geografik xaritalar

PPT 15 pages 4.3 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.3 MB

File type PPT

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o`simlik dunyosi dеgаdа chorvachilik, оvchilik, tеxnik xоm аshyo tаyyorlаsh, dоrivоrlаrni yig`ish, dаrаxt vа butаlаrni kеsish, ilmiy-tаdqiqоt, mаdаniy-mа`rifiy, sоg`lоmlаsgtirish, rеkrеаsiya, tаbiаtni muhоfаzа qilish mаqsаdlаridа fоydаlаnilаdigаn yovvоyi оrgаnizmlаr, daraxt, butа vа o`tsimоn urug`lаydigаn o`simliklаr, qirqqulоqsimоnlаr, mоhsimоnlаr, suv o`tlаri, lishаyniklаr, zаmburug`lаr, tаbiiy o`simliklаr mаjmui yig`indisi tushunilаdi. geografik xaritalarda turli tuman voqea va hodisalar tasvirlangani uchun ular juda xilma-xil bo‘ladi. xaritalar geografiya fanining hamma sohalarining eng asosiy qismidir. xartashunoslikda quyidagi tushunchalar uchraydi: tarx reja – joyning yirik miqyosda (5000 va undan kattaroq) tuzilgan chizmasidir. chizmada maydoni uncha katta bo‘lmagan kichik-kichik joylar tasvirlanadi karta-yer yuzasini kichraytirilib va umumlashtirilib shartli belgilar bilan tekislikka tushirilgan tavsiridir. ular tabiiy va iqtisodiy-ijtimoiy voqea va hodisalar tasvirlanadi. ular orqali joyning tuzilishi, relefi, o‘simlik qoplami, ko‘llari, qishloqlar, jihozlar va korxonalarning joylanishi aniqlanadi. kosmosurat-yerning va boshqa sayyoralarning kosmik sxemalari yordamida olingan tasviridir. ular fanning va xo‘jalikning turli sohalarida keng qo‘llaniladi. har bir tarx, xarita va kosmo va aerosurat ma’lum miqyosda tuziladi. xarita …

2 / 15

‘lingan to‘g‘ri chiziqdir. har bir bo‘lak qancha masofaga tengligi uning ustiga yozib qo‘yiladi. so‘zli miqyos xaritadagi 1 sm masofa xaqiqatda qanchaga tengligini ko‘rsatadi. masalan, 1 sm dan 10 kmgacha. loyihalar (proyeksiyalar)-bu yer yuzasining xaritada tasvirlash usulidir. yer dumaloq bo‘lganligi tufayli uni tekislikda tasvirlanayotganda ma’lum bir hatoliklarga yo‘l qo‘yiladi. bunday hatoliklarga asosan maydonni, uzunlik va burchaklarni tasvirlayotganda yo‘l qo‘yiladi. shuning uchun turli xil (teng burchakli, teng maydonli, teng masofali va aralash loyihalar) qo‘llaniladi. www.umid.zn.uz www.umid.zn.uz www.umid.zn.uz www.umid.zn.uz shartli belgilar-voqea va hodisalarni ma’lum bir belgilar yordamida xaritada tasvirlanishidir. miqyosli shartli belgilar yordamida voqea va hodisalar haqiqiy o‘lchamlari bilan tasvirlanadi. miqyossiz shartli belgilar bilan xaritalarning miqyosida ko‘rsatib, bo‘lmaydigan voqea va hodisalar tasvirlanadi (tets, kon, shakllar, aholi yashaydigan joylar). chiziqli shartli belgilar bilan daryolar, yo‘llar, chegaralar ko‘rsatiladi. tushuntirish belgilari bilan daryo oqimining yo‘nalishi, o‘rmondagi daraxtlarning turlari ko‘rsatiladi. bundan tashqari yozuvli, harfli, sonli shartli belgilar ham bo‘ladi. geografiya xaritalari hududiy ko‘lamiga, mazmuniga, masshtabiga, nimaga xizmat …

3 / 15

z devoriy xaritalar, asosan darsda materialni bayon etayotgan vaqtda ko‘rsatish uchun, takrorlash mashq qilish va o‘quvchilarning bilimlarini tekshirish vaqtida foydalaniladi. devoriy xaritalar odatda ancha uzoqdan o‘qitiladi. shuning uchun ham bunday xaritalar katta o‘lchamda nashr etiladi. stolda foydalaniladigan xaritalar darslikka ilova qilingan xaritalar, atlas xaritalar, darslik matndagi xaritalar ba’zan esa ayrim xaritalardan iborat bo‘ladi. stolda foydalaniladigan asosiy xaritalar bo‘lgan mustaqil darsliklarga ilova qilib berilgan xaritalar devoriy xaritalar kabi rangdor bo‘ladi. stolga qo‘yiladigan barcha xaritalar, devoriy xaritalardan farq qilib, o‘quvchilarning sinfda va uyda individual ishlari uchun foydalaniladi. bu xaritalar yaqindan qarab o‘qishga mo‘ljallangan va shunga ko‘ra o‘lchami kichik va devoriy xaritalarga qaraganda masshtabi ham mayda bo‘ladi. darslik matnidagi xaritalar ilova qilib berilgan xaritalardan farq qilib, asosan bir rangdagi maxsus tabiiy va iqtisodiy xarita-sxemalardan iborat bo‘ladi. ularning mazmuni darslikning tegishli matniga moslashadi. geografiya o‘qitishda globus o‘ziga xos kartografik qurol hisoblanadi. katta va kichik globuslar bor. katta globuslar butun sinfga ko‘rsatish uchun, kichik globuslar …

