tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi

PPTX 15 pages 1.0 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi o’qituvchi: madiyeva madina ma’lumki, til boshqa narsa va hodisalar singari o‘zgaruvchandir. shunday ekan, besh yuz ming yil ichida tillarda qanday o‘zgarishlar sodir bo‘lganini tasavvur qilish, uni ilmiy, ham amaliy, ham nazariy nuqtai nazardan o‘rganish mumkin emas. til taraqqiyotining yozuv paydo bo‘lishidan avvalgi holati biz uchun qorong‘idir. biz faqat yozuv paydo bo‘lgandan keyingi davrda ro‘y bergan til taraqqiyoti to‘g‘risida yozma yodgorliklardan foydalanib fikr yuritishimiz mumkin. tilshunoslik tarixidan ma’lumki, bu masalada grek faylasuflaribir-biriga zid ikki xil farazni o‘rtaga tashlagan. demokrit va boshqalar (asrimizgacha bo‘lgan 460-370-yillar) tilda narsa nomi bilan narsa orasida hech qanday bog‘lanish yo‘q, bu nomlar mazkur tilda gaplashuvchi odamlar tomonidan yaratilgan, demak, til inson tomonidan yaratilgan, degan fikmi ilgari surishgan. bu guruh olimlar anomalistlar deb nom olgan. platon boshliq boshqa bir guruh olimlar(asrimizgacha bo‘lgan 427-347-yillar) narsa bilan uning nomi orasida muayyan bog‘lanish bor. bu bog‘lanish narsalarning xususiyatlaridan, tabiatidan kelib chiqqan …

2 / 15

bo‘lishiga doir ikkinchi keng tarqalgan fikr undovlar farazidir. bu faraz ham qadimiy bo‘lib, uning asosida ham hayvonlarning baqiriq-chaqiriqlari yotadi. bu faraz asoschilarining fikricha, ibtidoiy odamlar hayvonlarning baqiriq-chaqiriqlarini o‘rganib, ular orqali o‘zlarining ichki kechinmalari, g‘am-alamlarini ifodalashgan: oh, uh kabi undov so‘zlar bunga misol qilib ko‘rsatiladi. tildagi boshqa so‘zlar esa ana shunday so‘zlaming birikuvidan kelib chiqqan, deb tushuntiriladi. taniqli fransuz olimi jan jak russo (xviii asr) ham shu fikmi quvvatlagan. mehnat chaqiriqlari farazi bu farazni ilgari surgan olimlarning fikricha, til odamlar jamoa bo‘lib mehnat qilayotganlarida mehnatni tashkil qilishda foydalanilgan tovushlar asosida paydo bo‘lgan. hozirgi zamon olimlarining ma’lumot berishicha, tilning paydo bo‘lishida mehnat chaqiriqlarining hech qanday daxli yo‘q, chunki u na odamlar orasida aloqa vositasi vazifasini bajaradi, na narsa va hodisalarning nomini ataydi va na his-hayajonni ifodalaydi. ijtimoiy kelishuv farazi bu faraz xix asrning ikkinchi yarmida paydo bo‘lib, uni ilgari suruvchi olimlar ba’zida bir-biriga zid xulosalarga kelishgan, ularning tilning kelib chiqishi to‘g‘risidagi asosiy …

3 / 15

ga ko‘chib ketgan qarindosh qabilalar ma’lum ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlarda bir tilning turli shevalarida so‘zlashuvchi qabilalaming uyushmasiga - qabila ittifoqlariga birlashadi. qabila ittifoqlarining umumiy tili bo‘lib, ayrim qabila tillari qabila ittifoqi tiliga nisbatan sheva holatini egallaydi. farqlanish va mujassamlashuv shevalarning soni ko‘payishi va ular asosida yangidan-yangi tillarning vujudga kelishini tilshunoslikda farqlanish tushunchasi bilan belgilashadi. shunday qilib, farqlanish deganda tillaming shevalarga parchalanishi tushuniladi, bir tilga mansub shevalaming miqdorining ortib borishi anglashiladi. tilning shevadan farqi shuki, til butun bir xalqqa xizmat qiladi, sheva esa xalqning bir guruhigagina taalluqlidir. shu sababdan til ko‘p funksiyali, hamma uchun umumiy aloqa vositasi, ya’ni invariant vositadir, sheva esa, vazifa nuqtai nazardan chegaralangan bo‘lib,tilning bir variantini tashkil etadi. milliy til jamiyatning muayyan tarixiy sharoitida xalqlar taraqqiy qilib, millat bo‘ladi. millatning paydo bo'lishi va rivojlanishi uchun, albatta, ko‘p sonli odamlar orasidagi iqtisodiy munosabat bo‘lishi zarur. millatning asosiy belgilari: umumiy hudud, umumiy til, umumiy madaniyat va ma’naviy birlikdir. shu belgilarni o‘zida mujassamlashtirgan …

