исботлаш ва рад этиш. гипотеза ва назария

DOC 83,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1663530251.doc исботлаш ва рад этиш. гипотеза ва назария режа: 1. исботлаш тушунчаси. исботлаш турлари. 2. рад этиш ва унинг асосий усуллари. 3. гипотеза –билимлар тараққиётининг махсус шакли сифатида. 4. назария билимларнинг тугал системаси. таянч тушунчалар: аргументлаш, ишонч эътиқод, исботлаш, тезис, аргументлар, исботлаш усули, бевосита исботлаш, билвосита исботлаш, радия, паралагизм, софизм, мантиқий парадокс, муаммоли вазият, муаммо, гепотеза, назария, мантиқ илмида исботлаш ва далиллаш тушунчалари ўзаро фарқланади. далиллаш деб, бирор фикр, мулоҳазани ёки мулоҳазалар тизимини воқеликка бевосита мурожаат қилиш йўли билан (кузатиш, тажриба – эксперимент ва ҳакозо асосида) ёки чинлиги аввалдан тасдиқланган бошқа мулоҳазалар ёрдамида асослаб беришга айтилади. далиллаш бевосита ёки воситали бўлади. бевосита далиллаш ҳиссий билишга, яъни кўриш, тажриба – эксперимент орқали амалга оширилади. воситали далиллаш эса, чинлиги аввалдан тасдиқланган бошқа мулоҳазаларга асосланади ва хулоса чиқариш кўринишида намоён бўлади. далиллашнинг биринчи усули эмпирик, иккинчи усули назарий билимларга асосланади. назарий ва эмпирик билимларнинг чегараси нисбий бўлганлиги каби, далиллашнинг юқоридаги икки усулга ажратилиши …
2
ш шакллари бир –бирига айнан мос тушмайди. исботлаш хулоса чиқариш кўринишида амалга ошади. далиллаш кўпроқ суҳбат (диолог) кўринишида бўлиб, унинг иштирокчиларидан ҳар бири ўз фикрнинг чинлигини исботлашга, рақибининг фикрини рад этишга ва тингловчиларнинг ўзини ҳам фикр қилишга, ўз фикрларига ишонтиришга ҳаракат қилади. далиллаштириш жараёнида реципиентларга (лот –қабул қилувчи) – тингловчиларга бирор фикрнинг тўғри ёки хатолиги асослаб берилади ва уларда шу фикрга нисбатан ишонч туйғуси шакллантирилади. далилловчи шахснинг сўз санъати қай даражада эгалланганлиги,оҳорати тингловчиларда ишонч- эътиқоднинг шаклланишида муҳим рол ўйнайди. фикрнинг чинлигини тасдиқлаш учун уни ҳодисанинг (фактнинг) ўзи билан солиштириш мумкин. лекин кўп ҳолларда билиш жараёнида натижаларнинг чинлиги уларни илгари вужудга келган билимлар билан боғлаш орқали аниқланади. буни амалга оширишнинг мантиқий усули исботлашдир. исботлаш бир хукмнинг чинлигини у билан боғланган бошқа чин хукмлар ёрдамида асосланишдан иборат бўлган мантиқий амалдир. унинг таркиби уч элементдан ташкил топган: тезис, аргументлар (асослар), исботлаш усули – демонстрация. исботлашнинг икки тури мавжуд: бевосита исботлаш, бавосита исботлаш. бевосита …
3
асосланилади. масалан, “материя ҳаракатсиз мавжуд эмас” деган ҳукмнинг чинлигини асослаш учун унга зид бўлган “материя харакатсиз мавжуд” деган хукм олинади. раддия – исботни бузишга қаратилган мантиқий амалдир. бирорта фикрнинг чинлигини рад этиш унга зид бўлган фикрнинг хатолигини кўрсатишдан иборат бўлганлиги учун, раддияни исботлашнинг хусусий кўриниши, деб ҳисоблаш мумкин. радия ҳам исботлаш каби тезис (рад қилиниши лозим бўлган хукм), аргументлар (тизесни рад қилувчи хукмлар) ва демонстрациядан (рад этиш усули) дан ташкил топган бўлади. раддия бирорта масалани муҳокама қилиш яъни баҳс, мунозара жараёнида учрайди. баҳс қатнашчиларидан бири маълум бир тезисни илгари суриб, уни ҳимоя қилса (пропонент), бошқаси унга қарши чиқади (оппонент). ҳал қилинмаган, мунозарали масалалар бўйича олиб бориладиган баҳслар полемика ҳисобланиб, унда қарама–қарши тезислар асосланибгина қолмай, балки танқидий анализ ҳам қилинади. раддия уч хил усул билан амалга оширилади: 1. тезисни тад этиш; 2. аргументларни рад этиш; 3. демонстрацияни рад этиш. тезисга алоқадор қоидалар: 1. тезис мантиқий аниқ равшан бўлиши керак. бу қоида …
