душманни танитган дўст (абдулла қодирий ижоди асосида) душманни танитган дуст

DOC 81,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662752493.doc душманни танитган дўст душманни танитган дўст (абдулла қодирий ижоди асосида) “ўтган кунлар” романига киритилган уста алим ҳикояси ҳақида жуда кўп фикр билдирилган. умуман, сюжет ривожида, ундаги қисмларнинг ўзаро мантиқий боғланишида, халқ оғзаки ижоди ва мумтоз эпик традицияга хос “дўст” тимсолининг олиб кирилишида уста алим образининг ўрни катта эканлиги, шубҳасиз. бизни бошқа масала, а қодирийдек мутафаккир инсон айрича аҳамият билан чизган ушбу образнинг роман бадиий фалсафасини, адибнинг давр концепциясини ифодалашдаги роли кўпроқ қизиқтиради... а. қодирий ўзининг ижодий сажияси, характер хусусиятлари билан, масалан, чўлпондан ёхуд фитратдан жиддий фарқ қилади. агар чўлпон билан фитрат 20-йилларнинг ўрталаригача қайноқ ижтимоий фаолият билан машғул бўлганларини, а. қодирий эса, аввало, улар сингари қайноқ фаолиятда бўлмагани ва тез орада ундан тамом четланганини эътиборга олсак, бу фарқ яққол кўзга ташланади. айтмоқчимизки, чўлпон билан фитрат ижтимоий жараён ичида яшаган бўлсалар, ижтимоий жараён а.қодирийнинг ичида яшаган. а.қодирий ижодий эволюциясида воиздан санъаткорга айланиш жараёни нисбатан эртароқ бошлангани, 20-йиллар аввалидаёқ “ўтган кунлар”дек …

одам — уста алим бир-бирига зид қўйилган. албатта, ички зиддиятнинг мавжудлиги улар орасидаги ташқи мустаҳкам алоқани, яъни, уларнинг жуда қадрдон эканлигини инкор қилмайди. негаки, биз назарда тутаётган зиддият диалектик тушунчадаги, бутуннинг ичидаги зиддиятлар бирлигидир. жадидчилик, маълум маънода, моддиюнчилик ҳам эди. жиллақурса, инсон жамиятни ўзгартира олади, инсонни ўзгартириш орқали жамиятни ўзгартириш мумкин, деган ғоя ёхуд муҳаммадиёр(чўлпон), олимжон(ҳамза) сингари образлар талқинидан келиб чиқувчи инсон ўз тақдирини ўзи яратади, тарзидаги қарашлар зимнида моддиюнчилик излари сезилади. ҳа, ўтган аср бошларида юзага келган шароит жамиятдаги шахс мақомини ўзгартирди, шахсни ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан фаоллаштирди, янгича, юқорида айтганимизча фикрлайдиган одамларни майдонга чиқарди. бу одамлар ўзгарган ижтимоий шароитда шахснинг жамиятдаги ўрни, маиший аҳволи, келажаги кўп жиҳатдан унинг ўзига — ақл-идроки, тадбиркорлигию омилкорлигига боғилқ бўлиб қолаётганини тобора теран ҳис этдиларки, бу нарса тафаккур тарзининг ўзгаришига олиб келди. а.қодирий талқинидаги отабек янгича фикрловчи кишиларнинг қалдирғоч вакилларидан, дейиш мумкин. отабек янгиликларни, ўзгаришларни қўмсаб яшаётган, ўзгаришлар ясашни орзу қилиб юрган одам. унинг акси …

книнг бехабар қолганига йўяйлик. бироқ фикримизни қувватловчи бошқа бир нуқта ҳам бор: ҳасанали совчиликдан сўнг “қутлуғ бўлсин” қилганида уни ташвишга солгани “қайси қизига?” деган савол бўлди, холос. тўғри, у бир муддат шошиб қолди, лекин гап ўзига муносиб қиз ҳақида эканлигини билгач, “тусида хурсанд ва хафалиги мажҳул бир ҳолат бор эди. унашиш масаласига қарши тушмаганидек, сўйинчини ҳам ошкор қилмади...” кўрамизки, отабек буни нормал ҳодисадек қабул қилди, бу эса унинг ўзига баҳоси, эътимоди баландлигидан нишонадир. қизиғи, шунга ўхшаш вазиятга уста алим ҳикоясида ҳам дуч келамиз. фақат, уста алим учун саодат — мўъжиза, холиқнинг ажиб мўъжизаси. шу боис узоқ вақт саодатга оғиз солишга ботинмайди: “саодатдек қизга уйланиш бахтига эришмакни ўзимга тасаввур қилолмасдим” дейди. устанинг совчисини кутиб турганидаги ҳолати ҳам буни қувватлаб тушади: “тинчий олмадим, ишка қўлим бормас ва бир жойда тўхтаб туролмас, у ердан туриб бу ерга ўлтирар, минг турлик хаёл билан довдир сифатига кирган эдим ... бир-икки бора саодатлар эшиги ёниға бориб …

