mineral va energetik resurslar va ulardan oqilona foydalanish

DOC 85,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1364033200_42861.doc mineral va energetik resurslar va ulardan oqilona foydalanish www.arxiv.uz reja: 1. yer osti qazilmalarining ahamiyati 2. yer osti qazilmalarining ahamiyati 3. yer osti qazilmalarini qazib olishda atrof-muhitning ifloslanishi. 4. yonilg’i energetik resurslar va ulardan samarali foydalanish. yer osti qazilmalarining ahamiyati yer osti qazilmalari o’simlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslardan o’zining qayta tiklanish xususiyatlariga ega emasligibilan ajralib turadi va tugaydigan tabiiy resurslarga kiradi. insonlar qadim zamonlardan boshlab er ostidan kerakli qazilmalarni qazib olib foydalanib kelganlar. jamiyat tarixi ham asosiy ishlatilgan qazilmalar nomiga mone ravishda «tosh davri», «bronza davri», «temir davri» deb nom olgan. vaqt o’tishi bilan insonlar sonining oshib borishi, shunga monand ravishda ular ehtiyojlarini o’sib borishi natijasida fan va texnika rivojlanib, foydali qazilmalarni qidirib topish va ishlatish hajmi ham ortib borgan. yer osti qazilmalari jamiyat rivojida qishloq xo’jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishdan keyin ikkinchi o’rinda turadi. qazilma boyliklar deb, yer qa’ridan qazib olinadigan qora, rangli va nodir metall …

ni qazib olishda atrof-muhitning ifloslanishi. qazilma boyliklarni qazib olish, tashish, qayta ishlash vaqtida atrof-muhit ifloslanadi. minglab unumdor yerlar industrial dashtlarga aylanadi. suv, havo, tuproq, o’simlik va hayvonot dunyosiga zarar etkaziladi. tog’kon sanoati korxonalari faoliyati natijasida har yili kon usti jinslari, flotacion boyitish chiqitlari, turli xil shlaklar, klenkerlar hosil bo’ladi. mineral xom ashyolar ochik. (kar’er) yoki yopiq (shaxta) usullarida qazib olinadi. ochik usulda qazib olingan kazilmalardan ancha tularok. foydalanish imkoniyati bo’lsa-da, atrof-muxitga ko’rsatadigan salbiy ta’siri yuqori bo’ladi. bunday ta’sir doirasi yuzlab km gacha boradi. respublikamizda ochiq usulda qazib olinadigan konlar ko’p. ularning chuqurligi 50-350 metrga etadi. konlarning ochiq usulda qazib olinishi surilmalarga sabab bo’ladi. surilmalar kon yonbagirlarida, kar’er chuqurligi va ularning devor qiyaligi oshgan sari kiya yotgan tog’ jinslari qatlamining surilishi hisobiga sodir bo’ladi. bunday surilmalarni qo’rg’oshinkon, kyalmakir, angren konlarida kuzatish mumkin. yopiq, usulda qazib olinadigan qazilmalar uchun sarf-xarajat yuqori bo’lishi bilan birga qazib olish jarayonida hozirgi mavjud texnologiyalarni takomillashmaganligi sababli …

