бадиий адабиётнинг иккиёқлама моҳияти

DOC 92,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662753169.doc бадиий адабиётнинг иккиёқлама моҳияти бадиий адабиётнинг иккиёқлама моҳияти режа: 1. бадиий адабиёт ҳақида адабиётшуносликдаги баҳслар тўғрисида. 2. бадиий адабиёт ҳам ижтимоий онг, ҳам санъат соҳаси сифатида. 3. бадиий адабиётнинг ижтимоий табиати. хх аср бошларида улуғ юртдошимиз чўлпон "адабиёт надир?" деган саволни ўртага ташлаган ва шу номли мақоласида унга баҳоли қудрат жавоб излаган эди. асримизнинг ўрталарида улуғ француз ёзувчиси ва адабиётшуноси ж.п.сартр ҳам ҳудди шу номли мақола билан чиққан ҳамда шу саволга ўзича жавоб берган эди. агар биз диққат билан кузатсак, инсоният онгини танигандан бери ушбу савол у ёки бу тарзда мунтазам қўйилиб келишига гувоҳ бўламиз. қизиғи шундаки, бу саволга ҳар бир давр ўзича жавоб беради, боз устига, бир даврда яшаётган одамларнинг жавоблари-да бир-биридан жиддий фарқланади. тугал ва узил-кесил жавоб берилиши мумкин бўлмаган "адабиёт надир?" саволининг ҳозирги кунда ҳам кун тартибида тургани табиий. бугунги кунда мазкур савол теграсидаги баҳслар "адабиёт санъатми ёки онг соҳасими", "адабиёт ижтимоий бўлиши керакми ёки йўқми", …

ани кўришлик қанчалик хато бўлса, унда "соф санъат"нигина кўриш ҳам шунчалик хатодир. "соф санъат" тарафдорлари адабиётнинг ижтимоий онг соҳаси эканлигини инкор қиладилар, жуда инсоф қилганлари адабиётнинг бу жиҳатига эътиборсизроқ, кўз юмиб қарайдилар. биз ақл ва ҳисни бир-бирига кўпинча зид қўямиз, ҳолбуки, бу нарса вужудимизда ақл ва ҳиснинг бир пайтда мавжуд бўлишига, иккисининг бирликда инсон руҳиятини ташкил этишига ҳалақит бермайди. бас, нега энди инсон руҳий фаолиятининг маҳсули бўлган адабиёт уларнинг иккисини ўзида жам қилолмас экан?! бу масалани бадиий ижод табиатидан келиб чиқиб тушуниш ва тушунтириш ўнғайроқ кўринади. адабиётнинг илк намуналари саналадиган асотир(миф)ларни, афсоналарни эсга олайлик. ахир, "авесто"даги ривоятлар ёхуд қадим юнон ёки миср афсоналари табиатни, инсоннинг пайдо бўлиши, унинг ўлими сирлари ва ш.к. муаммоларни билишга интилиш натижаси эмасми? албатта, ҳозирги инсоннинг тафаккур даражаси ҳам, адабиёт ва санъатнинг ривожланиш даражаси ҳам улардан кўз илғамас даражада узоқлашди. лекин бадиий ижодга туртки берадиган бирламчи омил ҳамон билиш эҳтиёжи бўлиб қолди. тўғри, кейинги даврларда яратилган …

мумкин. ижодкор ўз асарида ўша нарсани (манзара, ҳолат, ҳодиса ва ш.к.) акс эттиришнинг ўзи биланоқ эҳтиёжни қондиради. қатағон даврида инсоннинг қадрсизлангани, бутун бошли жамиятнинг тоталитар тузум олдидаги ожизлигию кишиларнинг ўзгалар фожиасига томошабин бўлиб тургани ҳақида ўйлаган ва азоб чеккан а.қаҳҳор "ўғри"да тасвирланган воқеада, мустабид тузум шароитидаги ижодкор қисматини ойбек "наъматак"даги манзарада кўрган бўлса не ажаб?! айтмоқчимизки, шу асарларни яратиш билан ҳар икки ижодкор руҳиятида пайдо бўлган билиш эҳтиёжи қондирилди. зеро, ижод онларида ҳар иккиси ҳам ўзини ўйлатган масалани ўзича ҳал қилди, муайян бир тўхтамга келди. албатта, бу асарларни ҳар биримиз ўзимизча тушунамиз, сабабки, биз улардаги образлар тилини ўзимизча мантиқ тилига кўчирамиз — англаймиз. бироқ бу нарса асарнинг яратилишига туртки бўлган билиш эҳтиёжининг генетик жиҳатдан ижтимоий ҳарактерга эгалигини инкор қилолмайди. бадиий ижодга туртки берувчи билиш эҳтиёжининг турли сатҳ ва навдаги ижтимоий муносабатлар асосида вужудга келиши бадиий асарнинг, демакки, бадиий адабиётнинг ҳам генетик жиҳатдан ижтимоий характерга эгалигидан далолатдир. бошқа бир муҳим томони …

