falsafa tarixi fan sifatida

DOC 78,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1697373310.doc falsafa tarixi fan sifatida reja: 1. falsafa va falsafa tarixining o’zaro munosabati 2. old falsafa 3. falsafiy bilimlar integrasiyasi falsafa tarixi o’zida falsafiy fikr taraqqiyotini aks ettiradi. u falsafaning dunyoqarash shakli sifatida qanday paydo bo’lgani, uning muammolari, asosiy tushunchalari va prinsiplarining qanday shakllanganligi va mazmunan boyib borgani, qanday yo’nalishlarda taraqqiy etgani, bu taraqqiyot tendensiyalari nimalarda ifodalanishini tushuntiradi. ana shuning uchun ham falsafaga oid o’quv adabiyotlarida falsafa tarixi falsafiy propedevtika, ya’ni falsafaga kirish sifatida o’rin olgan. falsafa va falsafa tarixining o’zaro munosabati tarixiylik va mantiqiylikning birligi prinsipi asosida olib qaraladigan bo’lsa, bitta fanning ikki qirrasiga o’xshaydi: kelib chiqish va rivojlanish tarixi nuqtai nazaridan olib o’rganilsa – u falsafa tarixi, taraqqiyoti davomida shakllangan fundamental muammolar, tushunchalar, g’oyalar, prinsiplarning sintezlangan, umumlashtirilgan, zamonaviy ruhda talqin etilgan, mantiqiy tizimga solib bayon qilingani esa nazariy sistema yoki falsafa nazariyasidir. lekin, bu holat, ayni paytda, falsafa tarixining predmeti, asosiy masalalarini aniqlashni, uni umumnazariy falsafa predmeti, muammolari, …

ntiqiy vositalardan biri abstraklikdan konkretlikka qarab ko’tarilish prinsipidan iborat. falsafiy dunyoqarashdan avval mifologiya va old falsafaning paydo bo’lishi, ularning falsafiy muammolarning shakllanishiga ko’rsatgan ta’siri buni tasdiqlaydi. bilish tarixi shundan guvohlik beradiki, ibtidoiy ongga xos bo’lgan subyekt va obyektni keskin farqlamaslik, masalan, olamni obrazli idrok etish, uni jonlantirishga (gilozoizm), ruhlantirishga (animatizm), dunyo binosining qismlarini jonli deb hisoblashga moyillik (animizm), shuningdek, tabiat hodisalarini insonga o’xshatish (antropomorfizm), tabiiy jarayonlar munosabatini urug’chilik munosabatlariga qiyos qilish (urug’chilik sosiomorfizmi), mantiqiy fikrlashning deyarli yo’qligi dunyoqarashning, shu jumladan, falsafiy dunyoqarashning boshlanish nuqtasi bo’lgan inson – olam munosabati masalasining qo’yilishiga imkon bermagan. bunda ibtidoiy ong shaklini sosioantropomorfik dunyoqarash deb hisoblash va uning asosiy xususiyatini mantiqiy fikr yuritishda deb emas, balki emosional – assosiativ hayol surishda deb bilish ustuvordir. mazkur xususiyatlar muayyan darajada mifologiyada va ilk diniy tasavvurlarda o’z ifodasini topadi. lekin, ayni paytda, ularda ibtidoiy ajdodimizning olamni va o’z – o’zini bilishga bo’lgan intilishi ham kuzatiladi. uni hissiyot bilan …

iqatga intilish, uni egallashni nazarda tutadigan jarayondir. shunday ekan, borliq qonuniyatlarini bilish, ulardan amaliyotda, kundalik hayotda foydalanishga bo’lgan ehtiyoj ertami – kechmi bilish faoliyatini miflar, afsonalar to’qish jarayoni doirasidan chiqishga, uning sferasini kengaytirishga olib keladi. mifdan fanga, falsafaga, ya’ni, dunyoqarashning boshqa shakllariga o’tish sodir bo’ladi. bu jarayonda muhim oraliq bo’g’in vazifasini old falsafa va parafalsafa bajarishadi. old falsafa – rivojlangan mifologiya va ilmiy bilimlar kurtaklari yig’indisi bo’lib, falsafaning paydo bo’lishiga shart – sharoit yaratgan. u “shakllanayotgan falsafa o’zagini, parafalsafa esa– qobig’ini tashkil etadi. agar mazkur o’zak, yadro yo’q bo’lsa, parafalsafa old falsafa shaklida, ichida yadro paydo bo’ladigan qobiq ko’rinishida bo’ladi”. mazkur holat falsafaning dunyoqarash shakli, inson ma’naviy hayotining muhim tarkibiy elementi sifatida mifologiya ta’sirida hamda ilmiy tasavvurlar, masalan, matematika, astronomiya, fizika, tibbiyot va shu kabilarga oid bilimlar bilan uzviy bog’liq holda shakllanganidan dalolat beradi. falsafiy fikrning keying rivoji, uning tarixini esa inson dunyoqarashining kengaya borishi, mafkuraning rivoji, ma’naviyatning yuksalishi ko’rsatkichi …

