тушунчанинг асосий шакллари

DOC 151,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1663535297.doc тушунчанинг асосий шакллари режа: 1. тушунча тафаккур шакли сифатида. 2. тушунчанинг турлари. тушунчалар орасидаги муносабатлар. 3. тушунчани бўлиш ва таърифлаш. 4. тушунча ва хукм. содда ва мураккаб хакмлар. 5. хукмлар орасидаги муносабатлар. таянч тушунчалар: предмет белгиси, умумий белгилар, муҳим белгилар, таққослаш, анализ, синтез, абстраклаштириш, умумлаштириш, сўз, тушунча, тушунчанинг мазмуни, тушунча ҳажми, тушунчанинг мазмуни ва ҳажми ўртасидаги тескари нисбат қонуни, тушунчаларни умумлаштириш, тушунчаларни чегаралаш, тушунчани бўлиш, классификация (туркумлаш), тушунчани таърифлаш, реал таъриф, номинал таъриф, генетик таъриф, тавсифлаш, остенсив таъриф, хукм, гап, субъект, предикат, боҳловчи, мураккаб хукс, оддий хукм, хукмда терминлар хажми, тушунча мантикий билишнинг, тафаккурининг шаклларидан бири. биз биламизки хусисий билиш шакллари сезг, идрок ва тафаккурлар ёрдамида конкрет нарса ва унинг хусисиятлари билинади. дунё конуниятлари нарса ва ходисаларнинг мохиятлари, улар уртасидаги богланишлар, муносабатлар, узаро таъсир билишнинг иккинчи боскич булган тафаккур ёрдамида билиб олинади. тушунча мантикий билишнинг тафаккурининг биринчи боскичи хисобланади. нарсаларнинг умумий ва мухим белгилари инсон онггида яхлит акс етувчи …
2
нарса ва ходисалардаги умумий ва мухим томонларини топишда, яъни улар хакида тушунчага ега булишингиз учун турли мантикий усуллардан фойдаланиламиз. улар куйидагилардир: таккослаш, анализ, сентиз , абстранциялаш ва умумлаштириш. анализ-бу урганилаётган нарсани унинг белгиларини фикран булганларга булиб урганишдир. анализ сентиз учун яхлид, бир бутунни урганиш учун килинади. сентез-бу анализ натижасида бутуннинг булакларга ажратилган кисимларни фикран туплабяхлид холда урганишдир. токкослаш нарсалар ёки уларнинг элементлари уртасидаги ухшашлик ва фарк килинадиган томонларини аниклаш учун хизмат киладиган мантикий усулдур. абстракциялаш–бу урганилаётган нарсанинг иккинчи даражали ва номухум томонларидан узоклашини мавхумлаштириш ёрдамида уларнинг энг мухим ососий умумий томонларини аниклашдир. умумлаштириш-бу айрим нарсалардан фикран муайян тушунчага бирлаштиришдир. мана шу усуллар ёрдамида хар кандай тушунча, хар кандай мантикий билим шакли кулга критилади. бу илмий усуллар факат мантикий фанига гина хос булмай балки, умиман илмий билишнинг хамма сохаларига хос булган усуллардир. хар кандай тушунча мазмунига ва хажмига эга булади. нарсаларнинг тушунчада акс этган умумий мухим белгилари йигиндиси тушунчанинг мазмунидир. узбек …
3
тишли ва тирноклари йирик йирткич хайвон 2) териси ола була хайвон 3) мушуксимонлар оиласига кирадиган хайвон мушуксимонлар ойласига кирадиган йирик йирткич хайвон хажми: африка, марказий осие, хинд йулбарслари. тушунчалардан ифодаланадиган нарсалар хажми жихатидан мунасобатларга караб гурухларга булинадилар. 1.жинс гурухлари: 2.тур гурухлари: жинс тушунчалари тур ташанчаларига мунасабатидан олий булади. чунки жинсга хамма вакт тур ухшаш белгилари билан итоат этади. масалан институт ва педагогика институти. тушунча хажмидаги жинс ва тур белгилари улар уртасидаги мунасобат кишиларнинг нарсаларга булган муносабатларига караб узгариб туриши мумкин. демак жинс муносабатлари нисбатдир.яьни муайян жинс маьлум бир муносатда тур булиб келиши мумкин. масалан: табиат-тирик табиат-усимликлар-тераклар кук тераклар-мана бу тераклар. тур муносабатлари мазмуни турича тушунчалар учун хос эмас. жиззах давлат педагогика институтининг самарканд шахри орол денгизи. бу мисолдардан шу нарса куриниб турибдики тушунчанинг мазмуни канча катта булса хажми шунга хажми шунга хажми кичкина булади. масалан: хайвон ва йулбарс тушунчалари хайвон харакат килиш кобилиятига эга булган тирик мавжудот йулбарс-харакат килиш ва …
