tafakkur haqida tushuncha

DOC 8 pages 124.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 124.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

7-mavzu: tafakkur haqida tushuncha. 1.tafakkurning fiziologik asoslari. 2.tafakkur turlari va aqlning muhim sifatlari. 3.tafakkur operatsiyalari va bosqichlari. 4.tafakkur va aqliy faoliyat. 5.til va nutq to'g'risida umumiy tushuncha. 6.nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlari. 7.nutq turlari. 8.xayol. xayol turlari va obrazlar yaratish usullari. tafakkur tafakkur atrof-muhitdagi voqelikni nutq yordami bilan bilvosita, umumlashgan holda aks ettiruvchi psixik jarayon bo‘lib, u ijtimoiy sababiy ichki bog‘lanishlarni anglashga, yangilik ochishga va bashorat qilishga yo‘naltirilgan aqliy faoliyatdir. qachonki muammoli vaziyat paydo bo‘lganda tafakkur ishga tushadi. 7.3-chizma tafakkur operatsiyalari: 1. analiz va sintez operatsiyalari. analiz – shunday bir tafakkur operatsiyasidirki, uning yordami bilan narsa va hodisalarning xususiyatlarini fikran yoki amaliy tahlil qilinadi. sintez – narsa va hodisalarning analizda bo‘lingan, ajratilgan ayrim qismlarini, bo‘laklarini sintez yordami bilan fikran yoki amaliy ravishda birlashtirib, butun holiga keltirishdir. sintez elementlarning, narsa va hodisalarning qismlari va bo‘laklarini bir butun qilib qo‘shishdan iborat aqliy faoliyatdir. 2. taqqoslash. insonning ijtimoiy faoliyatida, bilimlarning o‘zlashtirilishida, voqelikni to‘laroq aks ettirishda …

2 / 8

ashtirish. umumlashtirish deganda psixologiyada narsa va hodisalardagi xossa, belgi, xususiyat, alomatlarni topish va shu umumiylik asosida ularni birlashtirish tushuniladi. masalan, insonning yosh davrlari xususiyatidagi umumiy belgilar hisobga olinib, “o‘smir”, “o‘spirin”, “etuk kishi”, “keksa” singari terminlar ishlatiladi. umumlashtirish abstraksiyalash operatsiyasidan ajralgan holda sodir bo‘lmasdan uni asosida abstraksiyalash jarayoni yotadi. 6. klassifikatsiyalash deb bir turkum ichidagi narsalarning bir-biriga o‘xshashligiga va boshqa turkumdagi narsalardan farq qilishiga qarab, narsalarni turkumlarga ajratish tizimiga aytiladi. fan olamida buyuk kashfiyot bo‘lib hisoblangan d.i.mendeleevning “elementlarning davriy tizimi" jadvali klassifikatsiya uchun yorqin misoldir. bunda olim elementlarni atom og‘irligi ortib borishiga, kimyoviy sifatlarining bir tipligiga va boshqa belgi va alomatlariga qarab tartib bilan joylashtirib chiqqan. uning tabiiy klassifikatsiya (zoologiya fanidagi hayvonlar klassifikatsiyasi, masalan: sudralib yuruvchilar, sut emizuvchilar, suvda va quruqlikda yashovchilar, parrandalar, qushlar va h.k.), sun’iy klassifikatsiya (masalan, kutubxonadagi kitoblar mazmuniga, shakliga, noyobligi va shunga o‘xshash belgilarga qarab tokchalarga teriladi) hamda oddiy klassifikatsiya (masalan, psixologiya sohalarining klassifikatsiya qilinishi: injenerlik, aviatsiya, …

3 / 8

iqarish bosqichlarida ifodalanadi 7.4 - chizma 1. kognitiv dissonans. insonni yangi bilimlarni izlashga, muammolarni echimini topishga chorlovchi hayajonlanish, ajablanish, qiziqish, hayratlanish, lol qolish, shubhalanish kabi intellektual hislarning paydo bo‘lishi. 2. tushunchalar. inson voqelikni bilish jarayonida narsalarni bir-biri bilan taqqoslaydi, ularning o‘xshashligi va farqini aniqlaydi: analiz va sintez yo‘li bilan narsa va hodisalarning mohiyatini ochadi, fikran ularning belgilarini ajratadi, bu belgilarni abstraksiyalashtiradi va umumlashtiradi. natijada odam voqelikdagi narsa va hodisalar to‘g‘risida tushuncha hosil qiladi. tushunchalar mohiyati hukmlarda yoritiladi, mavjud hukmlar asosida xulosa chiqariladi, yangi hukm hosil qilinadi, topilgan yangi belgilar, alomatlar tushunchalarni yanada boyitadi. 3. hukmlar. narsa va hodisalarning belgi va xususiyatlari haqida tasdiqlab yoki inkor qilib aytilgan fikr hukm deb ataladi. moddiy olamda haqiqatdan bog‘liq bo‘lmagan narsa hukmda bog‘liq qilib ko‘rsatilsa, bunday hukm xato (yolg‘on) hukm deb ataladi. chunki bu hukmda aks ettirilgan sifatlar (belgi va alomatlar) bu narsalarga aslo muvofiq kelmaydi. masalan, “atom – moddaning bo‘linmas zarrachasidir” degan noto‘g‘ri …

