tabiiy geografik jarayonlar 2

PPTX 10,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1720782506.pptx /docprops/thumbnail.jpeg tabiiy geografik jarayonlar tabiiy geografik jarayonlar ma’lumki, tabiatda sodir bo‘ladigan barcha jarayonlar tashqi va ichki kuchlar ta’siri natijasida yuzaga keladi. tabiiy geografik jarayonlarning tabiiy omillar ta’sirida sodir bo‘ladigan, ya’ni nurash, sel, eroziya, abraziya, surilma, karst, sho‘rlanish kabilarning kelib chiqish sabablarini o‘rganish va sodir bo‘lish jarayonlarini tahlil qilish maqsadga muvofiqdir. tabiatda sodir bo‘layotgan jarayonlarga ta’sir qiluvchi antropogen omillar: masalan, yerlarning sho‘rlanishi, irrigatsiya eroziyasi, o‘pirilishlar, cho‘llashish kabilarni tahlil qilish, ularning oldini o lish choralarini ishlab chiqish muhim ekanini mavzuni o‘rganish davomida bilib olasiz. tabiiy geografik jarayonlar deb, yerning tashqi (ekzogen) kuchlari va inson xo‘jalik faoliyati ta’sirida sodir bo‘ladigan jarayonlarga aytiladi. tabiiy geografik jarayonlar tog‘ jinslarining yemirilishida, tog‘ jinslari fizik holatining o‘zgarishida, yer yuzasi relyefining shakllanishi va o‘zgarishida, atmosfera hodisalari rivojlanishida namoyon bo‘ladi. ular rivojlangan hududlarda turli xil inshootlarni joylashtirish, qurish va ishlatishda ma’lum bir qiyinchiliklar yuzaga keladi. shuning uchun bunday jarayonlar rivojlangan va tarqalgan joylarda turli xil inshootlar qurishning ilmiy …

millar ekzogen (yunoncha «ekzo» – tashqi, «genos» – kelib chiqish) omillar yoki kuchlar deb ataladi. tashqi kuchlar ta’sirida vujudga keladigan jarayonlar ekzogen jarayonlar yoki tabiiy geografik jarayonlar deb ataladi. bunday jarayonlar quyosh issiqligi, og‘irlik kuchi, yer usti va osti suvlari hamda organizmlar ta’sirida vujudga keladi va rivojlanadi. ekzogen jarayonlarga nurash, eroziya, abraziya, deﬂyatsiya, surilma, karst, sel, qor ko‘chkisi kabi hodisalar kiradi. nurash deb, haroratning o‘zgarishi, kimyoviy jarayonlar, atmosfera, suv va organizmlar ta’sirida tog‘ jinslarining yemirilishiga aytiladi. nurash uch turga ajratiladi: ﬁzik, kimyoviy va organik nurash. fizik nurash, asosan, harorat va namlikning o‘zgarishi natijasida sodir bo‘ladi. kunduzi havo haroratining ko‘tarilib ketishi natijasida tog‘ jinslarida darzlar hosil bo‘lib, ular bo‘laklarga bo‘linib ketadi. ammo tog‘ jinslarining kimyoviy tarkibi o‘zgarmaydi. fizik nurash cho‘llarda va qoyali tog‘larda keng tarqalgan. kimyoviy nurash deb, havo, suv ta’sirida tog‘ jinslarining yemirilishi va kimyoviy o‘zgarishiga aytiladi. kimyoviy nurash ta’sirida barqaror minerallar hosil bo‘ladi. organik nurash deb, tog‘ jinslarining organizmlar …

ladi, 1950-yilga kelib esa daryo to‘rtko‘l shahrini butunlay yuvib ketgan. keyinchalik daryodan ancha uzoqda yangi, hozirgi to‘rtko‘l shahri bunyod etildi. abraziya abraziya (lotincha «abrasio» – qirish, qirtishlash) deb, okean, dengiz va ko‘l qirg‘oqlarining to‘lqinlar tomonidan yemirilishi va tekislanishiga aytiladi. abraziya natijasida okean va dengiz, ko‘l qirg‘oqlarida tekisliklar hosil bo‘ladi. respublikamizdagi yirik ko‘llar va suvomborlarining qirg‘oqlarida abraziya jarayonini kuzatish mumkin. deﬂyatsiya deﬂyatsiya (lotincha “deﬂatsio” – puﬂash) – tog‘ jinslarining shamol ta’sirida yemirilib, maydalangan zarralarning boshqa joylarga ko‘chishi. deﬂyatsiya qurg‘oqchil o‘lkalarda, ayniqsa, qumli cho‘llarda kuchli bo‘ladi. shamol qumlarni to‘zg‘itib, bir joydan ikkinchi joyga tashib uylarga, yo‘llarga, quduqlarga zarar yetkazadi. ayniqsa, o‘simlik qoplamini zararlab chorvachilikka ziyon keltiradi. deﬂ yatsiyaning oldini olish va zararini kamaytirish uchun daraxt va buta o‘simliklarini ekish lozim. sel sel – tog‘ vodiylari, soylar va jarlardan qisqa vaqt ichida juda katta tezlik bilan oqib keluvchi tosh aralash loyqa suv oqimi. sellar tog‘li o‘lkalarda jala yog‘ishi natijasida yuzaga keladi. sellar o‘zi …

