bo'linish alomatlari yangi slayd

PPT 29 pages 616.0 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 616.0 KB

File type PPT

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

bo’linish belgilari haqida bo'linish alomatlari reja: bo’linish belgilari haqida o’n birga bo’linish belgisi 4. sonlarni 3 raqami bilan tugagan (3,13,23,33,43,53,…) sonlarga bo’lish bo’linish belgilari haqida darslar samaradorligini oshirish usullaridan biri o’quvchilarni fanning qiziqarli ma’lumotlar bilan tanishtirib borishdir. shuningdek, bu ma’lumotlardan dars paytida foydalanish hisoblash ishlarini osonlashtiradi. dars va darsdan tashqarii mashg’ulotlarda, kasrlarni qisqartirishda, ba’zi hisoblash ishlarini bajarishda, biror sonning boshqa bir songa bo’linishini yoki bo’linmasligini aniqlash zarurati tug’iladi. buning uchun berilgan sonlarni bo’lib chiqish kerak. bu jarayon cho’zilib ketishi mumkin. osonroq usul yo’qmi? o’quvchilar 3ga, 4ga, 9ga bo’linish qoidalari bilan yaxshi tanishlar. ushbu maqolada biz bir sonning boshqa songa bo’linishini aniqlovchi bir usul- jbikovskiy usuli haqida fikr yuritamiz. ba’zi bir ma’lumotlarni eslab o’taylik. agar kamayuvchi va ayriluvchi sonlar biror butun songa bo’linsa, ularning ayirmasi ham, shu songa bo’linadi. agar kamayuvchi va ayriluvchi sonlardan biror butun songa bo’linsa, ikkinchisi shu songa bo’linmasa, ayirma ham shu songa bo’linmaydi. agan n son qandaydir …

2 / 29

y n son 11 ga bo’linishi yoki bo’linmasligini o’uyidagi shakl o’zgartirishlar kiritish yo’li bilan aniqlanadi: n=10a+b=11a-(a-b). bundagi(a-b) ayirma 11 ga bo’linsa, n soni 11 ga bo’linadi. agar hosil bo’lgan(a-b) ayirma, o’z navbatida, yana ko’p xonali kata son bo’lsa, uni a1 orqali belgilab, u bilan xudi n soni 11 ga bo’linishini aniqlashda bajarilga usulni qo’llaymiz. bu jarayonni ai(iq1,2,3,…..), 11 ga bo’linishi aniq bo’lgunga qadar davom ettiriladi. aytilganlarni misollar yechish jarayoniga tatbiq etamiz. 1-misol. 297 soni 11 ga bo’linishini aniqlang. yechish. 297 soni yuqoridagidek shaklda o’zgartiriladi: 297=29*10+7=29*11-(29-7) ko’rinishni oladi. bunda 29*11 ko’paytma son 11ga bo’linadi. 29-7=22 ayirma ham 11ga bo’linishi aniq. demak 297 soni 11 ga bo’linadi. 2-misol. 69025 ni 11 ga bo’linishini ko’rsatamiz. yechish. buning uchun 69025 ni o’nlik xonasidagi 6902 sondan birlik xonasidagi 5 raqamini ayirsak, 6902-5=6897 hosil bo’ladi. 6897 ham, o’z navbatida ko’p xonali son bo’lganligi uchun 11 soniga bo’linishi yoki bo’linmasligi yaqqol bilinmaydi. yuqoridagi usulni qo’llaymiz. 689-7=682 hosil …

3 / 29

b turadi. 2) 6902[5] - 5 __________ 689[7] - 7 ________ 68[2] - 2 _________ 66 3) 37706[9] - 9 ________ 3769 [7] - 7 ________ 376[2] - 2 ________ 37[4] - 4 _______ 33 425723[6] 6 _________ 42571[7] 7 _________ 4256[4] - 4 _________ 425[2] - 2 ________ 42[3] - 3 _______ 39 demak, 377069 soni 11 ga bo’lindi, 4257236 esa 11 ga bo’linmaydi….. bu jarayonda, oxirgi raqam o’chiriladi va qolgan bir xona kamaygan sondan shu o’chirilgan raqam ayriladi va hokazo. (bu jarayonda o’chirilgan soni [ ] qavsga olib yozdik). umumuy mulohazalar. biror n natural son, oxiri 1 bilan tugagan (sqk+1) songa bo’linishini jbikovskiy qoidasi bilan aniqlash mumkin. bu usul quyidagi tartibda yozib boriladi. ayrim almashtirishlarni bajarib, shunday xulosaga kelamiz: bundan umumlashtirilgan tenglik ko’rinishidagi formula kelib chiqadi. bu yerdagi a0, b1, b2, b3,……, bi harfiy ifodalar, mos koeffitsentlar. demak, n sonini mq(sqkq1) ga bқlganda, ya’ni jbikovskiy usuli bo’yicha, bo’linishni …

