номумтоз фан даврининг назарий-методологик асослари

DOCX 48.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1709541429.docx номумтоз фан даврининг назарий-методологик номумтоз фан даврининг назарий-методологик асослари режа: кириш 1. фаннинг тарихий ривожланиш босқичлари 2. ноклассик фан ва унинг концептуал муаммолари 3. ноклассик фанда нисбийлик назарияси ва квант механикаси муаммоси 4. ноклассик ва постноклассик фан муаммоларининг ўзаро алоқадорлиги хулоса фойдаланилган адабиётлар рўйхати кириш ноклассик фан бизни қўршаган ташқи дунѐ обектларини инсон фаолияти билан чамбарчас боғлик булган жисмлар сифатида куриб чикади. ноклассик тафаккур тарзи кучайган рефлективлик билан ҳарактерланади, илмий билшнинг гносеологик ва методологик масалаларига бўлган еътиборнинг юкорилилиги билан ҳарактерланади, емперик ва назарий идеализация муаммосига бўлган кизикишнинг юкорилиги билан ҳарактерланади. ноклассик фаннинг ушбу хусусиятлари замонавий фа нда ҳам сақланиб қолган. даставвал замонавий постноклассик фан кўп жиҳатдан ўзининг илгариги классик фанининг тасаввурлари ва ғояларидан воз кеча бошлади: авваламбор оламнинг линеаризасиясига гносеологик кўрсатмасидан воз кечди. илмий билишнинг мақсадларини қўлга киритиш йўлида тускунлик қилган ночизикли самарага эга бўлган олам манзараси утмишда қолди. илмий изланишларнинг олдинги қаторига даставвал очиқ ночизиқли тизимларни англаш чиқади. …

б кетиши кузатилади. натижада, мавжуд фандаги тартиб параметри билан янги тартиб параметрлари орасида рақобат пайдо бўлади. бунда фан тизимини эволюцион барқарор ҳолатга қисман қисқа йўл билан олиб ўтган ғоя янги тартиб параметрига айланади (постноклассик фаннинг тартиб параметри – инсонпарварлашув дейиш мумкин).[footnoteref:1] натижада, фан тизими структурасининг барча элементларини ўзига бўйсундирувчи янги параметр ва янги структура ҳосил бўлади.[footnoteref:2] бунга батафсилроқ тўхталадиган бўлсак, фандаги мавжуд қонунлар, фан ривожланишининг маълум даврига келиб, илмий билиш мезонларини белгилашга ожизлик қилиб қолади. бунга классик фан асосларининг инқирозини мисол қилиш мумкин. яъни, фан ривожланишининг маълум бир даврида беқарор вазият вужудга келади. турли назария, ғоя, тасодифий кашфиѐтлар фандаги беқарорликка сабаб бўлиши мумкин. янги ғоялар, кашфиѐтлар шу даражада радикал бўлиши мумкинки, натижада билимларда чуқур сифатий ўзгаришлар – трансформациялар юз беради. фандаги бундай трансформация жараѐнлари бир неча бор содир бўлган. ана шундай фандаги трансформация жараѐнлари натижасида классик, ноклассик ва постноклассик фанлар вужудга келди. [1: хакен г., хакен-крелль м. тайны восприятия. - …

ар, хаос, глобал коэволюция даврийлик ғоялари ташкил қилмоқда. ххi аср постноклассик табиашунослик асри бўлди[footnoteref:3]. хх асрнинг биринчи ярмида атом физикаси, космология, ижтимоий тараққиѐт ғоялари оламни умумий манзарасини берган бўлса, эндиликда биотехнология, экология, синергетика, кибернетика, эркинлик ва тараққиѐт ғоялари оламни янги илмий манзарасини шакллантиришда муҳим роль ўйнамоқда. айниқса постноклассик фанда синергетика муҳим аҳамият касб этмоқда. [3: қушоқовш.с. общая теория цикла и философия // материалы пятой международной конференции. – ставрополь, 2003. -с.21-22. ] 1. фаннинг тарихий ривожланиш босқичлари фан — дунѐ ҳақидаги билимлар тизими, ижтимоий онг шаклларидан бири. у янги билимларни эгаллаши билан боғлиқ фаолиятни ҳам, бу фаолиятнинг маҳсули — оламнинг илмий манзараси асосини ташкил этувчи билимларни ҳам ўз ичига олади; инсон билимларининг айрим соҳаларини ифодалайди. фаннинг бевосита мақсади ўзининг ўрганиш предмети ҳисобланган воқеликнинг қонунларини кашф этиш асосида шу воқеликнинг жараѐн ва ҳодисаларини таърифлаш, тушунтириш, олдиндан айтиб беришдир. фаннинг илк куртаклари кишилик жамиятининг пайдо бўлиши билан боғлиқ ҳолда майдонга келган. дастлабки билимлар …