ez eriydigan jinslarga ohaktosh, dolomit, bo‘r, mergel, gips va turli xil tuzlar kiradi. bunday jinslar tarqalgan joylarda qurilish ishlari olib borish ancha murakkab jarayon hisoblanadi. surilma surilma deb, tog‘ jinslarining og‘irlik kuchi ta’sirida yonbag‘ir bo‘ylab pastga surilib tushishiga aytiladi. surilmalar, asosan, tog‘li o‘lkalarda sodir bo‘ladi . ko‘pincha suvli va suv o‘tkazmaydigan gilli qatlamlar ustma-ust joylashgan tik yonbag‘irlarda ro‘y beradi. surilmalar ham sellar kabi xo‘jalikka juda katta moddiy zarar yetkazadi. yonbag‘irlar tuproq va o‘simliklarini olib ketib, yo‘l va inshootlarni ko‘mib yuboradi. surilmaning oldini olish uchun yonbag‘irlarda suvli qatlamga tushadigan suv miqdorini kamaytirish tadbirlari amalga oshiriladi. sug‘orma dehqonchilik natijasida o‘pqonlar avj olib, yerlar qishloq xo‘jaligida foydalanishga yaroqsiz holga keladi. antropogen omillarga insonning turli xil xo‘jalik faoliyati kiradi: qishloq xo‘jaligi, suv xo‘jaligi, konchilik sanoati, metallurgiya, qurilish, transport va boshqalar. antropogen omillar ta’sirida antropogen yoki texnogen jarayonlar sodir bo‘ladi. bunday jarayonlarga surilmalar, yer yuzasining cho‘kishi, o‘pirilma lar, yerosti suvlari sathining ko‘tarili shi yoki pasayishi, …

asida eroziya jadallashadi. bunday jarayonga irrigatsiya eroziyasi deyiladi. irrigatsiya eroziyasi tog‘oldi hududlarida lyoss va lyossimon jinslar tarqalgan, nishabligi 2° dan katta bo‘lgan yerlarda sug‘orish me’yori va qoidalariga amal qilinmagan hollarda juda kuchli yuz beradi. natijada yerlar jarlanib, unumdor tuproq qoplami yuvilib ketadi. buning oldini olish uchun yerdan foydalanishda agrotexnika qoidalariga qat’iy amal qilish lozim. suv inshootlarining qurilishi ham ayrim noxush hodisalarni keltirib chiqaradi. qoraqum kanalining qurilishi, amudaryo va sirdaryo suvlarining sug‘orishga sarﬂanishi natijasida, orol dengizining sathi 1960-yildan so‘ng pasaya boshladi. orol dengizi tubining ochilib qolgan qismidan tuzlarni shamollar uchirib olib kelishi oqibatida orolbo‘yi atrofidagi yerlarning sho‘rlanish darajasi ortib bormoqda. hozirgi paytda buning oldini olish maqsadida sho‘rga chidamli o‘simliklar ekilmoqda. sanoat tarmoqlarining rivojlanishi munosabati bilan turli noxush tabiiy geografik jarayonlar vujudga keladi. masalan, konchilik sanoatining rivojlanishi natijasida juda ulkan surilmalar, yer yuzasining cho‘kishi, o‘pirilishlar, yerosti suvlari sathining pasayishi va boshqa hodisalar ro‘y beradi. ohangaron vodiysida 20–25 yil davomida ko‘mirni gazga aylantirilishi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tabiiy geografik jarayonlar 2"

1720782506.pptx /docprops/thumbnail.jpeg tabiiy geografik jarayonlar tabiiy geografik jarayonlar ma’lumki, tabiatda sodir bo‘ladigan barcha jarayonlar tashqi va ichki kuchlar ta’siri natijasida yuzaga keladi. tabiiy geografik jarayonlarning tabiiy omillar ta’sirida sodir bo‘ladigan, ya’ni nurash, sel, eroziya, abraziya, surilma, karst, sho‘rlanish kabilarning kelib chiqish sabablarini o‘rganish va sodir bo‘lish jarayonlarini tahlil qilish maqsadga muvofiqdir. tabiatda sodir bo‘layotgan jarayonlarga ta’sir qiluvchi antropogen omillar: masalan, yerlarning sho‘rlanishi, irrigatsiya eroziyasi, o‘pirilishlar, cho‘llashish kabilarni tahlil qilish, ularning oldini o lish choralarini ishlab chiqish muhim ekanini mavzuni o‘rganish davomida bilib olasiz. tabiiy geografik jarayonlar deb, yerning tash...

Формат PPTX, 10,1 МБ. Чтобы скачать "tabiiy geografik jarayonlar 2", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tabiiy geografik jarayonlar 2 PPTX Бесплатная загрузка Telegram