xarakatning nisbiyligi

DOC 57,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1523785708_71138.doc xarakatning nisbiyligi reja: 1. nyuton mexanikasi va nisbiylik nazariyasi 2. galileyning nisbiylik printsipi va almashtirishlari 3. maxsus nisbiylik nazariyasi maxsus nisbiylik nazariyasi 1905 yilda a. eynshteyn (1879- 1955) tomonidan yaratildi. bu nazariya faqat inertsial sanoq sistemalarida ya’ni birbiriga nisbatan togri chiziqli tekis xarakatlanayotgan sanoq sistemalarda yuz beradigan tabiat xodisalarini organadi. shuning uchun xam bu nazariyaga maxsus nisbiylik nazariyasi deyiladi. eynshteynning bu nazariyasi nyuton mexanikasining fazo, vaqt, massa kabi fizikaviy tushunchalar togrisidagi tasavvurlarini tubdan ozgartirib yuboradi. xx asr boshlarigacha tabiat xodisalarini izoxlash uchun mexanikaviy konuniyatlarni tadbik etish muvaffakiyatlari shu kadar kuchli ediki, osha vaqtda olimlar xar qanday fizikaviy xodisalarni (issiklik, elektr, yeruglik) mexanikasi asosida izoxlab xodisalarning mexanik modelini yasash mumkin deb oylardilar. ammo elektromagni xodisalarni, jumladan yeruglik xodisalarini mexanika asosida izoxlashga urinish muvoffakiyatsiz bolib chikdi va bu nuqtai nazardan voz kechishga togri keldi. klassik mexanikaga asosan barcha fizikaviy jaraenlar fazoda va vaqtda yuz beradi, bunda fazo va vaqt absolyut deb …

) tekshirishlar (g. lorentsning katta tezlikli elektronlar xarakatiga doir) asosida yaratilgan zamonaviy ilmiy tasavvurlar (a. eynshteynning nisbiylik nazariyasi) butunlay boshqa narsani korsatadi. birinchidan, fazo va vaqt qandaydir mustakil negizlar emas, balki materiyaning umumiy va ajralmas xossalaridir, yagni materiyaning yashash shaklidir. fazo ayni bir paytda yuz bergan tabiat xodisalarining uzaro joylashuv tartibini va jismlarning ulchovi mavjudligini ifodalaydi. vaqt esa bir-birini urnini olaetgan xodisalarning izma-iz kelish tartibini, davom etish muddatini ifodalaydi. shunday qilib, fazo va vaqt ulchanuvchan kattaliklardir. xozirgi zamon tasavvurlariga kura, fazo uch ulchamli (uzunligi, eni, balandligi), vaqt esa faqat bir ulchamlidir. ular birlikda turt ulchamli sistemadir. ikkinchidan, jismlarning yeki jism zarralarining xarakati yeruglik tezligi (300000 km/s) ga teng yeki undan katta bolishi mumkin emas. yeroqlikning vakuumdagi tezligi tabiatda eng katta, yahni chegaraviy tezlik bolib, yeruglik zarralari- fotonlar shu tezlik bilan vakuumda xarakatlanaoladi. uchinchidan, jismning massasi uning ozgarmas kattaligi emas, u jismning xarakat tezligiga karab uzgaradi. shunday qilib, yuqorida baen etilgan …