4
арни изохлаш оркали эса объектив борликдаги нарса ва ходисаларнинг объектив борликдаги нарса ва ходисаларнинг конуниятларини очиб ташлайди. шунинг учун хам инсон ходисаларнинг сабабини билишда гипотезалар килади, яъни хар хил тахминлар ишлатади. турли гипотезалар килиш илмий текшириш ишларидагина эмас, балки кундалик амалий хаётда хам учраб туради. гипотеза билиш жараёнининг мухим бир кисмидир. у систематик билим олишнинг таркибий кисмидир. бизнинг билимларимиз турли даражада булиши мумкин: фараз, гипотеза булавермайди. фараз бу дастлабки тахмин булиб, у етарли даражада текширилмаган, амалий ва мантикий аникланмаган фикрдир. фаразнинг гипотезага айланиши учун яна текширишлар утказишга тугри келади. м:резерфорд ва содднинг радиактив парчаланиш тугрисидаги дастлабки тахмини фараз эди. аммо кейинги текширишлар натижаси энди у илмий гипотеза даражасига кутарилади. фараз мантикий маънодаги гипотеза даражасига кутарилиши учун мантикий талабларга жавоб бериши керак. 1. гипотезанинг мазмунини ташкил этувчи фараз фан маълумотларига, илмий дунёкарашга, илмий билимларга карама-карши булмаслиги; 2. гипотезанинг мазмунини ташкил этувчи фараз хал килишга танланган фактлар учун умумий булиши ва уларни …
5
латиладиган тахминий билимларни тушунамиз. гипотезада у ёки бу даражадаги эхтимолий хулоса чикарилади, аммо у хулосанинг хакикатлиги, тугрилиги учун хали етарли асос булмайди. гипотезада шаклланишнинг бошланиши даврида баъзан аналогияга ухшаб кетади. маълумки аналогияда икки ёки ундан ортик группа ходисасининг бир неча томонлари ухшашлигидан бошка томонларнинг хам ухшашлиги тугрисида тахмин килинади. м: кадимда кузга куринмас, куринадиган ва хидлаб буладиган жисмларнинг хавода учишидан хамма нарса атомлардан иборат деган гипотезани майдонга ташлаганлар. янги даврда эса осмоний жисмларга аналогия килиб, атом тузулишининг гипотезасини майдонга ташладилар. буларнинг хаммаси аналогияга ухшаш гипотезаларга мисол була олади. «гипотеза» сузи куйидаги маъноларда ишлатилади: 1. хозирги даврда фактларнинг айрим сабаби аникланмаган, унинг сабабини аниклаш учун кушимча текшириш утказиш талаб киладиган тахмин маъноси. 2. фанда ишлатиладиган тахминнинг алохида тури маъносида. мантик илмида кузатилаётган фактни урганишда тахмин фикрлаш жараёни учун мухим ахамиятга эга. чунки логика гипотезага фикрлаш жараёни сифатида карайди. гипотеза билан формал мантик хам, диалектик мантик хам шугулланади. диалектик манитк гипотезанинг ривожланиши …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"исботлаш ва рад этиш. гипотеза ва назария" haqida

1663530251.doc исботлаш ва рад этиш. гипотеза ва назария режа: 1. исботлаш тушунчаси. исботлаш турлари. 2. рад этиш ва унинг асосий усуллари. 3. гипотеза –билимлар тараққиётининг махсус шакли сифатида. 4. назария билимларнинг тугал системаси. таянч тушунчалар: аргументлаш, ишонч эътиқод, исботлаш, тезис, аргументлар, исботлаш усули, бевосита исботлаш, билвосита исботлаш, радия, паралагизм, софизм, мантиқий парадокс, муаммоли вазият, муаммо, гепотеза, назария, мантиқ илмида исботлаш ва далиллаш тушунчалари ўзаро фарқланади. далиллаш деб, бирор фикр, мулоҳазани ёки мулоҳазалар тизимини воқеликка бевосита мурожаат қилиш йўли билан (кузатиш, тажриба – эксперимент ва ҳакозо асосида) ёки чинлиги аввалдан тасдиқланган бошқа мулоҳазалар ёрдамида асослаб беришга айтилади. далиллаш бевосита ёки воси...

DOC format, 83,0 KB. "исботлаш ва рад этиш. гипотеза ва назария"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.