бироқ ёзувчи ижод онларида қай муаммони бадиий идрок этишга интилгани доим ҳам кўзга ташланавермайди. бунинг ҳеч бир ажабланарли жойи ҳам йўқ: бадиий асар арифметик, физик ва ё бошқа ш.к. масала эмаски, унда конкрет шартлар кўрсатиб қўйилса. шунга қарамай, матнда доим ҳам акс этмагани ҳолда ҳам билиш эҳтиёжи бадиий ижодга туртки берувчи асосий омил бўлиб қолаверади. мисолга олинган ҳар икки асарда ҳам бир нарсанинг моҳияти бошқа нарса орқали англанаётганига шоҳид бўлаётирмиз. ҳар икки ижодкор ҳам ўзларини ўйлатган муаммоларни англаш учун ҳаётга айнан тақлид қилгани, ҳаётдан нусха кўчиргани йўқ. зеро, бир нарсанинг моҳиятини иккинчи нарсада кўриш учун ақлнинг ўзи камлик қилади, бунинг учун ижодкорда аввало санъаткорона нигоҳ, санъаткорга хос "қалб кўзи" бўлиши лозим. яъники, адабиётдаги билиш фандагидек рационал билишгина эмас, унда ақл билан баробар ҳис, сезги (интуиция) каби унсурлар иштироки ҳам каттадир (шунинг учун ҳам ақлли одамларнинг бари ҳам санъаткор бўлавермайди, бўлолмайди). сираси, атрофдаги нарса-ҳодисаларда айрича ҳикмат кўришга қобил, кузатувчан, зукко кишилар …

а ҳам бирдек алоқадордир деган хулосага келиш мумкин. адабий баҳсларда тез-тез кўтарилиб турган "адабиёт ижтимоий бўлиши керакми ёки йўқми" масаласи ҳам шўро даври адабий сиёсати таъсирида юзага келди, ўткирлашди. адабиётнинг ижтимоий эканлигини инкор қилиш маъқул бўлмаганидек, унинг индивидуал-шахсий ҳодиса эканлигини ҳам инкор этиб бўлмайди. бу даъво фақат муроса илинжида, баҳсда оралиқни — энг ҳавфсиз мавқени эгаллаш илинжида эмас. мазкур саволга жавоб бериш учун биз адабиётнинг предмети масаласига тўхталишимиз зарур. адабиётшуносликка оид асарларда, дарсликларда "бадиий адабиётнинг предмети — инсон" деб кўрсатилади. бироқ мазкур фикрни тор тушуниш, уни мутлақлаштириш унчалик тўғри бўлмайди. чунки адабиёт инсонни алоҳида(изоляция қилинган ҳолда) эмас, балки жамият, табиат(бир сўз билан айтганда — борлиқ) билан узвий алоқада ўрганади. зеро, инсоннинг ўзини улардан ҳоли, изоляция қилинган ҳолда тасаввур этиб бўлмайди, инсон табиатан ижтимоий ҳодисадир. модомики адабиётнинг предмети ҳам, унинг яратувчиси ҳам инсон экан, адабиётнинг ижтимоий бўлмаслиги мумкин эмас. нима учун асар ёзилади, нима учун ижодкор асарни ёзишга киришади? ахир кундалик …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "бадиий адабиётнинг иккиёқлама моҳияти"

1662753169.doc бадиий адабиётнинг иккиёқлама моҳияти бадиий адабиётнинг иккиёқлама моҳияти режа: 1. бадиий адабиёт ҳақида адабиётшуносликдаги баҳслар тўғрисида. 2. бадиий адабиёт ҳам ижтимоий онг, ҳам санъат соҳаси сифатида. 3. бадиий адабиётнинг ижтимоий табиати. хх аср бошларида улуғ юртдошимиз чўлпон "адабиёт надир?" деган саволни ўртага ташлаган ва шу номли мақоласида унга баҳоли қудрат жавоб излаган эди. асримизнинг ўрталарида улуғ француз ёзувчиси ва адабиётшуноси ж.п.сартр ҳам ҳудди шу номли мақола билан чиққан ҳамда шу саволга ўзича жавоб берган эди. агар биз диққат билан кузатсак, инсоният онгини танигандан бери ушбу савол у ёки бу тарзда мунтазам қўйилиб келишига гувоҳ бўламиз. қизиғи шундаки, бу саволга ҳар бир давр ўзича жавоб беради, боз устига, бир даврда яшаётган одамларнинг...

Формат DOC, 92,5 КБ. Чтобы скачать "бадиий адабиётнинг иккиёқлама моҳияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: бадиий адабиётнинг иккиёқлама м… DOC Бесплатная загрузка Telegram