муҳаммад юсуф баёний ҳаёти ва ижоди

DOC 69,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662747080.doc муҳаммад юсуф баёний ҳаёти ва ижоди муҳаммад юсуф баёний ҳаёти ва ижоди (1840-1923) режа: 1. баёний ижодига муносабат масаласи. 2. баёнийнинг ҳаёт йўли. 3. шоир лирикаси. 4. баёний шеъриятининг бадиий қиёфаси. 5. баёний – тарихнавис. 6. баёнийнинг хоразм адабий муҳитида тутган ўрни. шоир ва тарихчи олим, таржимон ва хаттот, тиббиёт илмининг билимдони, қомусий билим эгаси муҳаммад юсуф баёний xix асрнинг ii ярмида хоразм адабий, ижтимоий-маданий муҳитида шаклланган ва камол топган сиймодир. шоир ижодини ўрганишда асосий бирламчи манбалари унинг асарлари, бир шеърий девони, «шажараи хоразмшоҳий» ва «хоразм тарихи» китобларидир. ижод намуналари китобат қилинган баёз-мажмуаларда, 1905-1923 йиллардаги ижодий намуналари эса ўша давр вақтли матбуотларида ҳам учрайди. шунингдек, хива адабий муҳитига оид манбалар - муҳамммад ризо огаҳийнинг «шоҳид-ул иқбол», аҳмад табибийнинг « мажмуат-уш шуаро ферузшоҳий», ҳасанмурод лаффасийнинг «хива шоир ва адабиётчиларининг таржимаи ҳоли» каби асарларида у ҳақида маълумотлар учрайди. огаҳий, табибий ва лаффасийлар шоир ҳақида маълумотлар берар экан, уни шахс ва шоир …

нинг шеърларини йиғиб, китоб шаклига келтириб, «ғазаллар» номи билан эълон қиладилар. 1967 йилдаги ю. юсуповнинг “хоразм шоирлари” китоби, 1976 йил адабиётшунос ж. жумабоеванинг “ўзбек тили ва адабиёти” журналида чоп этилган “баёний ижодининг айрим хусусиятлари” мақоласи ҳам шоирнинг ҳаёти ва ижоди ҳақида маълум тасаввурларни беради. аммо шоир ижодини жиддий ва кенг кўламда ўрганиш 90-йиллардан бошланди. бу даврда баёний ҳаёти ва ижодини ўрганиш, нашр этиш қизғин ва самарали олиб борилди. бу хайрли ишнинг бошида адабиётшунос иқболой адизова турди. и. адизова 1990 йили баёнийнинг ҳаёти ва ижодий фаолияти ҳақида номзодлик диссертациясини ёқлади. 1994 йилда иқболой адизова сайъи-ҳаракатлари билан «шажараи хоразмшоҳий»нинг қисқартирилган ихчам нашри эълон қилинди. 1995 йилда эа ушбу муаллифнинг н. жумахўжа билан ҳаммуаллифликдаги «сўздин бақолироқ ёдгор йўқдир» рисоласи босилиб чиқди. кўринадики, баёний ҳаёти ва ижодини тадқиқ қилиш мустақиллик йиллари янги босқичга кўтарилди. шоирнинг ҳаёт йўли. муҳаммад юсуфбек хева қалъасининг орқа тарафидаги қиёт қишлоғида 1840 йилда дунёга келди. унинг отаси бобожонбек оллоберди тўра …

сманд бўлиб, бу соҳада ҳам муайян маълумотга эга бўлди. баёний яхши табиб, яхши хаттот ва яхши мусиқашунос мақомини олади. у олти ярим мақом созини тўлиқ билган. ҳатто хева шоир ва уламолари юсуфбекнинг уйига бориб «соз қилдирайли» деб тонг отгунча мушоира қилиб, соз чалиб ўтирганлар. баёний хонадонида танбур, ғижжак, доира, буломон, дутор каби мусиқа асбоблари тўлиқ бўлиб, уларни ўзи яхши чертган, лекин қўшиқ айта олмаган. уйи доимо меҳмонлар билан гавжум бўлган. манбаларда келтирилишича, баёний узун бўйли, чиройли, сариқ соқолли камбағал одам бўлган. кийимлари озода бўлиб, сўзлаган вақтда овози гоҳо йўғон, гоҳо нозик чиққан. халқ орасида ҳозиргача «овози юсуфбек овозига ўхшар экан» деган ибора юради. бобожон тарроҳ- ходимнинг хотирлашича, баёний хушовоз, сахий одам бўлган экан. у ҳақида табибий мана бундай ёзган эди: баёнийки бор шоири хуш баён, сўз ичра қилур, дуру гавҳар аён... баёнийки, машҳур шоир эди, дема шоир они, соҳир эди. таърифланганидек, баёний “соҳир” ижодкор бўлиб етишди ва бу билан халқнинг, …

