sezgi va bilish jarayonlari

PPTX 11 pages 1.7 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

jo’rayeva mujgona jo’rayevamujgona mavzu:bilish jarayonlari reja: sezgi va idrok haqida umumiy tushuncha. diqqat turlari. tafakkur. intelekt va kreativlik. sezgi deb- atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a`zolarimizga bevosita ta`sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgi bilish jarayonlari ichida oddiy psixologik jarayon bo`lib, tashqi olamdagi narsa va hodisalarni aks ettiradi. tashqi olamdan kelayotgan qo`zg`atuvchilarning muayyan reseptorlarga bevosita ta`sir etish orqali ayrim belgi va xususiyatlarni va organizm ichki holatini aks ettiradi. ma`lumki, insondan sezishning dastlabki bosqichi hissiy bilishdan boshlanib, keyinchalik u mantiqiy bilishga o`tadi. sezgi ham oddiy psixologik jarayon bo`lgani bilan uning yuzaga kelishi o`z-o`zidan hosil bo`lmaydi. ular jumlasiga quyidagilar kiradi: sezgi a`zolariga ta`sir etadigan narsa va hodisaning bo`lishi. sezuvchi apparat, ya`ni analizatorning mavjud bo`lishi. masalan, havoning sovuqligini, temirning qattiqligini, qorning yumshoqligi va boshqalarni sezamiz. sezgi idrok bilan bog`liq bo`ladi, lekin narsa va hodisani idrok qilishdan oldin uni sezish lozim, shu bois sezgilar materiyaning sezgi a`zolarimizga ta`siri …

2 / 11

iri bilan aytganda analizator apparati tashkil etadi. kishi hayotida va uning faoliyatida sezgilar juda katta ahamiyatga ega. sezgilarni o`rganish inson har qanday faoliyatining muvaffaqiyatli bo`lishini ta’minlaydi. sezgi a’zolari sezuvchanligining oshishiga olib boradi va ikki sohani ajratib ko`rsatish mumkin. 1. sensor nuksonlar ko`rlik va karlikning o`rnini to`ldirish zaruratidan stixiyali tarzda kelib chiqadigan sentsibilizatsiya. 2. sub’ekt faoliyati tufayli kasbga xos talablardan kelib chiqadigan sentsibilizatsiya. ko`rish yoki eshitish sezgisining yo`qotilganligi ma’lum darajada sezuvchanlikning boshqa turlarini rivojlantirish hisobiga to`ldiriladi. sezgi turlarining psixologik tavsifi. idrok — tirik organizmning maʼlumotlarni qabul qilib, qayta ishlash jarayoni; organizmga obyektiv reallikni aks ettirish va tashqi olamdagi yangidan-yangi vaziyatlarni baholab, shunga yarasha harakat qilish imkonini beradi. idrok ongning , miyaning ijodiy jarayonidir. idrokning fiziologik asosi bosh miya yarim sharlari poʻstlogʻining analiz va sintez faoliyatidan iborat. bu faoliyat sezgi aʼzolarimizga taʼsir qilib turgan narsalarning bitta xususiyati bilan emas, balki jami xususiyatlarining taʼsiri bilan bogʻliq. idrok ana shu barcha xususiyatlar oʻrtasidagi muvaqqat …

3 / 11

da idrok qilgan narsani oʻz xotirasida saqlab qolish va uni qayta tiklash qobiliyatiga ega. bir narsaning ana shunday qayta tiklangan timsoli (qarang tasavvur) idrok jarayonining ajralmas qismi. idrokning xususiyati koʻp jihatdan hissiy kechinmalarga (shodlik, gʻamginlik, tajanglik va h.k.) ham bogʻliq. masalan, kishining taʼbi xira vaqtida tabiat manzaralari unga allaqanday soʻniqdek koʻrinsa, taʼbi chogʻ vaqtida u butunlay boshqacha koʻrinadi. diqqat — subyekt faoliyatining biror obyekt yoki hodisaga jalb qilinishi. u har qanday ongli faoliyat samaradorligining zarur shartidir. bosh miya poʻstlogʻining muayyan joylaridagi optimal qoʻzgʻalish manbalari diqqatning fiziologik asosini tashkil qiladi. diqqat ikki turga boʻlinadi: ixtiyorsiz (passiv) diqqat va ixtiyoriy (aktiv) diqqat ixtiyorsiz diqqat biron tashqi sabab taʼsirida kishi xohishidan qatʼi nazar hosil boʻladi. bunday diqqat odamdan iroda kuchini talab qilmaydi. diqqatni jalb qilish uchun qoʻzgʻatuvchining kuchi katta ahamiyatga ega; mas, narsaning chi-royliligi, yorqinligi, oʻtkir hidliligi va b. xususiyatlari diqqat ni beixtiyor tortadi. ixtiyoriy diqqat da psixik faoliyat oldindan belgilangan maqsad bilan …

