ғарб фалсафасида билиш мавзуси. замонавий ғарб гносеологияси

DOC 112,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1354327234_40366.doc www.arxiv.uz режа: 1. антик даврдаги билиш. 2. ўрта асрлар ва янги замон гносеологияси. 3. немис мумтоз фалсафасида билиш масалалари. 4. конвенционализм ва неорационализм. фалсафа тарихида, хусусан билиш масаласининг тахлилида ғарб мамлакатлари халқларига хос тафаккур ривожи муҳим ўрин эгаллайди. мазкур минтақада яшаган мутафаккир ва олимлар кўплаб фалсафий таълимотларга асос солганлар, қатор мактаб ва оқимлар шаклланишига таъсир кўрсатганлар. суқрот ва платон, аристотель ва демокрит, конам, бэкон ва декарт, юм ва беркли, кант ва гегелларнинг мероси билиш мавзуи учун муҳим манба ҳисобланади. ҳозиргача ҳам ушбу мавзуда тадқиқот олиб борадиган т.кун, и. локатос, м. полани каби тадқиқотчилар шу манбага бот-бот мурожаат қилганлар, бошқалари эса турли масалаларнинг ечимини топиш учун мазкур меросдан фойдаланганлар. суқротнинг билиш фалсафаси. ғарб фалсафий тафаккури тарихида билиш муаммоларининг таҳлили, аввало, суқрот қарашларига бориб тақалади. суқрот инсонни, унинг билиш хусусиятлари, ахлоқи ва аклини фалсафий изланишлар марказига қўйган. у, энг аввало, ўзининг ҳаёти, турмуш тарзи ва фикрлашини ўз ғояларига монанд қилишга уринган …

нчидан, ташқи дунёнинг ўзгариши кишига, том маънода, бахт келтирмайди, чунки ўзгарган ташқи дунёни қабул қилишга, у билан уйғун яшашга лойиқ ички дунё, руҳий-маънавий олам ҳам зарур. суқрот фикрича, аввал маънавий-руҳий оламни ўзгартириш зарур, кейин қаётни, ташқи дунёни ўзгартариш мақсадга мувофиқдир. суқротнинг билим ёки билиш ҳақидаги қарашлари ахлоқий-фалсафий моҳиятга эга. гносеология ва этика ўз негизига кўра, илоҳий кучга, худога бориб тақалади. билим ва ахлоқ мезонлари одамнинг илоҳий донишмандликка интилиши, уни идрок этиши, ўзлаштириши, хуллас, илоҳий кучга яқинлашишидадир. суқрот назариясига кўра, ҳақиқатни билиш, ҳақиқий билим ҳаммага эмас, балки айрим кишиларга, яъни донишмандлар ёки файласуфларгагина насиб этади. бироқ, улар ҳам бор ҳақиқатни билолмайдилар. «одам, — дейди суқрот, — ҳамма нарсада оқил, донишманд бўлолмайди, демак, ким нимани билса, шу соҳада оқил, донишманддир». унингча, кишининг оқил, доиишмандлиги худонинг донишмандлигига тенг эмас, киши илоҳий донишмандликни тўла идрок этишга қодир эмас. умуман, кишининг оқиллиги илоҳий куч оқиллиги олдида деярли ҳеч нарсадир. фалсафа ушбу куч оқиллиги, донишмандлигини севиш …

оён этади; юраги тозалар бахтиёрдир, чунки улар худони кўрадилар». тўғри, суқрот ақл, идрок, билим билан илоҳий донишмандликка етиб бўлмасада, лекин унга интилиш керак, деб ҳисоблайди, бу билан у инсон зеҳни, идроки фаол куч эканини таъкидлайди. аммо, у билимлилик, оқиллик эзгу фаолиятга эргаштирувчи восита; эзгу амаллари орқалигина инсон илоҳий сифатларини намоён қилади. унинг ахлоқи, маънавияти эса ушбу сифатларнинг белгиси деб қарайди. фақатгина билим оқилликнинг ўзи эмас, балки ахлоқий-маънавий сифатлар орқалигина инсон илоҳий кучга айланиши мумкин. демак, нафақат онг, билим, идрок манбаи - мия, балки ахлоқ, инсонийлик, эзгулик, эътиқод манбаи - қалб ҳам илоҳий оқилликка етишиш учун очиқ бўлиши даркор. платоннинг билиш ҳақидаги қарашлари. файласуф фикрига кўра, ҳамма ҳам ҳақиқатни тўла-тўкис билиш қобилиятига эга эмас. айниқса, фалсафани билиш айрим кишиларгагина хосдир. уни ҳақиқий билимга эга булган ҳам, ҳеч қандай билимга эга бўлмаган ҳам тўла идрок эта олмайди. ҳақиқий билимга эга худо уни билимнинг ҳожати йўқ, билими йўқ ғофил учун эса фалсафа керак …

