nisbiylik nazariyasi elementlari

DOCX 10 стр. 51,1 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 51,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

mavzu:nisbiylik nazariyasi elementlari. reja: 1.nisbiylik nazariyasi 2.enshteynning postulatlari 3. xulosa 4.foydalanilgan adabiyotlar nisbiylik nazariyasi — fazo va vaqtning har qanday fizik jarayon uchun oʻrinli boʻlgan xususiyatlari haqidagi hozirgi zamon fizika taʼlimoti. albert einstein yaratgan nisbiylik nazariyasi 2 qismdan: maxsus nisbiylik nazariyasi va umumiy nisbiylik nazariyasidan iborat boʻlib, maxsus nisbiylik nazariyasi 1905-yilda, umumiy nisbiylik nazariyasi 1916-yilda nihoyasiga yetkazilgan. fazo va vaqt haqidagi tushunchalar turli davrda turlicha boʻlgan. klassik fizikada vaqtning fazo bilan materiyaga hech qanday dahli yoʻq. fazo va vaqt haqidagi klassik mexanika taʼlimotini galileo galilei nisbiylik prinsipi asosida fizik ravishda ifodalash mumkin. fazoning aniq nuqtasida aniq vaqtda roʻy beruvchi hodisani voqea deyiladi. mexanik hodisalar barcha inersial sanoq sistemalarda bir xil roʻy beradi, demak, harakat tenglamasining yozilish shakli barcha inersial sanoq sistemalarda bir xildir. bu xususiyat galilei almashtirishlariga nisbatan isaac newton harakat tenglamasining invariantligi deyiladi. nisbiylik nazariyasiga koʻra, fizik jarayonlarda fazo va vaqt xususiyatlari oʻzaro bogʻliqdir. fazo va vaqtning oʻzaro bogʻlanishi …

2 / 10

ylik nazariyasi nomini oldi. https://uz.wikipedia.org/wiki/fazo https://uz.wikipedia.org/wiki/gravitatsiya https://uz.wikipedia.org/wiki/isaac_newton https://uz.wikipedia.org/wiki/galilei_nisbiylik_prinsipi https://uz.wikipedia.org/wiki/materiya https://uz.wikipedia.org/wiki/umumiy_nisbiylik_nazariyasi https://uz.wikipedia.org/wiki/maxsus_nisbiylik_nazariyasi https://uz.wikipedia.org/wiki/maxsus_nisbiylik_nazariyasi https://uz.wikipedia.org/wiki/albert_einstein https://uz.wikipedia.org/wiki/albert_einstein https://uz.wikipedia.org/wiki/vaqt umumiy nisbiylik nazariyasining yaratilishida ekvivalentlik prinsipi asos boʻlib xizmat qildi. nisbiylik nazariyasidan kelib chiquvchi xulosalar juda koʻp tekshirishlar, kuzatishlar va tajribalar asosida tasdiqlangan. hozirgi kungacha nisbiylik nazariyasining kamchiliklari mavjudligini koʻrsatuvchi biror dalil yoki tajriba natijalari maʼlum emas. albert einstein 1905-yilda albert a. michelson, hendrik lorentz, henri poinar va boshqalar tomonidan olingan koʻplab nazariy natijalar va empirik topilmalar asosida maxsus nisbiylik nazariyasini eʼlon qildi. max plank, hermann minkovskiy va boshqalar keyingi ishlarni bajarishdi. enshteyn 1907-1915-yillar orasida umumiy nisbiylikni ishlab chiqdi, 1915- yildan keyingi koʻpchilikning hissalarini qoʻshdi. umumiy nisbiylikning yakuniy shakli 1916-yilda chop etildi. „nisbiylik nazariyasi“ atamasi 1906-yilda plank tomonidan ishlatilgan „nisbiy nazariya“ iborasiga asoslangan boʻlib, u nazariyaning nisbiylik tamoyilini qanday ishlatishini taʼkidlab oʻtdi. xuddi shu yozuvning munozarali qismida alfred bukerer birinchi marta „nisbiylik nazariyasi“ (nemischa: relativitätstheorie) iborasini ishlatgan 1920-yillarga kelib fizika jamiyati maxsus nisbiylikni tushunib, qabul …

3 / 10

uniga kichik tuzatishlarni kiritmasdan ham foydali koʻrinmaydi. eksperimental test uchun juda kam imkoniyatni taklif qilgandek tuyuldi, chunki uning koʻpchiligi astronomik miqyosda edi. uning matematikasi juda kam sonli odamlar tomonidan murakkab va toʻliq tushunilgan edi. https://uz.wikipedia.org/wiki/nemis_tili taxminan 1960-yillarda umumiy nisbiylik fizika va astronomiyaga katta eʼtibor qaratdi. yangi riyoziy texnika umumiy nisbiylik darajasini sodda hisoblash uchun qoʻllash va uning kontseptsiyalarini yanada osonroq namoyon qildi. kvazarlar (1963), 3-kelvin mikrodalga fon radiatsiyasi (1965), pulsarlar (1967) va birinchi qora tuynuk nomzodlari (1981), kabi astronomik hodisalar aniqlangach, ular yana nazariyani tasdiqladi. biz fizikani klassik mexanikani o‘rganishdan boshlagan edik. klassik mexanika tezliklari yorug‘likning vakuumdagi tezligidan juda kichik bo‘lgan makrojismlarning harakat qonunlarini o‘rganadi, deb qayd etilgan edi. unda tezliklari yorug‘likning vakuumdagi tezligiga yaqin bo‘lgan jismlarning harakat qonunlari qanday bo‘ladi? ular klassik fizika qonunlaridan farq qiladimi, yo‘qmi? ushbu va yana tug‘iladigan bir qancha savollarga javob topish maqsadida, fizikaning eng qiziqarli bo‘limlaridan biri bo‘lgan, fazo, vaqt, materiya va harakat kabi …

