olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari

DOCX 46,7 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1734505259.docx olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari reja: 1. dialektikaning tarixiy shakllari va xususiyatlari . 2. o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish qonunlari. 3. kategoriya tushunchasi va ularning turlari. 4. falsafa kategoriyalarining tasnifi. dialektikaning tarixiy shakllari va xususiyatlari axborot sivilizatsiyasi davriga qadam qо‘yayotgan kishi uchun rivojlanayotgan dunyoning yaxlit nazariy obrazini yaratish – og‘ir va mashaqqatli vazifa. uni yechishning falsafiy yо‘li ikki yarim ming yil muqaddam boshlangan bо‘lib, shundan beri о‘tgan davr mobaynida rivojlanish falsafasi shakllangan va bosqichma-bosqich atroflicha ishlab chiqilgan. falsafaning mazkur bо‘limi rivojlanish muammosini turli nuqtai nazarlardan о‘rganuvchi konsepsiyalarni о‘z ichiga oladi. ularning orasida dialektika, metafizika va sinergetika alohida о‘rin egallaydi. ularning ayniqsa keng e’tirof etilgani va mufassal ishlab chiqilgani dialektikadir. shu sababli bu bо‘limda unga asosiy e’tibor qaratiladi. dialektikani bilish, uning tamoyillari, qonunlari va kategoriyalaridan ijodiy foydalanish har qanday soha mutaxassisi dunyoqarashining muhim sharti hisoblanadi. dialektika nima, uning mazmuni nimadan iborat, rivojlanishning dialektikaga muqobil qanday konsepsiyalari mavjud? …

liqda ham mavjud ekanligini payqaganlar. bu faktning tagiga yetgan ilk mutafakkirlardan biri efeslik geraklit bо‘lgan. u dunyoni «jonli olov» yoki «ikki marta kirish» mumkin bо‘lmagan daryo oqimi sifatida tasavvur qilgan. harakatchan dunyoda zamon о‘tishi bilan hamma narsa о‘zining dastlabki shakl-shamoyilini yо‘qotadi va asta-sekin о‘zining qarama-qarshiligiga о‘tadi: hо‘l narsa quriydi, quruq narsa esa nam tortadi; bir narsa boshqa narsaga: sovuq issiqqa, tirik о‘likka о‘tadi. bu mulohazalarda hozirgi talqindagi dialektikaning asoslari mujassamlashgan. shu sababli qadimgi faylasuflarning stixiyali dialektikasini dialektikaning tarixan birinchi shakli deb hisoblanadi. stixiyali dialektika borliq va bilishning jarayonlar mohiyatini anglab yetishga asoslanmagan sodda dialektikadir. о‘rta asrlarda metafizika falsafadan dialektikani siqib chiqargan. natijada dialektika odamlar ongiga diniy dunyoqarashni singdirish va mustahkamlash uchun hukmron sinflar faol foydalangan sofistika va sxolastikaga aylangan. idealistik dialektika. metafizika unsurlarini о‘z ichga olgan dialektikaga qaytish yangi davr falsafasi (rene dekart, benedikt spinoza, deni didro va b.)da yuz bergan. shunga qaramay dialektikaning eng yaxlit konsepsiyasini klassik nemis falsafasida …

erialistik dialektika. gegel dialektikasi materialistik dialektikaning shakllanishiga zamin hozirlagan. materializm dialektik mantiq bilan bog‘langan. buning natijasi о‘laroq dialektikaning uchinchi tarixiy shakli yaratilgan (xix asrning ikkinchi yarmi). unga amalda ilmiy bilishning rivojlanishi yо‘l ochib bergan. xix asrning 40-yillarigacha fanning turli sohalarida yangi kashfiyotlar paydo bо‘lgan va ular tabiatni tushuntirishga nisbatan dialektik-materialistik yondashuvni tabiatshunoslik nuqtai nazaridan asoslagan. ularning orasida uch kashfiyot: fizikada – materiya harakati turli shakllarining о‘zaro aloqasini asoslab bergan energiyaning saqlanish va о‘zgarish qonunining aniqlanishi; biologiyada – butun jonli tabiatning (о‘simliklar dunyosining ham, hayvonot dunyosining ham) tarkibiy jihatdan yagonaligini yoritib bergan hujayra nazariyasining yaratilishi; rivojlanish g‘oyasini jonli tabiatga tatbiqan ishlab chiqqan darvinning evolyusiya nazariyasi alohida о‘rin egallaydi. bu sharoitda materialistik dialektika borliqning о‘xshashi, ya’ni borliqni uning о‘ziga mos ravishda fikrlash va bilish imkoniyati sifatida falsafiy tafakkurning fanga ayniqsa mos keluvchi shakliga aylangan. materialistik dialektikaning shakllanishida tarixni materialistik tushunish ayniqsa muhim rol о‘ynagan. bu kashfiyot yordamida dialektikaning nafaqat materializm, balki gumanizm …