4 / 15

k obektlarning nomlarini esda tutishlari, ularning geografik o‘rnini va xaritada bir-birlariga nisbatan joylashishini tasavvur eta olishlari, ularni xaritadan topa bilishlari va to‘g‘ri ko‘rsata olishlari kerak. o‘quvchilar, shuningdek, xaritaning eng muhim yozuvsiz xaritalarini tasavvur eta olishlari lozim. xaritaning tuzilishi to‘g‘risida eng boshlang‘ich bilimga ega bo‘lmasdan turib, ya’ni xaritaning voqelikni aks ettirishini tushunmasdan, uning masshtabini, undagi yo‘nalishlarni, kartografik turning ahamiyatini tushunmasdan turib xaritani chinakam bilib bo‘lmaydi. www.umid.zn.uz www.umid.zn.uz uslubiyotda xaritani o‘qiy olish deganda hududni va ayrim geografik obektlarni xarita asosida ta’riflab bera bilish tushuniladi. xix asrning oxiridagi mashhur uslubiyotchi a.brizgalov o‘quvchilarga xaritani o‘qiy olishni o‘rganishda o‘qituvchining vazifalari mana bunday obrazli qilib ifoda etgan edi: “...qani endi o‘quvchi xaritaga, masalan, musiqachi o‘z notalariga qanday munosabatda bo‘lsa, shunday munosabatda bo‘lsa, ya’ni u biron-bir mamlakatning xaritasiga ko‘z tashlar ekan, xaritada berilgan geografik ma’lumotlardan shu mamlakat aholisining hayoti to‘g‘risida har holda to‘g‘ri xulosalar chiqara oladigan bo‘lsa. xaritani tashkil etadigan geografik belgilar shunday ma’lumotlarga aylanishi kerakki, o‘quvchi …

5 / 15

a-kichikligi miqyosli ko‘rsatilgan. kartodiagrammaga o‘zbekiston iqtisodiy tumanlarida qoramollar soni va ekin maydonlari xaritalari, viloyatlari va respublikalari bo‘yicha sanoat joylashishining xaritalari va hokazolari misol bo‘la oladi. xaritaning uchinchi turi-nuqtali xaritalardir, bunday xaritalarda muayyan joylardagi hodisalar bir xil miqdorga ega bo‘lgan nuqtalar yordamida tasvirlanadi. nuqtali xaritalar bo‘yicha, asosan hodisalar eng ko‘p tarqalgan tumanlarni ajratib ko‘rsatadigan savollar qo‘yiladi, masalan: “qaysi tumanlarda ekin eng ko‘p ekiladi?” “asosiy dehqonchilik rayonlarini ko‘rsatib bering?” va h.k. www.umid.zn.uz www.umid.zn.uz xaritalarning yettinchi turli-izonliniyalar xaritalaridir. bunday xaritalarda biron hodisaning miqdoriy qiymati bir xil bo‘lgan joylar chiziqlar bilan birlashtiriladi. bunday xaritalarga masalan, izotermalar xaritalari misol bo‘la oladi. masalan, izotermalar xaritasini tahlil qilayotganda mana bunday savollar berish mumkin: “8 gradus yanvar izotermasi qaysi joylardan o‘tadi?”, “bu izoterma qaysi tomonga qarab boradi?”. nihoyat maxsus xaritalarning sakkizinchi turi-harakat chiziqlari xaritalaridir. masalan, tashiladigan yuklar xaritasi, shamollar yo‘nalishi xaritasi, oqimlar xaritasi, dengizda tashiladigan yuklar xaritasi bo‘yicha quyidagi savollar berilishi mumkin: “dunyoda neft dengizlar orqali qayerlardan qayerlarga …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geografik xaritalar"

o`simlik dunyosi dеgаdа chorvachilik, оvchilik, tеxnik xоm аshyo tаyyorlаsh, dоrivоrlаrni yig`ish, dаrаxt vа butаlаrni kеsish, ilmiy-tаdqiqоt, mаdаniy-mа`rifiy, sоg`lоmlаsgtirish, rеkrеаsiya, tаbiаtni muhоfаzа qilish mаqsаdlаridа fоydаlаnilаdigаn yovvоyi оrgаnizmlаr, daraxt, butа vа o`tsimоn urug`lаydigаn o`simliklаr, qirqqulоqsimоnlаr, mоhsimоnlаr, suv o`tlаri, lishаyniklаr, zаmburug`lаr, tаbiiy o`simliklаr mаjmui yig`indisi tushunilаdi. geografik xaritalarda turli tuman voqea va hodisalar tasvirlangani uchun ular juda xilma-xil bo‘ladi. xaritalar geografiya fanining hamma sohalarining eng asosiy qismidir. xartashunoslikda quyidagi tushunchalar uchraydi: tarx reja – joyning yirik miqyosda (5000 va undan kattaroq) tuzilgan chizmasidir. chizmada maydoni uncha katta bo‘lmagan kichik-kichik j...

This file contains 15 pages in PPT format (4.3 MB). To download "geografik xaritalar", click the Telegram button on the left.

Tags: geografik xaritalar PPT 15 pages Free download Telegram