4 / 29

’paytirsak, ba’zi bir shakl o’zgarishlardan so’ng, mos holda: 21,31,41,51 va boshqa. oxiri 1 bilan tugagan sonlarga bo’linish xossasini aniqlaymiz. masalan: n=2 bo`lganda, 2a=2(10a+b)=21a-(a-2b); n=3 bo’lganda 3a=3(10a+b)=31a-(a-3b); …. n=k bo’lganda, ka=2(10a+b)=(10k+1)a-(a-kb); formulalar hosil bo’ladi. bu formulalar ixtiyoriy natural sonni, oxiri bir bilan tugagan butun sonlarga bo’linish xossasini ifodalaydi 6837[6] - 12 2*6 682[5] - 10 2*5 67[2] -4 2*2 6[3] -6 2*3 0 haqiqatdan, agar (a-kb) ayirma oxiri bir bilan tugagan (10k+1) songa bo’linsa, u vaqtda kn natural son ham, (10k+1) songa bo’linadi. agar ayirma, oxiri 1 bilan tugagan songa bo’linishi ochiq sezilmasa, hosil bo’lgan ayirmaning birlik xonasidagi raqamni k ga ko’paytirib, uni sonning o’nlik xonasidan ayirib, ayirma nolga aylanganga qadar, firish amali birin-ketin bajariladi. fikrimizni misollar yechish bilan tushuntiramiz. 68376:21=? va 14637:41=? bo’linmani jbikovskiy qoidasiga asoslanib toping. bo’linish usulini bajarib, hosil qilingan ayirmalarning har biridagi oxirgi raqamlarni, ya’ni [ ] kabi qavsga olinganlarni, tartib bilan, birin-ketin yozib chiqsak, bo’linish amallarni …

5 / 29

oxiri bir bilan tugagan sonlarga kelamiz(21,51, 81, 111, 141,… kabi). bu holda chiqadigan bo’linma 3 marta kamayadi. so’ngra, chiqqan bo’linmani yana 3 ga ko’paytirib, haqiqiy bo’linmani hosil qlamiz. misollar: 72975:7=? va 197802:37=? larni toping. yechish: aytilganlarga ko`ra avval 72975:7 va 197802:37 bo’linmalarni topamiz. 7297[5] - 10 2*5 728[7] - 14 2*7 71[4] -8 2*4 6[3] 6 2*3 0 19780[2] - 22 11*2 1975[8] - 88 11*8 188[7] - 77 11*7 11[1] - 11 11*1 0 hosil bo’lgan 3475 va 1782 sonlarni 3 ga ko’paytirib. 10425 va 5346 natijalarga kelamiz. 2072 ni 7 ga bo’linishin aniqlang agar bo’linsa, bo’linmani hisoblang. 207[2] - 4 20[3] -6 14 yechish. aytilganlarga o’ra 2072 ni 21 ga bo’lamiz. demak, 2072 va 203 sonlari 7 ga bo’linmaydi. bo’linmani aniqlash uchun oxirgi ayirmani 14 ni 7 ga bo’lib. natijasi 2 ni olamiz, so’ngra yuqorida joylashgan kamayuvchilarning birlik xonasidagi raqamlarni, bu misolda 3 va 2 larni yonma-yon yozib, …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bo'linish alomatlari yangi slayd"

bo’linish belgilari haqida bo'linish alomatlari reja: bo’linish belgilari haqida o’n birga bo’linish belgisi 4. sonlarni 3 raqami bilan tugagan (3,13,23,33,43,53,…) sonlarga bo’lish bo’linish belgilari haqida darslar samaradorligini oshirish usullaridan biri o’quvchilarni fanning qiziqarli ma’lumotlar bilan tanishtirib borishdir. shuningdek, bu ma’lumotlardan dars paytida foydalanish hisoblash ishlarini osonlashtiradi. dars va darsdan tashqarii mashg’ulotlarda, kasrlarni qisqartirishda, ba’zi hisoblash ishlarini bajarishda, biror sonning boshqa bir songa bo’linishini yoki bo’linmasligini aniqlash zarurati tug’iladi. buning uchun berilgan sonlarni bo’lib chiqish kerak. bu jarayon cho’zilib ketishi mumkin. osonroq usul yo’qmi? o’quvchilar 3ga, 4ga, 9ga bo’linish qoidalari bilan yaxshi tanish...

This file contains 29 pages in PPT format (616.0 KB). To download "bo'linish alomatlari yangi slayd", click the Telegram button on the left.

Tags: bo'linish alomatlari yangi slayd PPT 29 pages Free download Telegram