4
конкрет ва абестрат тушунчалар. конкрет тушунчалар –бу обьектив борликда реал моддий харакатда мавжуд булган,сезгиларимиз ёрдамида хис этишимиз мумкин булган нарсаларни акс эттирувчи тушуншалардир. уй,шахар,майдон, дарахт. абстракт тушунчаларда конкрет нарсаэмас балки унинг хусусияти,белгиси ажратилиб мустакил холда курсатилади. м: онглилик,тугрилик,тенглик, адолатсизлик. хакикатда вокеликда оппок пахта, онгли киши, адолатсиз урушлар мавжуд. 2.нисбатли ва нисбатсиз тушуншалар. нисбатли тушунчалар шундай тушуншаларки, улардан бирининг мавжудлиги иккинчисининг мавжудлигини таказо килади м: укитувчи-укувчи, хужайин-хизматкор, базис-усткурма, сабаб-окибат, мазмун, шакл, умумий-хусусий. демак нисбатли тушунчада бир тушунча оркали билинади. нисбатсиз тушунчаларнинг бошка тушунчалардан мустакил холда мавжуд булган, улар буйсунмайдиган тушунчалар. масалан: урмон, хайвон, инсон, давлат, студент, олим, шоир. демак нисбатсиз тушунчалар бошка тушунчаларсиз билинади. 3. мусбат ва манфий тушунчалар. мусбат тушунчалар нарсаларда маълум бир белгининг борлигини тасдиклаган тушунчалардир. масалан: маълумотли киши, интизомли студент, маданиятли халк. манфий тушунчалар нарсаларда маълум бир белгининг борлигини инкор киладиган тушунчалар манфий тушунчалардир. масалан: малумотсиз киши, интизомсиз студент, маданиятсиз халк. узбек тилида манфий тушунчалар сузларга «сиз», «но», …
5
из. демак жамловчи тушунча билан унинг таркибига кирувчи хар бир элементининг мазмуни бир-бирларига тугри келмайди. жамловчи тушунча мазмуни – бу уни ташкил этган элементлар йигиндисининг мазмунидир. унга тугри келади. жамловчи тушунча таркибига кирувчи хар бир элементни эса мазкур жамловчи тушунча номи билан аташ керак. яъни жамловчи тушунча билан унинг таркибига кирувчи элементлар мазмунига муофик келади. масалан: усимлик, дарё, китоб, узбек, студент, институт, хайвон, эшик. биз хар бир усимлик хакида бу усимликдир деб атасак – бу чин хукм булади. биз куйидаги тушунчаларни аниклаймиз. саркарда – умумий, конкрет, нисбатсиз, мусбат жамловчи. хакикий – умумий абстракт, нисбатсиз, мусбат жамловчи. объектив дунёдаги нарса ва ходисалар бир-бирлари билан узаро боглик ва бир-бирларига узаро таъсир килиб туради. тушунчалар уртасида богланиш, муносабат мазмумнан якин ёки узок булиши мумкин. бир-бирлари билан якин муносабатда булган, яъни узаро мухим ва узаро белгиларга эга булган тушунчалар таккосланадиган тушунчалардир. масалан: усимлик дарахт, одам узбек, фан-адабиёт, фамара мантик. бир-бирлари билан якин муносабатда булмаган, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"тушунчанинг асосий шакллари" haqida

1663535297.doc тушунчанинг асосий шакллари режа: 1. тушунча тафаккур шакли сифатида. 2. тушунчанинг турлари. тушунчалар орасидаги муносабатлар. 3. тушунчани бўлиш ва таърифлаш. 4. тушунча ва хукм. содда ва мураккаб хакмлар. 5. хукмлар орасидаги муносабатлар. таянч тушунчалар: предмет белгиси, умумий белгилар, муҳим белгилар, таққослаш, анализ, синтез, абстраклаштириш, умумлаштириш, сўз, тушунча, тушунчанинг мазмуни, тушунча ҳажми, тушунчанинг мазмуни ва ҳажми ўртасидаги тескари нисбат қонуни, тушунчаларни умумлаштириш, тушунчаларни чегаралаш, тушунчани бўлиш, классификация (туркумлаш), тушунчани таърифлаш, реал таъриф, номинал таъриф, генетик таъриф, тавсифлаш, остенсив таъриф, хукм, гап, субъект, предикат, боҳловчи, мураккаб хукс, оддий хукм, хукмда терминлар хажми, тушунча мантикий билиш...

DOC format, 151,5 KB. "тушунчанинг асосий шакллари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.