ок этиш мумкин эмас, чунки уларда билиш учуи лозим бўлган бирлик, бутунлик, аниқлик йўқ, деб кўрсатади. шунинг учун билиш нима, деган саволта жавоб олиш учун руҳ (жон)нинг ўз-ўзича мавжуд борликни ўрганишда нимага эга бўлганини аниқлаш керак. бу ўринда уч нарса кўзга ташланади. биринчиси - борлиқни, нарсаларни ҳиссий идрок билан билиш мумкин эмас. билиш муҳимликни, яхлитликни, тургунликни тақозо этади. иккинчиси — билишдан олдин нимадир бўлиши керак. аммо бу нимадир ўзгарувчан нарсалар, борлиқ эмас, акс ҳолда платон уларни ҳиссий идрок этиш орқали билиш мумкинлигини рад этмаган бўларди. учинчиси - ҳиссий идрок ва билиш бошқа-бошқа нарсалардир. файласуф билиш фақат тўғри фикрдан иборат бўлиши мумкин эмас, деб қарайди. чунки, тўгри фикр мавжуд бўлганидек, ёлғон (хато) фикр ҳам мавжуддир. одам ҳар доим ёлгон (хато) фикрлайвермайди, унинг учун ҳақиқат мавжуд. бироқ, ёлғон (хато) фикр объектидан ҳеч қандай ёлғон (хато) фикр чиқармаслик ҳам мумкин. агар ёлғон (хато) фикр мумкин эмас экан, демак, тўғри фикр ҳам мумкин эмас. …

ларнинг сифат ҳамда хусусиятлари тўғри акс эттирилади. бундан қўринадики, аристотель оламни билишда эмпирик, сенсуалистик фикрда бўлган. айни пайтда рационализмга хам катта аҳамият берган аристотель билиш жараёнида эмпирик ва рационал билимларнинг бирлигини таъкидлайдию, аммо бу масалада изчил бўла олмаган. у тафаккурни сезгилардан, объектив реалликдан ажратиб қўйиб, унинг манбаини мутлақ ақл, мутлақ шакл ташкил этган, деган хулосага келган. файласуф фикрича, билиш икки хил бўлади: диалектик билиш ва аподейктик билиш. диалектик билиш мулоҳазали билиш бўлса, аподейктик билишни эса ҳақиқий билиш дейиш мумкин. аристотель ишонч деган маънони англатувчи «аподейктика» тушунчасини фалсафа ва мантиқда ҳақиқий илмий билимни аниқлаш мақсадида қўллаган. унингча, мулоҳазали билим қанчалик қақиқатга яқинлашмасин, барибир у ҳақиқий билим билан тенглаша олмайди, бунда тажриба асосий жиҳат бўлиб ҳисобланади. инсон ақли бевосита олий асосни идрок қилади ва унинг ҳаққонийлигини аниклайди. ақл орқали мулоҳаза қилинадиган билимларнинг умумий томонлари инсон учун мутлақо туғма эмас. илмнинг мақсади, аристотель фикрича, жисмлар хусусиятини аниқлашдан иборат. бу, ўз навбатада, яъни дедукция …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ғарб фалсафасида билиш мавзуси. замонавий ғарб гносеологияси"

1354327234_40366.doc www.arxiv.uz режа: 1. антик даврдаги билиш. 2. ўрта асрлар ва янги замон гносеологияси. 3. немис мумтоз фалсафасида билиш масалалари. 4. конвенционализм ва неорационализм. фалсафа тарихида, хусусан билиш масаласининг тахлилида ғарб мамлакатлари халқларига хос тафаккур ривожи муҳим ўрин эгаллайди. мазкур минтақада яшаган мутафаккир ва олимлар кўплаб фалсафий таълимотларга асос солганлар, қатор мактаб ва оқимлар шаклланишига таъсир кўрсатганлар. суқрот ва платон, аристотель ва демокрит, конам, бэкон ва декарт, юм ва беркли, кант ва гегелларнинг мероси билиш мавзуи учун муҳим манба ҳисобланади. ҳозиргача ҳам ушбу мавзуда тадқиқот олиб борадиган т.кун, и. локатос, м. полани каби тадқиқотчилар шу манбага бот-бот мурожаат қилганлар, бошқалари эса турли масалаларнинг ечимини ...

Формат DOC, 112,0 КБ. Чтобы скачать "ғарб фалсафасида билиш мавзуси. замонавий ғарб гносеологияси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ғарб фалсафасида билиш мавзуси.… DOC Бесплатная загрузка Telegram