ини сақлаш, таржима қилиш ва уларни тарқатиш масаласига катта эътибор бердилар. айни вақтда фанни янги ютуқлар билан бойитдилар, янги кашфиѐтлар қилдилар. ўрта осиѐнинг буюк олимлари илм-фаннинг янги тармоқларини яратдилар ва янги қонунқоидаларни кашф этдилар. муҳаммад ибн мусо ал-хоразмий тенгламалар ҳақидаги фан сифатида алгебра ва тўнғич алгоритмларни яратди, астрономия соҳасидаги билмиларни алгоритмик усулда ифодалаб берди. аҳмад алфарғоний (ix аср) астрономияга система тарзини берди, математик география ва геодезияга оид стереографик проекциялар назариясини яратди. ҳамид хўжандий (x аср) куб тенгламалар назариясини чуқурлаштирди. маҳмуд қошғарий ўз даврининг қомуси бўлган «девону луғотит турк» ни ѐзди. абу райҳон беруний геодезия, минералогия, фармакогнозияни яратди. абу али ибн сино тиббиѐтнинг илмий заминини вужудга келтирди (xi аср). улуғбек, ғиѐсиддин коший, қозизода румий, али қушчи сонлар назариясига муҳим ҳисса қўшдилар ва кузатиш астрономиясини юқори поғонага кўтардилар (xv аср). европада уйғониш даври арафасида, xii аср бошларидан ал-хоразмий, ал-фарғоний, ибн сино, ал-киндий, ибн рушд ва бошқаларнинг асарлари лотин тилига таржима қилина бошлади. …

нтиқий ривожландики, ҳар хил соҳа олимлари унга ҳавас қила бошладилар ва унинг исботланган қонуниятларидан бошқа соҳаларда ҳам, жумладан ижтимоий ҳаѐтда фойдаланиш ҳаракатига тушдилар. саноатда туб ўзгаришлар юз бериши (xviii аср охири) туфайли фаннинг тараққиѐтида янги босқич бошланди. xix асрда физикада янги фанлар (термодинамика, классик электродинамика) пайдо бўлди, биологияда эволюцион таълимот ва хужайра назарияси вужудга келди, энергиянинг сақланиш ва ўзгариш қонуни шаклланди, астрономия ва математикада янги концепциялар ривожланди (ж.максвелл, м.фарадей, ж.ламарк, ч.дарвин, т.шванн, м.шлейден ва бошқалар). геометрия соҳасида инқилобий таълимот яратилди: асрлар давомида ҳукм суриб келган евклид геометрияси ягона эмаслиги, балки ноевклид геометриялар ҳам борлиги н.лобачевский томонидан исботланди. д.и.менделеевнинг даврий системаси ҳар хил кимѐвий элементлар орасидаги ички боғланишни ифодалади. математика ва физикада xx асрда ҳам катта ютуқлар қўлга киритилди, техника фанларида радиотехника, электротехника каби соҳалар пайдо бўлди. фан ва техниканинг янада ривожланишига таъсири борган сари ортиб бораѐтган информатика (кибернетика), синергетика вужудга келди. физика ва кимѐ фанларидаги муваффақиятлар хужайралардаги биологик жараѐнларни янада …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "номумтоз фан даврининг назарий-методологик асослари"

1709541429.docx номумтоз фан даврининг назарий-методологик номумтоз фан даврининг назарий-методологик асослари режа: кириш 1. фаннинг тарихий ривожланиш босқичлари 2. ноклассик фан ва унинг концептуал муаммолари 3. ноклассик фанда нисбийлик назарияси ва квант механикаси муаммоси 4. ноклассик ва постноклассик фан муаммоларининг ўзаро алоқадорлиги хулоса фойдаланилган адабиётлар рўйхати кириш ноклассик фан бизни қўршаган ташқи дунѐ обектларини инсон фаолияти билан чамбарчас боғлик булган жисмлар сифатида куриб чикади. ноклассик тафаккур тарзи кучайган рефлективлик билан ҳарактерланади, илмий билшнинг гносеологик ва методологик масалаларига бўлган еътиборнинг юкорилилиги билан ҳарактерланади, емперик ва назарий идеализация муаммосига бўлган кизикишнинг юкорилиги билан ҳарактерланади. нокласси...

DOCX format, 48.5 KB. To download "номумтоз фан даврининг назарий-методологик асослари", click the Telegram button on the left.

Tags: номумтоз фан даврининг назарий-… DOCX Free download Telegram