ва, шунга қарамай, “яна улуғ бир маъно” касб этаётган истиқболи қандай? уста алимнинг сўнг сўзларини эсласак, бунга жавоб топамиз: “эндиги ўйлаганим фақат қайнимни уйлантириш, сўнгра... сўнгра юзни ёруқ қилиб саодат қучоғига кириш...” бизнингча, мазкур жумлага икки турли маъно юкланган. сиртдагиси, уста алим ёруғ дунёдаги вазифаларини тўкис адо этиб, маҳшар куни ёруғ юз-ла саодат дийдорига етишмоқ орзусида. тубдагиси, эҳтимол, адиб учун муҳимроғи ҳам шудир, — фоний дунё саодати унинг ўзи каби ўткинчи, инсон фақат ўзига тақдир қилинган вазифаларни сидқидилдан адо этгачгина боқий саодатга эриша олади, тарзидаги шарқона фалсафа. эътибор беринг: уста алим “ўлмоқ” демайди, “омонатни топширмоқ” демайди — “саодат қучоғига кирмоқ” деб айтади. фоний дунёда насиб бўлмиш саодатни аллоҳнинг инояти дебгина тушунган ва унинг боқий дунёдаги саодатидан умидвор одамгина шу хил ўйлай олади. эҳтимол шундандир, қаноатшоҳ мактубида “отабек яна бир киши билан биринчи сафимизни олди шаҳид бўлди” дейилади, бирон бир жойда уста алим дейилмайди, шунга қарамай ўша “бир киши”нинг уста алим …

йки, сюжет воқеаларини кузатиб келаётган ўқувчи учун “шайтанат” — ҳомид ва унинг ҳамтовоқлари. ҳомид найрангларидан бехабар отабек наздида эса “шайтанат” қайнотасининг дилига оралаган: иккинчи уйланишига рози бўлгани, тўйни ўз қўли билан ўтказиб келиши ҳам шундан. хўш, муаллиф-чи, у қандай мазмун юклайди бу сўзга? адиб қаҳрамони чиқарган хулоса ҳақида “сўнгги фикрни ул ўйламаған жойдан илҳом қабилидан тўқиб олғон эди” деб ёзади. яъни, отабекнинг миясига ўринлашиб олиб то сир очилгунга қадар тарк этмаган фикрни адиб “тўқиб олинғон” деб айтади. бошқача айтсак, “шайтанат”, аввало, отабекнинг хаёлини забт этган эди. хўш, нима учун отабекдек йигит “шайтанат”га бўй берди? бунинг сабаби яна унинг ўзига берган баҳоси, ўзига эътимоди юксаклигида. қутидор томонидан хайдалган отабекнинг нафси оғринди, оғиринган нафс “шайтанат”га хотир қалъасини очиб берди. ўзини камситилган ҳисоблаган отабекнинг “юраги болаларини учириб кетган каррукнинг уясидек бўб-бўш” эди, дейди ёзади адиб. тўғри, унинг кумушга бўлган муҳаббати йўқолмади, лекин оғринган нафс уни буткул исканжага олган — фалажлантириб қўйган эди. кейинроқ …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "душманни танитган дўст (абдулла қодирий ижоди асосида) душманни танитган дуст"

1662752493.doc душманни танитган дўст душманни танитган дўст (абдулла қодирий ижоди асосида) “ўтган кунлар” романига киритилган уста алим ҳикояси ҳақида жуда кўп фикр билдирилган. умуман, сюжет ривожида, ундаги қисмларнинг ўзаро мантиқий боғланишида, халқ оғзаки ижоди ва мумтоз эпик традицияга хос “дўст” тимсолининг олиб кирилишида уста алим образининг ўрни катта эканлиги, шубҳасиз. бизни бошқа масала, а қодирийдек мутафаккир инсон айрича аҳамият билан чизган ушбу образнинг роман бадиий фалсафасини, адибнинг давр концепциясини ифодалашдаги роли кўпроқ қизиқтиради... а. қодирий ўзининг ижодий сажияси, характер хусусиятлари билан, масалан, чўлпондан ёхуд фитратдан жиддий фарқ қилади. агар чўлпон билан фитрат 20-йилларнинг ўрталаригача қайноқ ижтимоий фаолият билан машғул бўлганларини, а. қод...

Формат DOC, 81,5 КБ. Чтобы скачать "душманни танитган дўст (абдулла қодирий ижоди асосида) душманни танитган дуст", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: душманни танитган дўст (абдулла… DOC Бесплатная загрузка Telegram