4 / 15

masalan, bir tildan ikkinchi tilga so‘z o‘zlashtirilishitillar chatishuviga kirmaydi, chunki o‘zlashtirilgan so‘zlar tilninggrammatik ko‘rinishiga o‘z ta’sirini o‘tkazmaydi: arab tilidan o‘zbektiliga o‘zlashtirilgan so‘zlar bunga yaxshi misol bo‘la oladi. (superstrat) fransiyaning xi asrda britaniya orolini bosib olishi va fransuz tili bilan anglosakson tillari orasidagi aloqa chatishuvga eng yaxshi misoldir. ma’lumki, bu yerda g‘oliblar tili bo‘lmish fransuz tili bilan, mag‘lublar tili - anglosakson tillari orasida uzoq vaqt davom etgan urushdan keyin, g‘oliblar o‘z tilini yo‘qotib, anglosakson tilini qabul qilishlariga to‘g‘ri keldi. shuni ham aytish kerakki, anglosakson tili ham fransuz tilidan ba’zi elementarni qabul qildi. chatishuv sodir15bo‘lganda substrat va superstrat (bu so‘zlar lotincha bo‘lib, birinchisi tag qatlam, ikkinchisi esa ustki qatlam degan ma’nolami anglatadi)hodisalari to‘g‘risida so‘z yuritish mumkin. xulosa har ikkala tushuncha mag‘lub tilning g‘olib tildagi elementlaridir.agar mag‘lub tilning elementlari g‘olib tilning fonetik, grammatiktuzilishini buzib, unga faol ta’sir qilgan bo‘lsa, unda substrat superstrathodisalari ro‘y beradi. bir tildan ikkinchi tilga so‘z o‘zlashtirishsubstratga kirmaydi. substrat yuz …

5 / 15

lasiz? qadimgi yunonistondagi «anomalist»lar va «analogist»lar to‘g‘risida so‘zlab bering va ular to‘g‘risida o‘z fikringizni bildiring. tovushga taqlid, undov, mehnat chaqiriqlari va ijtimoiy kelishuv farazlarining ijobiy va salbiy tomonlarini asoslang. til qanday hodisa? qabila va urug‘ tillarining shakllanishini tushuntirib bering. farqlanish va yaqinlashuv hodisalari to‘g‘risida nimalarni bilasiz? millatning asosiy belgilari nimadan iborat? milliy tillarning shakllanishi qanday yo‘llar bilan amalga oshadi? substrat va superstrat hodisalari nima? quyidagi ikki tushunchadan qaysi biri til rivojlanish yo‘lini belgilaydi: revolyutsiya /evolyutsiya? bugungi kundagi globallashuv (globalizatsiya) jarayoni tillartaraqqiyotiga qanday ta’sir o‘tkazmoqda? bu to‘g‘risida o‘z hayotiy tajribangiz asosida gapirib bering. e’tiboringiz uchun rahmat image5.png image6.png image3.png image4.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi"

tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi o’qituvchi: madiyeva madina ma’lumki, til boshqa narsa va hodisalar singari o‘zgaruvchandir. shunday ekan, besh yuz ming yil ichida tillarda qanday o‘zgarishlar sodir bo‘lganini tasavvur qilish, uni ilmiy, ham amaliy, ham nazariy nuqtai nazardan o‘rganish mumkin emas. til taraqqiyotining yozuv paydo bo‘lishidan avvalgi holati biz uchun qorong‘idir. biz faqat yozuv paydo bo‘lgandan keyingi davrda ro‘y bergan til taraqqiyoti to‘g‘risida yozma yodgorliklardan foydalanib fikr yuritishimiz mumkin. tilshunoslik tarixidan ma’lumki, bu masalada grek faylasuflaribir-biriga zid ikki xil farazni o‘rtaga tashlagan. demokrit va boshqalar (asrimizgacha bo‘lgan 460-370-yillar) tilda narsa nomi bilan narsa orasida hech qanday bo...

This file contains 15 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning paydo bo‘lishi va rivoj… PPTX 15 pages Free download Telegram