tafakkur va nutq haqida tushuncha

PPTX 29 pages 108.0 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 108.0 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

tafakkur va nutq haqida tushuncha reja: 1. tafakkur haqida tushuncha 2.tafakkur nerv-fiziologik asosi 3.tafakkur operasiyalari 4.tafakkur shakllari 5.tafakkur turlari 6.nutq haqida tushuncha 7. nutq jarayonlarining nerv-fiziologik asoslari 8.nutq turlari tafakkur – voqeilikdagi narsa va hodisalarni bilvosita nutq yordamida aks ettirishdan iborat bo‘lgan psixologik jarayon hisoblanadi. tafakkur strukturasi: tafakkur operatsiyalari: analiz, sintez, taqqoslash, abstraksiyalash, konkretlashtirish, umumlashtirish, klassifikatsiyalash, sistemalashtirish. tafakkur turlari: ko‘rgazmali harakat, ko‘rgazmali obraz, ixtiyoriy, ixtiyorsiz, ijodiy. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm, xulosa. tafakkur xususiyatlari: izlanuvchanligi, jadalligi, hajmi, chuqurligi, samaradorligi, barqarorligi, mustaqilligi. tafakkur faoliyati muayyan maqsadga qaratilgan alohida ongli jarayon tariqasida sodir bo‘ladi. bosh miyaning biror uchastkasidagi faoliyat emas, balki butun bosh miya po‘stining faoliyati mana shu jarayonning fiziologik asosidir. tafakkur faoliyati uchun avvalo analizatorlaming miyadagi uchlari o‘rtasida vujudga keladigan murakkab bog‘lanishlar muhim ahamiyatga egadir. analizatorlaming bosh miya po‘stidagi uchastkalari bir-biridan keskin ajralgan holda emas, balki bir-biriga tutashib, bir-biri bilan chambarchas bog‘lanib ketganligi sababli mazkur bog‘lanishlaming vujudga kelishi yuqorida /aytib o‘tilganidek, tafakkurning …

2 / 29

n nerv-fiziologik asos bo‘lgan oriyentirovka refleksi tafakkur jarayonlarida katta rol o‘ynaydi. amerika psixologlari miya faoliyatining javobgarlik uyg‘otishga va faraz qilingan onglilikka bog‘liq bo‘lgan turli darajalarini farqlashadi. fikrlash faoliyati, aqliy harakatlaming buzilishi yoki yo‘qolishi quyidagi holatlarda kuzatilishini bir qancha tajriba va kuzatishlar natijasida aniqlangan: - tafakkuming yetishmasligi yoki umuman mavjud emasligi, masalan aqli zaif odamlarda va hayvonlarda uchraydi. - aqliy o‘lim yoki koma holatida inson dastlabki vaqtlarda tashqi stimullarga javob bermaydi, hattoki u og‘riq stimullari bo‘lsa ham, keyinchalik, bir necha haftadan so‘ng, og‘riqqa yurak urishining tezlashishi bilan javob qaytara boshlaydi. bundan tashqari yurak urishi uyqu va uyg‘oq holatda o‘zgaradi. lekin, hattoki, uyg‘oq holatida ham miya faoliyati odatiy holatdan ancha sust ishlaydi. - minimal ongsizlik holati - bunda odam maqsadli elementer harakatlarni amalga oshira oladi, gaplami tushunadi. bu holat oylab yoki yillab davom etishi mumkin. tafakkur operatsiyalari: analiz – insonning ma’lum muammo yoki masalalarni hal etishda ularni fikran qismlarga ajratishdan iborat bo‘lgan …

3 / 29

odisalardagi xossa, belgi, xususiyat, alomatlarini topish va shu umumiylik asosida ularni birlashtirish tushuniladi. masalan, qish, bahor, yoz, kuz “fasl” degan tushuncha orqali ifodalanadi. o‘smir, o‘spirin, yetuklik, keksa “yosh davrlari” degan tushuncha ifodalanadi. klassifikatsiyalash – bir turkum ichidagi narsalarning bir-biriga o‘xshashligiga va boshqa turkumdagi narsalardan farq qilishiga qarab, narsalarni turkumlarga ajratish tizimi klassifikatsiya deb ataladi. masalan, adabiyot, tarix, psixologiya – gumanitar fanlari, falsafa, iqtisod, huquq – ijtimoiy fanlar, matematika, informatika, fizika – aniq fanlar. sistemalashtirish – ayrim narsalar, faktlar, hodisa va fikrlar muayyan tartibda makondagi, vaqtdagi tutgan o‘rniga qarab yoki mantiqiy tartibda joylashtiriladi. masalan, mebellarning xonadagi joylashtirilishi makoniy sistema hisoblanadi. o‘tmishdagi voqealarning xronologik tartibda joylashtirilishi shu voqealarning vaqtiga qarab sistemaga solishning namunasi bo‘la oladi. matematika, falsafa, mantiqqa doir darsliklarda ilmiy materiallarning joylashtirilishi mantiqiy sistema hisoblanadi. tafakkur turlari: ko‘rgazmali harakat, ko‘rgazmali obraz, ixtiyoriy(analitik), ixtiyorsiz(intuitiv), ijodiy ko‘rgazmali harakatli tafakkur yosh bolalarda kuchli bo‘ladi. bu amaliyot bilan bevosita bog‘liq. masalan: o‘yinchoqlarni solishtiradi, qismlarga ajratadi, …

