tabiiy jarayonlar va ularni o‘rganishning ahamiyati

DOC 67.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1480327481_66271.doc tabiiy jarayonlar va ularni o‘rganishning ahamiyati reja: 1. tabiiy jarayonlar va ularning vujudga kelishi. 2. tabiiy hodisalar va qurilish muammolari. 3. hidrotexnik inshootlarni barpo qilishda tabiiy jarayonlarni hisobga olish. 4. temir yo‘l va avtomobil yo‘llarini loyihalashda tabiiy jarayonlarni hisobga olish. 5. tabiiy jarayonlar va shaharsozlik muammolari. tabiiy jarayonlar va ularning vujudga kelishi. “jarayon” tushunchasi muayyan ysulda sodir bo‘ladigan va o‘xshash natijalarga ega bo‘lgan harakatlarning to‘xtovsiz yoki doimiy izchilligini anglatadi.umuman, jarayon biror – bir hodisaning yo‘nalishi, holatlarning, rivojlanish bosqichlarining va h.k. larning izchillik bilan almashinishidir. jarayon so‘zi “yo‘nalish, yurish, o‘tish, harakatlanish” ma’nolarini anglatadi. ilmiy tushuncha sifatida jarayon – shiga va quyosh radiatsiyasi qaytishning kuchayishiga imkon beradi. shu bilan birga bulutlar uzun to‘lqinli (issiqlik) nurlarning yutilishini kuchaytirib, havoning isishiga olib keladi. atmosferada aerozollar miqdorining oshishiga bog‘liq holda o‘rtacha harorat pasayadi. m.i. budiko (1984) ma’lumotlariga ko‘ra, havoda aerozollar miqdorining ko‘payishi yillik haroratni 0,50 ga pasaytirishi mumkin. m.i. budikoning hozirgi ma’lumotlar asosida intrpolyatsiya …

ko‘rsatishi tufayli zilzilalarning sodir bo‘lishi oshadi. nam aylanishi va suv balansining o‘zgarishi. qadim davrlardan boshlab inson suvning aylanma harakatiga va muayyan hududning suv rejimiga maqsadli (ammo hamma payt ham to‘g‘ri emas) ta’sir ko‘rsatib kelgan. ammo bu ta’sir hozirgi paytga qadar mintaqaviy ko‘lamlarda bo‘lib, yerda suv aylanishiga katta ta’sir ko‘rsatmaydi. insonning hidrografik to‘rga va havzalarning suv balansiga ta’sirini farqlash lozim. texnikaning hozirgi darajasida daryolarning suvlarini tartibga solish va qayta taqsimlash odatiy ish bo‘lib qoldi. bunda eng jiddiy geografik oqibatlar suv omborlarining qurilishi bilan bog‘liq. hozirgi paytda jahonda 30 000 mingdan ziyod suv omborlari barpo etilgan bo‘lib,ularning umumiy suv sig‘imi 6 000 km3 dan ziodroq; suv yuzasining maydoni esa 400 000 km2 ni tashkil etadi. yuqorida qayd qilinganidek, suv omborlari tevarak atrof iqlimining o‘zgarishiga, sizot suvlari sathining ko‘tarilishiga, botqoqlashish va sho‘rlanishga, tog‘li hududlarda zilzilalarning tezlashuviga sabab ta’siri natijasida geografik qobiqqa ko‘rsatadigan ta’siri orasida bevosita aloqa mavjud. tabiiy jarayonlardagi ritmiklik landshaftlar rivojlanishi-ning muhim …

murakkab, xilma – xil, davom etish davri ham har xil, vujudga kelishining sabablari ko‘p. ayni paytda turli xil ritmiklik bir vaqtda ro‘y berib, biri ikkinchisini kuchaytirib yoki, aksincha, susaytirib yuborishi mumkin. masalan, iqlimdagi ritmiklik quyosh faoliyatiga bog‘liq. quyoshda kamayib va ko‘payib turadigan dog‘lar, mash’allar, portlashlar, magnetizm o‘zgarishi yerdagi iqlimda 2-3 yil, 5-6 yil, 11-12 yil, 22-23 yil, 30-35 yil, 90-100 yilda takrorlanadigan ritmik o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi. bir qancha ritmikliklardagi tabiiy jarayonlarning (masalan, haroratning oshishi) kuchayishi to‘g‘ri kelib qolsa, iqlim o‘zgarishi o‘rtacha ko‘rsatkichlardan katta farq qiladi. tabiatda sovuq qishlar, haddan tashqari issiq yozlar, juda sernam yoki quruq yillar ana shunday vaqtlarda kuzatiladi. landshaft komponentlari ritmik jarayonlarning ta’sirini turli darajada aks ettiradi. shu tufayli tabiiy jarayonlarning davriy o‘zgarishlarini bashoratlashtirishni murakkablashtiradi. tug‘on-larning urib ketishi, kutilmagan joylarda halokatli zilzilalar ro‘y berishi, muzlarning surilishi va boshqa hodisalar ko‘p jishatdan ritmiklik qonunini yaxshi bilmasligimizni ko‘rsatadi. tabiiy geografik jarayonlardagi ritmiklik yopiq sistemani hosil qilmaydi. shu sababli landshaftlarning …

