tabiiy resurslar va ulardan foydalanish

DOC 75.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407320209_57801.doc tabiiy resurslar va ulardan foydalanish reja: 1. tabiiy resurslar turlari va ulardan foydalanish. 2. tabiiy resurslarni o’rganishda va ulardan foydalanishda fanning roli. 3. tabiiy resurslardan foydalanishda kutiladigan muammolar va ularning yechimlari tayanch so’z va iboralar: resurs, ratsional, kompleks, kosmik resurs, “kompas”, tuproq eroziyasi, atmosfera, moddiy boyliklar, xomashyo. 1. tabiiy resurslar turlari va ulardan foydalanish. tabiiy jismlar va energiya turlariga resurs (manba) lar deyiladi. resurs so’zi fransuzcha bo’lib “yashash vositasi” degan ma’noni anglatadi. tabiiy resurslar insonlarning yashashi uchun zarur bo’lgan asosiy manbadir. tabiiy resurslarga: havo, suv, tuproq, turli xil rudalar, yoqilg’i va energiya manbalari ko’mir, neftь, gaz, turli xil yog’ochlar hamda yovvoi o’simliklar va hayvonlar kiradi. bularning hammasi yer planetasida mavjud bo’lgan tabiiy resurslardir. bundan tashqari kosmik resurslar ham mavjud. kosmik resurslarga quyoshdan kelayotgan nur, meteoritlar va boshqalar kiradi. tabiiy resurslardan ratsional foydalanish va uni muhofaza qilishni to’g’ri tushuntirish uchun ularni turlarga bo’lib o’rganish muhim ahamiyat kasb etadi. tabiiy resurslar …

avishda to’g’ri, tejab, o’rnida foydalanish, ularni qazib olish, tashish, qayta ishlash, ishlatishda nobudgarchilikka yo’l ko’ymaslik, chiqindi kam chiqarish choralarini ko’rish, yangi konlar topish, ayniqsa yerning chuqurroq qatlamlarini o’rganish zarur va nihoyat ularning o’rnini bosuvchi yangi sun’iy manbalar topish va boshqalar. qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslardan oqilona foydalanilsa, ular kishilik jamiyati ehtiyojlarini uzoq muddatlargacha to’la ta’minlay oladi. fan va texnika taraqqiyoti natijasida ba’zi foydali qazilmalar tugaguncha ularning o’rnini bosa oladigan yangi resurslar yaratish mumkin. qayta tiklanadigan resurslarga asosan, suv, tuproq, o’simliklar va hayvonot dunyosi kiradi. masalan: tuproq, unda o’simlik o’stirib foydalanilishi natijasida tugab yo’q bo’lib ketmaydi. tuproq shuning uchun ham tugamaydigan – qayta tiklanadigan resurslar jumlasiga kiritiladiki, madaniy o’simliklar undagi mineral ozuqa moddalar (azot, fosfor, kaliybirikmalarini va boshqalar) ni shimib oladi, ana shu ozuqa moddalar tiklab borilmasa, tuproqning unumdorligi yildan-yilga kamayib, dehqonchilik uchun butunlay yaroqsiz bo’lib qoladi. tajribadan ma’lumki, tuproq unumdorligini doimo tiklab borish mumkin. bu tiklanish tabiiy va sun’iy ravishda bo’lishi …

narsa o’smaydigan bo’lib qoladi. er sharida o’rmonlar, o’simliklar dunyosi nihoyatda ko’p va rang-barang. o’simlik dunyosi tabiatda alohida ahamiyat kasb etadi. darahtlar, o’rmonlar qirqilsa, uni qayta tiklash mumkin. shu sababli darahtlarni shartli ravishda qayta tiklanadi deyiladi. o’rmonlarni qayta tiklash uchun 20-30 yil vaqt kerak bo’ladi. qayta tiklanishi mumkin bo’lgan tabiiy (boyliklar) resurslar sekinlik bilan, uzluksiz tiklanib boradi. biroq ularning tiklanishi uchun ia’lum darajada tabiiy sharoit bo’lishi lozim. agar ana shu tabiiy sharoit buzilsa, tabiiy resurslarning o’z-o’zidan tiklanishi sekinlashadi yoki batomom to’xtashi mumkin. demak, inson qayta tiklanadigan (boyliklar) resurslaridan foydalanishda uning tabiiy holatiga alohida e’tibor berishi zarur. tugamaydigan resurslar. bularga asosan quyidagilar kiradi: 1. suv resurslari; 2. iqlim resurslari; 3. kosmik resurslari. suv resurslari. suv yer yuzida hayot mavjudligining asosiy shartlaridan biridir. suv manbalari hajmi, hosil bo’lishi va joylashish o’rniga qarab mahalliy, regional va global suv resurslariga bo’linadi. suvsiz inson hayotining tasavvur qilib bo’lmaydi. suv o’simliklar, hayvonlar va odamlar uchun hayot hamda …

