҳаёти ва ижоди (1886… DOC Free download Telegram