‘ladi va shu tufayli landshaftlarning o‘zgarishi ham tezroq kechadi. bu jarayonda moddiy sistema va atrof muhit birligi qonuni va landshaftlar xilma – xilligi qonuni bir – birini to‘ldiradi hamda ularning bir vaqtdagi harakati yuz berishi mumkin. bu qonunlarning ta’siri natijasida katta hududlarda geoekologik vaziyatlarning o‘zgarishi kuzatiladi. geografik qobiqdagi umumiy qonuniyatlarini bilmasdan, mohiyatini tushunmasdan, ularga amal qilmasdan turib tabiatdan oqilona foydalanish mutlaqo mumkin emas. d.l.armand ta’biri bilan aytganda, tabiatdagi nozik sabab-oqibat aloqalarini bilmagan odamning tabiatdan foydalanishga urinishi asalarining o‘zini o‘rgimchak to‘riga urishiga o‘xshaydi. tabiatdan foydalanishning umumiy va xususiy tamoyillari. tabiatdan foydalanishning umumiy qonuniyati uchta asosiy tamoyilni belgilaydi. tabiat ustuvorligi tamoyili. tabiat va jamiyat dialektik bir butunligi bilan ifodalansada, sifat jihatdan bir–biriga qarama–qarshi turadi. tabiat ham, jamiyat ham moddiy olamning umumiy ob’yektiv qonunlari ta’siri ostida rivojlansada, ulardan biri tabiat qonunlari, ikkinchisi esa jamiyat qonunlari asosida rivojlanadi. ammo jamiyat barcha paytlarda o‘zining rivojlanishining tabiiy asosi bo‘lmish tabiatning rivojlanish qonunlarini e’tiborga olmog‘i lozim. zero, …

‘lmoqda. issiqlik balansining buzilishi. yer yuzasi va atmosfera tabiiy issiqlik balansining xilma - xil o‘zgarishi boshqa texnogen ta’sirlarning, jumladan bevosita yuzaning o‘zgartirilishi (sug‘orish, shaharlardagi suniy qoplamalar, o‘rmonlar maydoni-ning qisqarishi, suv omborlarining bunyod etilishi va b.), atmosferada chang va co2 miqdorining ko‘payishi, yonilg‘ini yoqish tufayli atmosferaga issiqlik tushishining bilvosita natijasi sifatida vujudga keladi. antropogen ta’sirlar issiqlik balansining o‘zgarishiga olib keladi. ishlab chiqarilgan issiqlik energiyasining atmosferaga o‘tishi issiqlik balansining o‘zgarishida ham muhim omildir. ma’lumki, ishlab chiqarishda hosil qilingan hamma energiya issiqlik energiyasiga aylanadi. ma’lumotlarga ko‘ra, energetika qurilmalarining hozirgi foydali koeffisiyenti o‘rtacha 30% tashkil etadi. shu sababli energiyaning qolgan 70% i atrof muhitga, asosan atmosferaga o‘tadi. atmosferada qo‘shimcha energiyaning to‘planishi yer yuzasidagi havo haroratining ko‘tarilishiga olib keladi. issiqlik balansining o‘zgarishi yer yuzasi holatining o‘zgartirilishi bilan ham bog‘liq. inson o‘zining mehnat faoliyati bilan o‘simlik qoplamini o‘zgartiradi, botqoqliklarni quritadi, sug‘oriladigan yerlarni kengaytiradi, hidrografik to‘rni tartibga soladi, binolar, yo‘llar quradi, ishlab chiqarishdan chiqqan chang qurumlari muz …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy jarayonlar va ularni o‘rganishning ahamiyati"

1480327481_66271.doc tabiiy jarayonlar va ularni o‘rganishning ahamiyati reja: 1. tabiiy jarayonlar va ularning vujudga kelishi. 2. tabiiy hodisalar va qurilish muammolari. 3. hidrotexnik inshootlarni barpo qilishda tabiiy jarayonlarni hisobga olish. 4. temir yo‘l va avtomobil yo‘llarini loyihalashda tabiiy jarayonlarni hisobga olish. 5. tabiiy jarayonlar va shaharsozlik muammolari. tabiiy jarayonlar va ularning vujudga kelishi. “jarayon” tushunchasi muayyan ysulda sodir bo‘ladigan va o‘xshash natijalarga ega bo‘lgan harakatlarning to‘xtovsiz yoki doimiy izchilligini anglatadi.umuman, jarayon biror – bir hodisaning yo‘nalishi, holatlarning, rivojlanish bosqichlarining va h.k. larning izchillik bilan almashinishidir. jarayon so‘zi “yo‘nalish, yurish, o‘tish, harakatlanish” ma’nolarini angla...

DOC format, 67.0 KB. To download "tabiiy jarayonlar va ularni o‘rganishning ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy jarayonlar va ularni o‘r… DOC Free download Telegram