4 / 11

tez jalb boʻladi. bu xususiyat diqqatning avvalgi narsaga qay darajada qaratilganligiga va yangi faoliyatning xususiyatiga (uning diqqatni qanchalik qarata olishiga) bogʻliq. diqqatning boʻlina olish xususiyati bir vaqtning oʻzida 2 yoki undan ortiq ish-harakat bajarishda aks etib, koʻp kasb egalari (masalan, oʻqituvchi, shofyor, uchuvchi) uchun ayniqsa katta ahamiyatga ega. bu xususiyat bir faoliyatni bajarish xiyla avtomatlashib, ikkinchi faoliyat bir qadar tanish boʻlib qolgandan ke-yin tarkib topadi. diqqat koʻlami uning eng qisqa vaqt ichida (goʻyo birdaniga) oʻz doirasiga sigʻdira olishi mumkin boʻlgan narsalar soni bilan belgilanadi. shu jihatdan diqqat keng yoki tor boʻlishi mumkin. odatda, keng koʻlamli diqqat yaxshi diqqat hisoblanadi. diqqat koʻlami idrok qilinayotgan narsalarning hamda ularni idrok qilayotgan kishi faoliyatining vazifasi va xususiyatiga bogʻliq. diqqatning aksi parishonxotirlikayar. bunda odam diqqatini biror narsaga toʻplay olmay, hamma vaqt boshqa narsalarga chalgʻiyveradi. shunday holat kishi qattiq charchaganda, uning uchun ahamiyatsiz juda koʻp qoʻzgʻatuvchilar mavjudligida yoki, aksincha, bitta ham qoʻzgʻatuvchining odam uchun ahamiyati boʻlmaganda …

5 / 11

amda hodisalarga qaratilishiga aytiladi. ixtiyoriy diqqatning nerv-fiziologik asosida miya yarim sharlarining po’stida vujulga keladigan optimal qo’zg’alish manbai bilan ikkinchi signallar sistemasining faoliyati yotadi. ixtiyoriy diqqatning yuzaga kelishida nutqning roli g’oyat kattadir. ixtiyoriy diqqat har doim ixtiyorsiz diqqat bilanalmashinib turadi. ixtiyoriy diqqat paytida odam tez charchaydi, chunki ixtiyoriy diqqat odamdan hamma vaqt iroda kuchini sarflashni talab etadi. diqqatning asosiy turlari ixtiyyoriy va ixtiyorsiz diqqatdir. diqqatni bunday turlarga bulish xissiyot yoki irodaning ustunligiga asoslanadi. shu sababli, ba’zan diqqatning bu turlari irodaviy va emotsional diqqat deb xam ataladi. diqqatning yana uchunchi turi sungi ixtiyoriy diqqat bo’lib, u dastlabki ikki turdagi diqqatning uziga xos sintezidan iborat. ixtiyorsiz diqqat maxsus zur berishni talab kilmaydi. u ongga ta’sir etuvchi predmet yoki xodisaning bevosita kizikish uygotishidan paydo bo’ladi. ta’lim jarayonida xam umumiy mexnat faoliyatidagi singari, ixtiyoriy diqqat xal kiluvchi rol uynaydi. diqqatning bu turi ixtiyorsiz diqqatdan, birinchidan, kuzlagan maqsadi bilan fark qiladi, ya’ni u kishining uz oldiga …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va bilish jarayonlari"

jo’rayeva mujgona jo’rayevamujgona mavzu:bilish jarayonlari reja: sezgi va idrok haqida umumiy tushuncha. diqqat turlari. tafakkur. intelekt va kreativlik. sezgi deb- atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a`zolarimizga bevosita ta`sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgi bilish jarayonlari ichida oddiy psixologik jarayon bo`lib, tashqi olamdagi narsa va hodisalarni aks ettiradi. tashqi olamdan kelayotgan qo`zg`atuvchilarning muayyan reseptorlarga bevosita ta`sir etish orqali ayrim belgi va xususiyatlarni va organizm ichki holatini aks ettiradi. ma`lumki, insondan sezishning dastlabki bosqichi hissiy bilishdan boshlanib, keyinchalik u mantiqiy bilishga o`tadi. sezgi ham oddiy psixologik jarayon bo`lgani bilan uning yuzaga ...

This file contains 11 pages in PPTX format (1.7 MB). To download "sezgi va bilish jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va bilish jarayonlari PPTX 11 pages Free download Telegram