o, okean suvlari ham neftь hamda turli chiqindilar ta’sirida o’zining suvlari ham neftь hamda turli chiqindilar ta’sirida o’zining tabiiy xususiyatini yo’qotadi. bu hol esa hayvonlar va o’simliklar hayotini xavf ostida qoldiradi. chuchuk (toza) suv miqdori yer sharida nihoyatda ko’p. ammo yer sharining ko’pgina joylarida uning miqdori kamaygan. bu joylarda ekin maydonlarini sug’orish, kommunal ehtiyojlar sanoat xom ashyolari, ichish uchun toza suv yetishmaslik hollari sezilmoqda. joylarda toza suvlarning kamayishiga sabab faqat unga bo’lgan talabning oshganligi bo’lmasdan, suv keladigan daryolarning, ko’llarning o’rmonlar kesilishi natijasida qurib qolishi va inson faoliyati natijasida suvning ifloslanishi kabi hollar ham sababchidir. toza suv masalasi yildan-yilga eng muhim muammolardan biri bo’lib qolmoqda. ifloslangan suv ichish uchun yaroqsiz bo’lib, u hatto tirik organizmlar uchun xavfli bo’lib qoladi. shu sababdan undan ratsional foydalanish, uning tozaligini saqlash va muhofaza qilish hozirgi vaqtda eng muhim masalalardan biri hisoblanadi. respublikamiz yillik yuza suv resurslari 99,5 km3 ga teng bo’lib uning faqat 12,2 km3 …

shi natijasida dengiz hamda okeanlardagi suvning ko’tarilishi yoki pasayishi jarayonida hosil bo’ladigan energiyalar, olam fazosidagi yer sirtiga keladigan turli xil nurlar, meteorit oqimlar kiradi. tabiat o’ziga ta’sir etmaydigan tabiiy omillarga bardosh berib, ularning ifloslanishidan o’z-o’zini himoya qilib turadi. 2. tabiiy resurslarni o’rganishda va ulardan foydalanishda fanning roli inson foydalanadigan tabiiy resurslar tayyor holda bo’lmay balki uni inson tabiatdan oladi. buning uchun inson ularning holatini, xossalarini, olish usullarini va ishlab chiqarishda foydalanish yo’llarini bilishi kerak. buning uchun ma’lum malaka va o’quvga ega bo’lishi zarur. faqat fan kishilarga, tabiat kuchlari ustidan hukmronlik o’rnatish vositalari va usullarini berish mumkin. bu haqda ingliz olimi j.bernal o’zining “jamiyat tarihida fan” nomli asarida fanning tabiat kuchlarini yengishdagi muhim rolini xarakterlab “tabiatni tubdan o’zgartirmoq uchun fandan maksimal foydalanish kerak” degan edi. tabiat boyliklaridan foydalanishda, fan inson uchun asosiy “kompas” vazifasini o’taydi. eng avvalo fan kishilarga: 1. tabiat haqida haqiqiy bilimni berish; 2. tabiat bilan muomala qilishning forma …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy resurslar va ulardan foydalanish"

1407320209_57801.doc tabiiy resurslar va ulardan foydalanish reja: 1. tabiiy resurslar turlari va ulardan foydalanish. 2. tabiiy resurslarni o’rganishda va ulardan foydalanishda fanning roli. 3. tabiiy resurslardan foydalanishda kutiladigan muammolar va ularning yechimlari tayanch so’z va iboralar: resurs, ratsional, kompleks, kosmik resurs, “kompas”, tuproq eroziyasi, atmosfera, moddiy boyliklar, xomashyo. 1. tabiiy resurslar turlari va ulardan foydalanish. tabiiy jismlar va energiya turlariga resurs (manba) lar deyiladi. resurs so’zi fransuzcha bo’lib “yashash vositasi” degan ma’noni anglatadi. tabiiy resurslar insonlarning yashashi uchun zarur bo’lgan asosiy manbadir. tabiiy resurslarga: havo, suv, tuproq, turli xil rudalar, yoqilg’i va energiya manbalari ko’mir, neftь, gaz, turli xil y...

DOC format, 75.5 KB. To download "tabiiy resurslar va ulardan foydalanish", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy resurslar va ulardan foy… DOC Free download Telegram