sistemasi eng kulaydir, chunki ularda jism vaziyatini oson topiladi. inertsiya konuni urinli bulgan sanoq sistemalar, boshqacha aytganda, bir-biriga nisbatan togri chizikli tekis xarakat kilaetgan sanoq sistemalar inertsial sistemalardir. galileyning nisbiylik printsipi quyidagicha tahriflanadi:barcha inertsial sistemalarda mexanika konunlari bir xildir. nisbiylik nazariyasida "almashtirishlar" degan soz bir inertsial sistemada yuz bergan biror voqeaning koordinata va vaqtini bilgan xolda, shu voqeaning boshqa inertsial sistemadagi koordinata va vaqtini topishga imkon beradigan formulani anglatadi. aytaylik, bizga ikkita inertsial sistema berilgan bolsin, bulardan birini temir yul yekasida turgan k kuzatuvchi, ikkinnchisini platformada turgan k1 kuzatuvchi deb olaylik k va k' kuzatuvchilarni tegishlicha xyz va x'y'z' koordinatalar sistemasi bilan boglaylik (1-rasm). kuzatish boshlangan paytda ikkala kuzatuvchi o nuqtada yani o' nuqta o nuqta ustida turgan bolsin. shu paytda ox oqdagi p nuqta ikkala kuzatuvchidan bir xil uzoklikda boladi. agar k' sistema k sistemaga nisbatan ox oq boylab ozgarmas v tezlik bilan xarakatlanaetgan bulsa, t vaqt otgach, p …

bilan xarakatlanishi mumkin. aslida bunday bolishi mumkin emas.tajribalar yoruglikning vakuumdagi tezligi absolyutdir, bu barcha inertsial sitemalarda bir xil bolib, undan katta tezlik mavjud emasligini korsatadi. ulardan shunday xulosa chiaqdi: 1) yoruglik manbaining xarakati yoruglikning tarkalish tezligiga tahsir kursatmaydi, yoruglik xamma yonalishlarda bir xil tezlik bilan tarkaladi. 2) tezliklarni kushishning klassik konuni va, demak, galiley almashtirishlarini mexanik xodisalarga va umuman olganda elektromagnit xodisalarga tadbik qilib bulmaydi, ular tajribaviy dalillarga togri kelmaydigan natija beradi. maxsus nisbiylik nazariyasi 250 yil mobaynida mutlok benoqson deb xisoblab kelingan ngyuton mexanikasini uzgartirish va togrilash sharafiga a. eynshteyn muyassar buldi. eynshteyn bu ishni 1905 yilda "xarakatlanayotgan jism elektrodinamikasiga doir" degan makolasida ehlon kildi. eynshteyn fizika uchun muxim bulgan ikkita pastulotni bayon kildi: 1. barcha inertsial sanoq sistemalarda tabiat konunlari bir xildir. bu pastulot maxsus nisbiylik printsipi deyiladi. 2. barcha inertsial sanoq sistemalarida yoruglikning vakuumdagi tezligi bir xil bolib, u yoruglik manbaining xarakat tezligiga bogliq emas. bu pastulot …

“elektrodinamika va nisbiylik nazarisi” 1-kitob 12-16 betlar 4. bolotonskiy b.m “svechenie vavilova-cherenkova” moskva “nauka” 1964g.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xarakatning nisbiyligi"

1523785708_71138.doc xarakatning nisbiyligi reja: 1. nyuton mexanikasi va nisbiylik nazariyasi 2. galileyning nisbiylik printsipi va almashtirishlari 3. maxsus nisbiylik nazariyasi maxsus nisbiylik nazariyasi 1905 yilda a. eynshteyn (1879- 1955) tomonidan yaratildi. bu nazariya faqat inertsial sanoq sistemalarida ya’ni birbiriga nisbatan togri chiziqli tekis xarakatlanayotgan sanoq sistemalarda yuz beradigan tabiat xodisalarini organadi. shuning uchun xam bu nazariyaga maxsus nisbiylik nazariyasi deyiladi. eynshteynning bu nazariyasi nyuton mexanikasining fazo, vaqt, massa kabi fizikaviy tushunchalar togrisidagi tasavvurlarini tubdan ozgartirib yuboradi. xx asr boshlarigacha tabiat xodisalarini izoxlash uchun mexanikaviy konuniyatlarni tadbik etish muvaffakiyatlari shu kadar kuchli ediki, ...

Формат DOC, 57,0 КБ. Чтобы скачать "xarakatning nisbiyligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xarakatning nisbiyligi DOC Бесплатная загрузка Telegram