jodida keng o’rin berilganini alohida takidlaydi. u yozadi: “masalan, antik davr faylasuflari bo’lmish sokrat va platon, epikur va demokrit, xitoy donishmandi konfusiy va boshqa allomalarning bu boradagi nazariy qarashlari fan tarixidan yaxshi ma’lum. ularning ayrimlari ruhiy olamni birlamchi deb bilsa, ba’zilari esa moddiy olamni asosiy o’ringa qo’yadi”. uning fikricha, “ijtimoiy taraqqiyotning turli davrlarida bunday bahslar sof nazariy masala doirasidan chiqib, ma’lum bir tuzum yoki davlatning rasmiy mafkurasi maqomini ham olgan. shuningdek i.a. karimov borliqni moddiy va manaviy jihatlari birligida, yaxlit holda olib qarashning ko’hna merosimiz “avesto” da aks etishi, buyuk mutafakkirlarimiz olimlarimiz, xususan muso xorazmiy, abu rayxon beruniy, ibn sino, mahmud zamahshariy, imom buxoriy, at–termiziy, imom moturidiy, marg’inoniy, naqshband kabilar dunyoqarashlari, ilmiy merosining olamni va insonni, ularning o’zaro munosabatini falsafiy mushohada qilishda muhim o’rin tutganini zikr etadi. albatta, falsafiy-tarixiy jarayon, aniqrog’i, bu o’rinda falsafa tarixi va falsafa munosabati to’g’risidagi bunday turli fikr-mulohazalar, ba’zan bir-birini istisno qilish darajasigacha yetadigan qarashlarning mavjudligi …

stemalar plyuralizmi, xususan, falsafa tarixida bir vaqtda bir- biridan farq qiladigan, ba’zan biri ikkinchisini istisno qiladigan o’zaro zid oqimlar, yo’nalishlar, ta’limotlar, konsepsiyalar, metodologik yondashuvlar mavjudligi, ularning falsafiy fikr rivojida ortib borishi uni keltirib chiqaruvchi sabablarni aniqlashni talab qiladi. falsafiy qarashlar xilma-xilligini belgilovchi ana shunday omillardan biri bilimlar taraqqiyoti, shu jumladan, falsafiy bilimlar rivojidagi differensiasiya va integrasiya jarayonlaridan iborat bo’lib, u qonuniy xarakterga ega. falsafiy bilimlar differensiasiyasi(tarmoqlashuvi) deganda muayyan boshlang’ich asos, konseptual birlik doirasida tafovut qiluvchi ta’limotlarning vujudga kelishi tushuniladi1. bu falsafiy-tarixiy jarayonda turli darajalarda amalga oshishi mumkin. masalan, falsafiy dunyoqarashning boshlang’ich punkti yoki masalasi: inson – olam munosabati masalasi muhokamasi negizida ontologiya-borliq falsafasi, gnoseologiya- bilish falsafasi, ijtimoiy falsafa, falsafiy antropologiya, qadriyatlar falsafasi va boshqalar shakllanadi. yoki, aytaylik, qadimgi grek naturfalsafasining olamning yaxlit ontologik-kosmologik manzarasini yaratish uchun borliq substansiyasi-birlamchi materiyani aniqlashga qaratilgan urinishlari davomida bir qancha yondashuvlar va mos ta’limotlar paydo bo’ldi; xususan, fales-suvni, anaksimen-havoni, geraklit-olovni, levkipp va demokritlar-atomlarni substansiya deb …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafa tarixi fan sifatida"

1697373310.doc falsafa tarixi fan sifatida reja: 1. falsafa va falsafa tarixining o’zaro munosabati 2. old falsafa 3. falsafiy bilimlar integrasiyasi falsafa tarixi o’zida falsafiy fikr taraqqiyotini aks ettiradi. u falsafaning dunyoqarash shakli sifatida qanday paydo bo’lgani, uning muammolari, asosiy tushunchalari va prinsiplarining qanday shakllanganligi va mazmunan boyib borgani, qanday yo’nalishlarda taraqqiy etgani, bu taraqqiyot tendensiyalari nimalarda ifodalanishini tushuntiradi. ana shuning uchun ham falsafaga oid o’quv adabiyotlarida falsafa tarixi falsafiy propedevtika, ya’ni falsafaga kirish sifatida o’rin olgan. falsafa va falsafa tarixining o’zaro munosabati tarixiylik va mantiqiylikning birligi prinsipi asosida olib qaraladigan bo’lsa, bitta fanning ikki qirrasiga o’xshaydi...

Формат DOC, 78,0 КБ. Чтобы скачать "falsafa tarixi fan sifatida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafa tarixi fan sifatida DOC Бесплатная загрузка Telegram