neyronning tuzilishi va vazifalari

PPT 23 pages 7.5 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.5 MB

File type PPT

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

mavzu: miya mavzu: neyron. uning tuzilishi va vazifalari. asab impulsini о‘tkazish. sinaptik uzatish. neyron tarmoqlari. impulsli faoliyatni qayd etish. reja: 1.neyronning tuzilishi va funksiyalari. 2. neyron tarmoqlari. 3. sinaptik uzatish 4. impulsli faoliyatni qayd etish neyron – nerv tizimining tuzilma va faoliy birligidir. turli axborotlar uch xil neyronlar bо‘yicha о‘tkaziladi va uzatiladi. neyronlarning shakli turlicha – yulduzsimon, uchburchaksimon, duksimon va x.k. bо‘lishi mumkin. shu bilan birga, neyronlarning tuzilishi organizmdagi barcha hujayralarning tuzilishiga о‘xshash. neyronda membrana, yadro, turli organoidlarni kо‘rish mumkin. akson odatda shoxlanmaydi, lekin koloterallar hosil qiladi. neyron turlari: neyronlarning asosiy funksiyasi kodlangan axborotni tashuvchi nerv impulslarini tahlil qilishdir. neyronlarning funksiyalari quyidagilar: nerv tizimi markaziy va periferik nerv tizimlarga ajratiladi. markaziy nerv tizimi bosh va orqa miyadan iborat bо‘lib, u о‘zaro bog‘liq bо‘lgan neyronlar tо‘plamlari – nerv markazlari va nerv tolalarining yig‘indisidan iboratdir. bosh va orqa miyadan chiqadigan nerv tolalari butun gavda a’zolari bilan bevosita bog‘langan. shuning uchun bosh va …

2 / 23

sh va rivojlanishini ta’minlovchi hujayralardir. ularning quyidagi turlari bor: sinapslar fiziologiyasi sinapslarning xususiyatlari. asab impulslarini bir neyrondan boshqa neyron, mushak va bez xujayralariga о‘tkazilishini sinapslar ta’minlaydi. ana shu sinapslar yordamida neyronlar o’zaro aloqada bо‘ladi. sinaps so’zi (grekcha sinapsis) — tutashish, bog’lanish va aloqa ma’nolariga ega. odatda asab tolalarining uchi kengayib tugmacha hosil qiladi. aksonning uchini ko’plab olgan membranani sinapsoldi (presinaptik) membrana deyiladi. sinapslarda mayda va yirik donali (granulali) va donasiz (granulasiz) pufakchalar (vezikulalar) hamda mitoxondriyalar bо‘ladi. pufakchalarda qо‘zg‘alishning о‘tkazilishini ta’minlaydigan kimyoviy moddalar-vositachilar (mediatorlar) sintez qilinadi va saqlanadi. mayda pufakchalarning diametri 40-50 nm, yiriklariniki 80-100 nm ga teng. sinapsoldi membranadan impulsni о‘tkazilishi kerak bо‘lgan (asab, mushak, bez) xujayra membranasi sinapsketi (postsinaptik) membrana deb ataladi. sinapsoldi va sinapsketi membranalari orasida juda kichik (eni 10-50 nm) bо‘lgan yoriq mavjud bо‘lib, uni sinaps yorig’i deyiladi. bu yorik xujayralararo suyuqlik bilan to’lgan, uning tarkibi qon plazmasining tuz tarkibiga yaqin bо‘ladi ajraladigan mediatorning miqdori uzatilayotgan impulslar …