4 / 10

nunlari o‘rinli bo‘lsa, unda bu sistemalar inersial sanoq sistemalari bo‘ladi. barcha inersial sanoq sistemalarida klassik dinamikaning qonunlari bir xil shaklga ega. bu prinsip mexanikada nisbiylik prinsiði yoki galileyning nisbiylik prinsiði deyiladi. koordinatalar uchun galiley almashtirishlari. ushbu prinsiðning g‘oyasini tushunish uchun bir- biriga nisbatan r r u u( = const) tezlik bilan to‘g‘ri chiziqli tekis harakat qilayotgan k (o‘qlari x, y, z) va k¢ (o‘qlari x¢, y¢, z¢ ) koordinata sistemalarini qaraymiz. soddalik uchun k¢ sistema k ga nisbatan x o‘qi bo‘ylab harakatlanayotgan holni ko‘raylik (31- rasm). (buning hech bir qiyinchiligi yo‘q, chunki koordinata sistemalarini masalani yechish uchun qulay qilib tanlash bizning o‘zimizga bog‘liq). vaqtni hisoblashni koordinata o‘qlarining boshlari ustma-ust tushgan momentdan boshlaymiz. biror t vaqt o‘tgandan keyin sistemalar 31- rasmda ko‘rsatilgandek joylashsin. bu vaqt davomida k¢ sistema k ga nisbatan x o‘qi yo‘nalishida r r r ut 0 = vektorga ko‘chadi. endi a nuqtaning har ikkala sistemadagi koordinatalari orasidagi bog‘lanishni …

5 / 10

i. kvant mexanikasi, avvalboshdanoq o’ta maxsus soha bo„lgani uchun, keng miqiyosda ommalashmagini tabiiy. nisbiylik nazariyasi esa koinot eshiklarini ochdi, zamon va makon maslalari, harakat mobaynida siqiladigan jismlar, hamda, ko’rsatkichlari sekinlashadigan soatlar haqida hikoyalar qildi. u olam haqida anchayin noodatiy va shu sababli ham g’oyat qiziqarli tarafdan yangicha tushunhchalarni taqdim etdi. shu sababli ham bu nazariya odamlarda o’rnashib qolgan va sodda tushunchalarga asoslangan dunyoqarashga nisbatan kuchli ta’sir ko’rsatdi hamda ular mazkur yangicha ta’limotdan cho’chishmadi. agar nyuton bizni o„rab turgan atrofni soat mexanizmiga aylantirib, uni xoxish va yoki sanoat inqilobi talablari doirasida boshqarish mumkin bo„ladigan ko„rinishga keltirgan bo’lsa, eynshteyn esa, ilgari orzu ham qilib bo„lmagan narsalarni ham real voqe’likka aylantirdi. shuningdek uning g’oyalari kimlar uchundir qay darajada tushunarli yoki tushunarsiz bo„lishidan qat’iy nazar, hozirgi zamon madaniyatining har jabhasida o’z aks-sadosini berib kelmoqa. maydon tushunchasi nafaqat bir jismning boshqasiga ta’sir ko’rsatishi haqidagi savollarga javob berdi, balki, u shunchaki, qulay bo’lganligidan, keng qo„llanila boshladi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nisbiylik nazariyasi elementlari"

mavzu:nisbiylik nazariyasi elementlari. reja: 1.nisbiylik nazariyasi 2.enshteynning postulatlari 3. xulosa 4.foydalanilgan adabiyotlar nisbiylik nazariyasi — fazo va vaqtning har qanday fizik jarayon uchun oʻrinli boʻlgan xususiyatlari haqidagi hozirgi zamon fizika taʼlimoti. albert einstein yaratgan nisbiylik nazariyasi 2 qismdan: maxsus nisbiylik nazariyasi va umumiy nisbiylik nazariyasidan iborat boʻlib, maxsus nisbiylik nazariyasi 1905-yilda, umumiy nisbiylik nazariyasi 1916-yilda nihoyasiga yetkazilgan. fazo va vaqt haqidagi tushunchalar turli davrda turlicha boʻlgan. klassik fizikada vaqtning fazo bilan materiyaga hech qanday dahli yoʻq. fazo va vaqt haqidagi klassik mexanika taʼlimotini galileo galilei nisbiylik prinsipi asosida fizik ravishda ifodalash mumkin. fazoning aniq nuqtasi...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (51,1 КБ). Чтобы скачать "nisbiylik nazariyasi elementlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nisbiylik nazariyasi elementlari DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram