қадимги иқтисодий ғоялар

PPTX 19 pages 1.1 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

презентация powerpoint 2-мавзу. қадимги дунё иқтисодий ғоялари. режа қадимги шарқдаги иқтисодий ғоялар. қадимги хитойдаги иқтисодий ғоялар. антик дунё иқтисодий қарашлари. қадимги римдаги иқтисодий фикрлар. 1. қадимги шарқдаги иқтисодий ғоялар иқтисодий фан манбаларини аввало жаҳон цивилизациясининг бешиги бўлган қадимги шарқдан изламоқ мантиқан тўғридир. иқтисодий ғояларнинг шаклланиши инсониятнинг пайдо бўлиши билан бошланган. аммо ҳозирги пайтда қўлёзмаларда акс эттирилган ғояларгина таҳлил қилинган. шу сабабли иқтисодий таълимотлар тарихи қулдорлик жамияти, аниқроғи, хусусий мулк пайдо бўлиши билан бошланади, дейиш ўринлидир. дастлаб қулдорлик жамияти шарқда синфий ажралиш бошланган жойларда, месопотамия (тигр ва ефрат дарёлари оралиғида) ва мисрда эрамиздан аввалги iv минг йилликда юзага келади. бунга асосий сабаб шуки, бу ерда технологик инқилоб рўй берди, металл қуроллар ишлатила бошланди, қишлоқ хўжалигида интенсив, кўп ҳолларда суғорма деҳқончиликка ўтилди, шу асосда нисбатан турғун кўшимча маҳсулот олиш имкони туғилган. оқибатда жамиятда меҳнат тақсимотини ривожлантиришга, кўпгина ҳунармандчилик соҳаларининг ажралиб чиқишига, синфий табақаланишга туртки бўлди. бу даврда қўшимча маҳсулот олишнинг асосий усули …

2 / 19

рбий европа)даги айрим регионларда халқаро савдони олиб бориш билан боғлиқ равишда товар-пул муносабатлари ҳам анчагина ривожланган (масалан, грециянинг айрим шаҳарлари). шу асосда қулчиликка асосланган хусусий мулкчилик ривож топди. ўз маҳсулотини сотишга мўлжаллаб ишлаб чиқарган қулчилик хўжаликлари эксплуатацияни кучайтиришни талаб этган. оқибатда классик ёки антик қулчилик юзага келди (греция ва италия). ҳиндистондаги иқтисодий ғояларни акс эттирувчи қадимги ёдгорлик «артхашастра»дир (том маъноси бўйича ифода, амалий ҳаёт тўғрисидаги фан, бу асар м.а. iii-ii асрларда тўлдирилган). бу қадимий ва муҳим тарихий ёдгорликдир (у чандрагупта i подшолиги даврида подшо маслахатчиси каутилье бишнигупта томонидан ёзилган деган фикр бор). унда қулчиликни мустаҳкамлаш асосий вазифа қилиб қуйилган. қулчилик энг паст табақаларга хос нарса деб саналади. бу асарда «буюмнинг қиймати» муаммоси кўтарилган, қиймат миқдори «иш кунлари» билан белгиланган, рағбатлантириш эса меҳнат натижаларига мос равишда белгиланиши керак, дейилади. 2. қадимги хитойдаги иқтисодий ғоялар. қадимги хитойдаги иқтисодий ғоялар м.а. vi-iii асрларда шаклланган. бу мамлакатдаги дастлабки қулдорлик давлатлари э.а. ii минг йилликда …

3 / 19

марказига тегишли бир қатор ғояларни олади. эҳтимол, уларнинг энг муҳими талаб/таклиф назариясининг тахмини бўлган унинг “енгил/оғир” назариясидир. қадимги хитой ижтимоий ҳаётида даосизм (айнан - йўл) ғоялари алоҳида ўринни эгаллайди, унинг асосчиси ляо-цзи бўлиб, конфуций даврида яшаб, ижод этган (м.а. iv-iii асрлар). у тақиқловчи қонунларга амал қилмасликни таклиф этди, қонунлар кўплиги туфайли «халқ камбағаллашмоқда», деган эди у. даосизм ғоялари конфуцийликка қарама-қарши бўлиб, инсоният аввалги мажбуриятларидан воз кечиши, оддий табиий ҳаётга қайтиши керак, деган фикрни илгари суради. бу ғояга кўра инсон ибтидоий даврга кайтиши, янги меҳнат қуролларидан фойдаланмаслиги керак. кўриниб турибдики, унда реакционлик элементлари бор, аммо бу ғояда халқ оммасининг норозилиги ҳам акс этган, чунки цивилизация ютуқлари эксплуатация манфаатларига ҳам ҳизмат килаётган эди. бунда курашдан воз кечиш, давлатнинг халқ ҳаётига аралашувини инкор этиш фикрлари устун келган. 3. антик дунё иқтисодий қарашлари антик дунё мамлакатларида қулдорлик классик шаклда ривож топди ва м.а. ii-i минг йилликлар даврида шаклланди. қадимги греция (юнонистон) да ижтимоий-иқтисодий ҳаётнинг …

4 / 19

ва савдо соҳаларида беаёв эксплуатация қилиш, савдо ва пул хўжалигини ривожлантириш ҳисобига амалга оширилди. қулчилик ўз табиатига кўра инсонга ёт, у мажбурийликни талаб этган, оқибатда маълум даврдан инқирозга учрай бошлаган. шу даврда иқтисодий ғоялар тобора реакционлашиб, давлатни, аристократияни ҳимоя қилиш, натурал хўжаликни ёқлаш йўлини танлайди, яъни синфий ҳарактерга эга бўла боради. бу йўналиш ксенофонт (тахминан м.а. 430-354 йй.), платон (афлотун, тахминан м.а. 427-347 йй.), аристотель (арасту, м.а. 384-322 йй.)ларнинг иқтисодий қарашларида яққол намоён бўлди. ксенофонт платон аристотель «экономия» сўзи («ойкономия»: - «ойкос» - уй, хўжалик ва «номос» - қонун, қоида) том маънода уй хўжалиги тўғрисида қоида мазмунига эга бўлиб, ксенофонтнинг махсус асарининг сарлавҳаси бўлган. платон (афлотун) «давлат» ва «конунлар» асарларида идеал давлат қандай бўлиши кераклигини очиб бермоқчи бўлди. унингча бу даврда хусусий мулк ва эркин хўжалик ташаббусига ўрин йўқ. у аҳолини уч тоифага ажратган: дехконлар, хунармандлар ва бошкарувчилар. аристотель қадимги грециядаги қулдорларнинг энг йирик мафкурачиси эди. уни жаҳонгир искандар зулқарнайннинг …

5 / 19

р, деган ғояни қўллайди. у қул меҳнати асосида хўжаликни юритишнинг янги услубларини ҳам ишлаб чиқди. унинг фикрича, қуллар ёшлигидан сотиб олиниш керак, шунда қулларни тарбиялаш, ишга ўргатиш осон бўлади (ёши катталарда бу иш қийин кечади), қуллар орасида адоват уруғи сепилса, уларда эгасига нисбатан иғволар йўқолади. қуллар қаттиқ интизом асосида ишлатилиши, арзимас гуноҳ учун жазоланиши, ишига қараб боқилиши ва қийинтирилиши таклиф этилади. деҳқонлар қўлидаги ерлар тортиб олиниб, йирик латифундиялар вужудга кела бошлади, эркин рим аҳолиси, деҳқонлар ва армия солдатлари ерсизланди. бу ҳолат йирик ер эгалари - патрицийлар ва деҳқон-плебейлар ўртасидаги қарама-қаршиликни кучайтирди, охир-оқибатда ака-ука гракхларнинг аграр ислоҳотига сабаб бўлди. улар ерсиз ёки кам ерли деҳқонларнинг йирик ер эгаларига қарши курашини ҳимоя қилдилар. аммо бу ишни қулдорлик тузумини сақлаган ҳолда ва йирик ер эгаларини чеклаш йўли билан ҳал этмоқчи бўлдилар. ер эгаларининг қўлидаги ернинг бир қисмини кесиб ва давлат фондидаги ердан фойдаланиб кам ерли деҳқонлардан озод деҳқонлар табақаси барпо этиш кўзда тутилган, …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "қадимги иқтисодий ғоялар"

презентация powerpoint 2-мавзу. қадимги дунё иқтисодий ғоялари. режа қадимги шарқдаги иқтисодий ғоялар. қадимги хитойдаги иқтисодий ғоялар. антик дунё иқтисодий қарашлари. қадимги римдаги иқтисодий фикрлар. 1. қадимги шарқдаги иқтисодий ғоялар иқтисодий фан манбаларини аввало жаҳон цивилизациясининг бешиги бўлган қадимги шарқдан изламоқ мантиқан тўғридир. иқтисодий ғояларнинг шаклланиши инсониятнинг пайдо бўлиши билан бошланган. аммо ҳозирги пайтда қўлёзмаларда акс эттирилган ғояларгина таҳлил қилинган. шу сабабли иқтисодий таълимотлар тарихи қулдорлик жамияти, аниқроғи, хусусий мулк пайдо бўлиши билан бошланади, дейиш ўринлидир. дастлаб қулдорлик жамияти шарқда синфий ажралиш бошланган жойларда, месопотамия (тигр ва ефрат дарёлари оралиғида) ва мисрда эрамиздан аввалги iv минг йилликда юз...

This file contains 19 pages in PPTX format (1.1 MB). To download "қадимги иқтисодий ғоялар", click the Telegram button on the left.

Tags: қадимги иқтисодий ғоялар PPTX 19 pages Free download Telegram