4 / 29

an aqliy vazifalarning to‘satdan, kutilmaganda hal qilinib qolishi jarayoniga aytiladi. masalan, d.i.mendeleevning tushida elementlarning tartibli joylashtirilgan jadvalini ko‘rgan. ijodiy tafakkur – dastavval savollar tug‘iladi, vazifa aniqlanadi, masalani yechish yoki savollarga javob qidirish jarayoni vujudga keladi. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm, xulosa. tushuncha – voqeilikdagi narsa va hodisalarning muhim belgilarini ifoda etuvchi fikrga aytiladi. abstrakt va konkret tushunchaga ajratiladi. masalan, abstrakt “rang”, konkret o‘zbekiston respublikasi hukm – narsa va hodisalar to‘g‘risida tugal ma’noni aks ettiruvchi fikrga aytiladi. xulosa chiqarish – bir yoki birnecha hukmlar yordamida hosil bo‘ladigan yangi hukm xulosa chiqarish bo‘ladi. hukmlar obyektiv voqelikning aks ettirilishiga qarab chin yoki xato bo‘ladi. narsa va hodisalarda voqelikda haqiqatan о‘zaro bog ‘liq bo‘lgan belgilar, alomatlar hukmlarda bog‘liq ravishda ko'rsatib berilsa yoki voqelikda bir-biridan ajratilgan narsalar hukmlarda ajratib ко‘rsatilsa bu chin hukm deb ataladi. masalan, metallar elektr tokini o‘tkazuvchidir; metallar qizdirilganda kengayadi, degan chin hukmlardir. chunki elektr tokini o‘tkazish, qizdirilganda kengayish metallarga xos xususiyatdir. moddiy …

5 / 29

matlar hukmning mazmunini tashkil qiladi. narsa bilan belgining aloqasi bog‘liqligi borligi aks ettirilgan hukm tasdiqlovchi hukm deb ataladi. masalan, o‘zbekistonda pilla yetishtirilmaydi. toshkentda oliy maktablar qurilmagan. voqelikda ajratilgan narsa inkor qiluvchi hukmda fikran ajratilishi mumkin. yakka, yolg‘iz narsa va hodisa to‘g‘risidagi hukm yakka hukm deb ataladi. masalan, toshkent – o‘zbekiston respublikasi poytaxtidir; amudaryo sersuv daryolardan biridir. belgining biror turkumigagina taalluqliligini tasdiqlovchi yoki inkor qiluvchi hukm juz’iy hukm deb ataladi. masalan, ba’zi metallar elektr tokini o ‘tkazmaydi. qarzdor talabalar sessiyaga qo‘yilmaydi. bir turkumdagi narsa va hodisalaming hammasi to‘g‘risida tasdiqlab, yoki inkor qilib aytilgan hukm umumiy hukm deb ataladi. hukmda narsa va hodisa belgisining borligini muayyan sharoitlarda tasdiqlab yoki inkor qilib aytilgan hukm shartli hukm deb ataladi. masalan, agar talaba sessiyalarga qunt bilan puxta tayyorlansa, u yaxshi va a ’lo baholar oladi. agar o‘quvchi darsga diqqat qilmasa, yangi materialni o‘zlashtira olmaydi. hukmda narsalar va hodisalar bir necha belgiga nisbatan berilib, shu belgilardan …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur va nutq haqida tushuncha"

tafakkur va nutq haqida tushuncha reja: 1. tafakkur haqida tushuncha 2.tafakkur nerv-fiziologik asosi 3.tafakkur operasiyalari 4.tafakkur shakllari 5.tafakkur turlari 6.nutq haqida tushuncha 7. nutq jarayonlarining nerv-fiziologik asoslari 8.nutq turlari tafakkur – voqeilikdagi narsa va hodisalarni bilvosita nutq yordamida aks ettirishdan iborat bo‘lgan psixologik jarayon hisoblanadi. tafakkur strukturasi: tafakkur operatsiyalari: analiz, sintez, taqqoslash, abstraksiyalash, konkretlashtirish, umumlashtirish, klassifikatsiyalash, sistemalashtirish. tafakkur turlari: ko‘rgazmali harakat, ko‘rgazmali obraz, ixtiyoriy, ixtiyorsiz, ijodiy. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm, xulosa. tafakkur xususiyatlari: izlanuvchanligi, jadalligi, hajmi, chuqurligi, samaradorligi, barqarorligi, mustaqillig...

This file contains 29 pages in PPTX format (108.0 KB). To download "tafakkur va nutq haqida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur va nutq haqida tushunc… PPTX 29 pages Free download Telegram