ний истеъдодли шоир, муаррих, мутаржим, муғанний, мусиқа ва тиб илмининг билимдони сифатида ўзидан катта адабий мерос қолдирди. шоир сифатида бир шеърий девони бизгача етиб келган. мазкур девон 1860-1905 йиллар оралиғидаги шеърларни ўз ичига олади. баёнийнинг қўлёзма девонининг бир неча нусхалари мавжуд бўлиб, девондан унинг ғазаллари, мухаммаслари, рубоий, қасидалари ўрин олган. шоир ижодиётида лирика асосий ўринни эгаллайди. шу билан бир қаторда ўз замонасининг илғор кишиси сифатида, ҳаётда рўй бераётган воқеа-ҳодисаларга беэътибор бўла олмайди, адл-инсофни тарғиб қилиш, халқпарварлик мотиви унинг шеъриятида яққол сезилади. шоир шеърларида фалакдан норози бўлиш кайфияти устувор. шу жиҳатдан шоир хон ва унинг лаганбардор, инсофсиз амалдорларининг қилмишларини ўзига хос услубда киноя ва сатирик йўналишда кескин очиб беради. жумладан, «қарға» радифли ғазалида қуйидагича мсиралар бор: қушлардан ўзини гўё айлаб шумор қарға, парвоз урар ҳавони айлаб фаввор қарға, андинким, ўзга қушлар босмоқға ор этурлар, завқу сурур ила ер бенанггу ор қарға. кўринадики, шоир ичидаги гапларни, кесатиқни, кинояли фикрларни кўчма маънода қарға …

ган. ўзининг ғоявий мақсадини оширишда шумор, фавор, завқу сурур, бенангу ор, хиромон, ҳазар, бевиқор, ҳумор, қофиядош сўзларни қўллаш орқали аниқ бир шахсни, атрофдошларининг башараларини ошкора очиб ташлайди. разолат ва ёвузлик ҳукмрон бўлган даврда шоир ҳеч бир рўшнолик кўрмади. адолатсиз, тенгсиз ва зиддиятга тўла бу ҳаётнинг жабрларидан изтироб чекди шоир: қайси ғам баҳрини қаъриға баёний тушмади?! қайси меҳнат бори они зору гирён этмади?! шоирнинг ғазалларида ишқ ва ишқий кечинмалар ҳам ўзига хос усулда ифодаланган. шоир шеъриятида ошиқ изтироблари, қувончи ва баъзан ёрдан шикояти ўз тажассумини топади. қуйидаги мисраларга эътибор беринг. ғазал васлга зор ўртанган ошиқнинг ишқий кечинма изҳоридан бошланади: эй, пари, гулистонни сайр этиб, томоша қил, пардани олиб юздин ҳуснинг олам аро қил. юзларингга булбулни айлаб ошиқи нолон, қоматингни сарвига қумриларни шайдо қил. ёки тубандаги байтда маҳбуба тимсолини қуйма сатрларда қуйидагича эътироф этади: юзинг гул, сочларинг сунбул, қаддинг сарви хиромондек, кўзинг фаттон, қошингдур, ё бу ёйнинг ўқи мужгондир. шоир ёрни таърифлашда …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "муҳаммад юсуф баёний ҳаёти ва ижоди"

1662747080.doc муҳаммад юсуф баёний ҳаёти ва ижоди муҳаммад юсуф баёний ҳаёти ва ижоди (1840-1923) режа: 1. баёний ижодига муносабат масаласи. 2. баёнийнинг ҳаёт йўли. 3. шоир лирикаси. 4. баёний шеъриятининг бадиий қиёфаси. 5. баёний – тарихнавис. 6. баёнийнинг хоразм адабий муҳитида тутган ўрни. шоир ва тарихчи олим, таржимон ва хаттот, тиббиёт илмининг билимдони, қомусий билим эгаси муҳаммад юсуф баёний xix асрнинг ii ярмида хоразм адабий, ижтимоий-маданий муҳитида шаклланган ва камол топган сиймодир. шоир ижодини ўрганишда асосий бирламчи манбалари унинг асарлари, бир шеърий девони, «шажараи хоразмшоҳий» ва «хоразм тарихи» китобларидир. ижод намуналари китобат қилинган баёз-мажмуаларда, 1905-1923 йиллардаги ижодий намуналари эса ўша давр вақтли матбуотларида ҳам учрайди. шунингдек, хив...

Формат DOC, 69,5 КБ. Чтобы скачать "муҳаммад юсуф баёний ҳаёти ва ижоди", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: муҳаммад юсуф баёний ҳаёти ва и… DOC Бесплатная загрузка Telegram