faqat bir shakli – rivojlanish nazariyasi hisoblanadi. dialektika rivojlanishning teran, tо‘laqonli va mazmunan boy nazariyasidir. u о‘zgarish holatida bо‘lmagan biron-bir narsa tabiatda ham, jamiyatda ham, tafakkurda ham mavjud emas, chunki barcha mavjud narsalar о‘z ichki ziddiyatlariga ega va ular bu narsalarni о‘zgarishga, yangi shakl-shamoyil kasb etishga, rivojlanishga majbur qiladi, deb о‘rgatadi. ikkinchidan, dialektika obektiv va subektiv dialektikaning mavjudligini tan oladi. obektiv dialektika – bu tabiiy va ijtimoiy hodisalarning о‘zaro aloqasi va rivojlanishi. u subektdan, inson va insoniyatdan qat’iy nazar mavjuddir. subektiv dialektika – bu subektning fikrlash dialektikasi va uning obektiv dunyoni bilishi. obektiv va subektiv dialektikaning о‘zaro nisbati qanday? materialistik davr nuqtai nazaridan subektiv dialektika obektiv dialektikani aks ettiradi. obektiv va subektiv dialektika mazmunan bir-biriga mos keladi (ularning umumiy jihati mazmun – borliq rivojlanishining yagona dialektik qonuniyati). biroq, shu bilan bir vaqtda, ular shaklan bir-biridan farq qiladi, chunki tafakkur, borliqning boshqa sohalari bilan taqqoslaganda, rivojlanishning о‘z ichki mantiqiga ega. obektiv …

va kategoriyalar tizimi sifatida tavsiflanadi. bunda tamoyillar deganda umumiy va universal, asosiy g‘oyalar tizimida boshqa barcha elementlarning roli va mazmunini belgilovchi mezonlar tushuniladi. dialektikaning hozirgi konsepsiyalarida aloqa tamoyili va rivojlanish tamoyili ayniqsa muhim rol о‘ynaydi. dialektika qonunlari rivojlanish jarayonidagi umumiy muhim aloqalarni aks ettiradi. ular dialektikaning nazariyasini yaratishda muhim metodologik funksiyani bajaradi. dialektikada umumiy qonunlar uchta: dialektik ziddiyatlilik qonuni, miqdor va sifat о‘zgarishlarining bir-biriga о‘tishi qonuni hamda inkorni-inkor qonuni. dialektika kategoriyalari – bu eng fundamental, asosiy tushunchalar bо‘lib, ularda va ularning yordamida falsafiy fikrlash amalga oshiriladi. (dialektika tamoyillari, qonunlari va kategoriyalarini biz quyida atroflicha kо‘rib chiqamiz.) tо‘rtinchidan, dialektikaning о‘ziga xos xususiyati shundaki, u nazariya vazifasini ham, metodologiya vazifasini ham bajaradi. dialektika qonunlari, kategoriyalarining mazmuniga va bilish jarayonining amal qilish va rivojlanish qonuniyatlariga muvofiq fikrlovchi subektga qо‘yiladigan tegishli talablar shakllantiriladi va shu tariqa unga bilish faoliyatida yо‘l kо‘rsatiladi. kо‘rsatilgan subekt borliqni bilish va amalda о‘zgartirish masalalarida amal qilishi lozim bо‘lgan tegishli …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari"

1734505259.docx olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari reja: 1. dialektikaning tarixiy shakllari va xususiyatlari . 2. o‘zaro aloqadorlik va rivojlanish qonunlari. 3. kategoriya tushunchasi va ularning turlari. 4. falsafa kategoriyalarining tasnifi. dialektikaning tarixiy shakllari va xususiyatlari axborot sivilizatsiyasi davriga qadam qо‘yayotgan kishi uchun rivojlanayotgan dunyoning yaxlit nazariy obrazini yaratish – og‘ir va mashaqqatli vazifa. uni yechishning falsafiy yо‘li ikki yarim ming yil muqaddam boshlangan bо‘lib, shundan beri о‘tgan davr mobaynida rivojlanish falsafasi shakllangan va bosqichma-bosqich atroflicha ishlab chiqilgan. falsafaning mazkur bо‘limi rivojlanish muammosini turli nuqtai nazarlardan о‘rganuvchi konsepsiyalarni о‘z ...

Формат DOCX, 46,7 КБ. Чтобы скачать "olamning universal aloqalari va rivojlanishi. falsafaning qonun va kategoriyalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: olamning universal aloqalari va… DOCX Бесплатная загрузка Telegram