3 / 23

ega. bir neyronda taxminan 40 ming sinaps borligi, asab tizimida esa neyronlarning miqdori 1010 ekanligi hisobga olinsa, mat dagi sinaptik bog’lanishlarning nihoyatda kо‘p ekanligini va shu tufayli, mat da axborotlarni qayta ishlashda sinapslarning roli kattaligini tushunish mumkin. sinapslarning turlari. sinapslar kimyoviy va elektr, qo’zg’atuvchi va tormozlovchi, neyronal va neyronlararo kabi bir necha guruhlarga ajratiladi. umurtqali hayvonlar asosan kimyoviy va qisman elektr, ya’ni epafs sinapslarga ega (grekcha ephapsis — tegib turishni bildiradi). elektr sinapslar sinapsoldi va sinapsketi membranalarni o’zaro qo’shilishi yoki ularning biri-biriga nixoyatda yaqin turishidir. sinapsoldi va sinapsketi membranalar qo’shilgan qismida ingichka (diametri 1 nm) kanalchalar bо‘lib, ular orqali sinapsoldi membranadan sinapsketi neyronga bioelektr toki o’tkaziladi. sinapsoldi va sinapsketi membranalar bir-biriga juda ham yaqinlashganlarida, ular oralig’i kontakt kо‘prikchalari bilan bo’linadi. bunday kо‘prikchalar 50-100 neyronlarni o’zaro birlashtiradi. elektr sinapslar asosan baliq, sudralib yuruvchilar va qushlarda, qisman sut emizuvchilarda uchraydi. efaps, ya’ni elektr sinapslar elektr baliqning orqa miyasidagi neyronlarda, amfibiyalarning vestibulyar yadrosida, …

4 / 23

chi xujayraga boradigan, kundalang kanallarning borligi bilan bog’liq, (yoriqlar kontakti). kanallarning diametri 1 nm. kanallar komplementar bog’lanadigan kontaktli membranalarni har birining oqsil molekulalaridan (yarim kanallardan) hosil bо‘ladi (4.8-rasm). ushbu tarkibiy tuzilma elektr tokini oson о‘tkazadi. elektr sinapsida qо‘zg‘alishni о‘tkazish sxemasi, gomogen asab о‘tkazuvchisida harakat potensialini о‘tkazish sxemasiga o’xshash. bu yerda, sinapsoldi harakat potensiali hosil qiladigan tokning aylanishi sinapsketi membranani ta’sirlaydi. kundalang kanallar xujayralarni faqat elektrik yo’l bilan birlashtirib qolmay, balki kimyoviy yo’l bilan ham birlashtiradi, chunki ular kо‘pchilik past molekulali metabolitlar uchun о‘tkazuvchandir. shuning uchun kundalang kanallarga ega qo’zg’atuvchi elektr sinapslar, qoidaga binoan, bir turdagi ixtisoslashgan xujayralar (masalan, neyronlar) o’rtasida shakllanadi. kimyoviy sinapslar. kimyoviy sinapslarning elektr sinapslardan farqi shundan iboratki, ularning sinaps yorig’lari nisbatan kengrok, 20-50 nm atrofida bо‘ladi va sinaptik membranalarning qarshiligi yuqori bо‘lganligi tufayli elektr impulslar o’tishiga to’sqinlik qiladi. bu yerda, xujayralari bog’laturuvchi kundalang kanallar bo’lmaydi. kimyoviy sinapslarning yana bir o’ziga xosligi, sinapsoldi asab terminalida (uchida) kо‘p sonli …

5 / 23

neyronning tuzilishi va vazifalari - Page 5

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "neyronning tuzilishi va vazifalari"

mavzu: miya mavzu: neyron. uning tuzilishi va vazifalari. asab impulsini о‘tkazish. sinaptik uzatish. neyron tarmoqlari. impulsli faoliyatni qayd etish. reja: 1.neyronning tuzilishi va funksiyalari. 2. neyron tarmoqlari. 3. sinaptik uzatish 4. impulsli faoliyatni qayd etish neyron – nerv tizimining tuzilma va faoliy birligidir. turli axborotlar uch xil neyronlar bо‘yicha о‘tkaziladi va uzatiladi. neyronlarning shakli turlicha – yulduzsimon, uchburchaksimon, duksimon va x.k. bо‘lishi mumkin. shu bilan birga, neyronlarning tuzilishi organizmdagi barcha hujayralarning tuzilishiga о‘xshash. neyronda membrana, yadro, turli organoidlarni kо‘rish mumkin. akson odatda shoxlanmaydi, lekin koloterallar hosil qiladi. neyron turlari: neyronlarning asosiy funksiyasi kodlangan axborotni tashuvchi nerv i...

This file contains 23 pages in PPT format (7.5 MB). To download "neyronning tuzilishi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: neyronning tuzilishi va vazifal… PPT 23 pages Free download Telegram