4 / 8

. deduktiv xulosa chiqarishda – umumiy va yakka hukmlardan yakka yoki juz’iy hukm keltirib chiqariladi. misol uchun: o‘zbekiston “yoshlar ittifoqi” a’zolari shijoatli yoshlardir. toshkent pediatriya tibbiyot instituti talabalari “yoshlar ittifoqi” a’zosidirlar. demak, ular ham shijoatlidirlar. analogik xulosa chiqarishning shunday shaklidirki, bunda ikki predmetning ba’zi bir belgilari o‘xshashligiga qarab, bu predmetlarning boshqa belgilari o‘xshashligi to‘g‘risida ham xulosa chiqariladi. analogiya deb, narsa va hodisalarning bir-biriga o‘xshash bo‘lgan ba’zi belgilariga qarabgina hukm yuritishdan iborat xulosa chiqarish shakliga aytiladi. shunday qilib, analogik yo‘l bilan xulosa chiqarganda, murakkab qonuniyatlar to‘g‘risidagi bilimlar o‘zlashtirilmasada, lekin turmushning turli jabhalarida undan foydalanib turiladi. psixologiya fanida tafakkur quyidagicha shartli klassifikatsiya qilinadi: ko‘rgazmali-harakat tafakkuri. bola tug‘ilishidan tortib, to uning bog‘cha yoshigacha davr amaliy faoliyatda ko‘rgazmali-harakat tafakkur o‘sishining asosiy davri hisoblanadi. mazkur yoshdagi inson ana shu amaliy faoliyat jarayonida aqliy harakatlarni amalga oshirib, amaliy bilimlarni o‘zlashtiradi, natijada ko‘rgazmali-harakat tafakkuri o‘sib boradi. ushbu yoshdagi bolalar o‘zlari o‘ynayotgan narsalar, o‘yinchoqlarni qo‘llari bilan bevosita ushlab …

5 / 8

hdagi kichkintoylar bilish faoliyatida asosan ko‘rgazmali obrazlarga suyanib fikr yuritadilar, mulohaza bildiradilar va hukm chiqaradilar. shveysariyalik psixolog jan piaje tajribalarida 6-7 yoshdagi bolalarga xamirdan bab-baravar qilib yasalgan ikkita zuvalachani ko‘rsatadi, shu zahotiyoq tekshiriluvchilar ularning bir-biriga teng ekanligiga ishonch hosil qiladilar, tajribaning ikkinchi bosqichida zuvalachaning bittasi non shakliga keltiriladi, bu holatni o‘z ko‘zlari bilan kuzatib turgan bolalardan so‘ralganda, ular zuvalacha hajmining o‘zgarishiga qarab tenglik buzilgan deb javob berganlar. ushbu holat bog‘cha yoshidagi bolalarda ko‘rgazmali-obrazli tafakkur bevosita va batamom ularning idrok jarayonlariga bog‘liq ekanligini ko‘rsatadi. shuning uchun ular narsa va hodisalarning, jism va predmetlarning ko‘zga yaqqol tashlanib turuvchi alomatiga, xususiyatiga, tashqi belgisiga e’tibor qiladilar. lekin ularni ichki bog‘lanishlari, o‘zaro munosabatlarini bildirib keladigan muhim, asosiy sifatlariga ahamiyat bermaydilar. ob’ektlarni fazoda joylashgan o‘rni, tashqi nomuhim belgisi ularning ko‘rgazmali-obrazli tafakkurini vujudga keltiradi. masalan, ularning nazarida odamlar bo‘yining baland va pastligi ularning yoshini (ulug‘ligini) belgilaydi. intuitiv va analitik tafakkur. tafakkur aktivligiga qarab ixtiyorsiz (intuitiv) va ixtiyoriy …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur haqida tushuncha"

7-mavzu: tafakkur haqida tushuncha. 1.tafakkurning fiziologik asoslari. 2.tafakkur turlari va aqlning muhim sifatlari. 3.tafakkur operatsiyalari va bosqichlari. 4.tafakkur va aqliy faoliyat. 5.til va nutq to'g'risida umumiy tushuncha. 6.nutqning anatomik-fiziologik mexanizmlari. 7.nutq turlari. 8.xayol. xayol turlari va obrazlar yaratish usullari. tafakkur tafakkur atrof-muhitdagi voqelikni nutq yordami bilan bilvosita, umumlashgan holda aks ettiruvchi psixik jarayon bo‘lib, u ijtimoiy sababiy ichki bog‘lanishlarni anglashga, yangilik ochishga va bashorat qilishga yo‘naltirilgan aqliy faoliyatdir. qachonki muammoli vaziyat paydo bo‘lganda tafakkur ishga tushadi. 7.3-chizma tafakkur operatsiyalari: 1. analiz va sintez operatsiyalari. analiz – shunday bir tafakkur operatsiyasidirki, uning yo...

This file contains 8 pages in DOC format (124.5 KB). To download "tafakkur haqida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur haqida tushuncha DOC 8 pages Free download Telegram