gidrotexnik inshootlar buziladi. qazilmalarni qazib olish chuqurligi oshgan sari suv saqlovchi qatlamlardan konga oqib kiradigan suv miqdori ham ortib boradi. kon ichida va uning atrofida burgulangan quduqlar orqali minglab, millionlab m3 suv kon tashqarisiga chiqarib turiladi. natijada, kon atrofidagi 10-20 km gacha bo’lgan masofalarda yer osti suvlari sathi pasayib, buloq, va quduqlarni qurishiga sabab bo’ladi. kon qazish ishlarida bir vaqtning o’zida yoki ketma-ket qisqa vaqt ichida 5-6 tonnadan 200-300 tonnagacha, ba’zan 500-1000 tonnagacha portlovchi moddalar ishlatiladi. har bir m3 tog jinsini portlatish uchun 0,7-0,9 kg portlovchi modda ishlatiladi. kar’erlarda bo’ladigan portlatishlar atmosferani katta miqdorda chang va gazlar bilan ifloslanishiga olib keladi. hozirgi vaqtda tog’ jinslarini portlatish hisobiga atmosferaga chiqarilayotgan chiqindilar hajmi 2 million m3 ga etadi. kar’erlarda bir marotaba umumiy portlatish vaqtida atmosferaga 250 tonna chang va 5-6 ming m3 zararli gazlar chiqadi. bunda hosil bo’lgan chang bulutlari 3000 metr balandlikkacha ko’tarilib, shamol yo’nalishi bo’ylab 1-1,5 km gacha tarqaladi. bulardan …

ish uchun yer-dagi organik yonilg’ilar zaxirasi taxminan 150 yilga, jumladan, neft’ 35-40 yilga, gaz 50 yilga, ko’mir esa 425 yilga etishi aniqlangan. ko’mir zaxiralari neft’ va gaz zaxiralaridan ikki marta ko’p. olimlarning fikriga ko’ra, energiya manbalarining asosini tashkil qiluvchi neft’ va gazni tejab-tergab ishlatish uchun ulardan olinadigan sintetik mahsulotlar, turli xil xom ashyolarni ko’mirni qayta ishlash hisobiga almashtirish lozim. qazib olish jarayonlarida texnologik jarayonlarni talab darajasida takomillashmaganligi natijasida, ko’mirning 45 foizi, neftning esa 60 foizi er bagrida qolib ketmoqda. neft’ konlaridan nefgni tula qazib olish kabi muhim vazifani hal etish uchun qatlamlararo bosimni oshirish, issiq suyuqliklar va elektr zaryadlari yordamida neftning kovushqoqlik xossasini kamaytirish usullarini qo’llash lozim. energetik muammolarni hal etishning muhim yunalishlaridan biri — gaz bilan birga olinadigan, ammo gaz quvurlarida tashish imkonini bermaydigan gaz kondensatlaridan foydalanishdir. ulardan foydalanishning eng maqbul yuli ularni dizel’ yonilg’isigacha kayta ishlashdir. kondensatlardan olingan dizel’ yonilgilarining toksiklik darajasi ancha kam bo’ladi. bunday yonilg’ilarga ishlagan …

’ndi. bu tabiiy hol edi, chunki radioaktiv ifloslanishdan insonlar va biosfera juda katta zarar ko’rdi. aeslarni yopish mumkin emas, ammo xavfsizligini ta’minlash mumkin va kerak. aeslarning o’rta osiyo hududiga joylashtirish geologik nuqtai nazardan maqbul emas. chunki o’rta osiyoning tog’lik hududlari seysmik faol zonalarga kiradi. yadro chiqindilari ham juda xavfli. masalan, chelyabinsk-40 yadro markaziga yakin bo’lgan ko’lda katta miqdorda sz137 va 8 g90 to’plangan. yadro chiqindilarini saklash uchun kup yillar davomida murmanskyakinidagi suv xavzalaridan foydalanilgan. ekologik xavfsiz bo’lgan energiya manbalari — suv elektrostanciyalaridir. suv energetikasi uchun tog va tog’ oldi hududlarida joylashgan o’rta va kichik daryolardan foydalanish maqsadga muvofiq. chunki tekislik bo’ylab oqadigan daryolarga qurilgan suv elektrostanciyalari tabiiy muhitga katta salbiy ta’sir ko’rsatadi. masalan, volga daryosiga suv elektrostanciyasi uchun qurilgan tug’on ta’sirida daryoning suvi yon-atrofga yoyilib, suv harakati ma’lum muddat tuqtagan, suvni o’zini-o’zi tozalash xossalari pasaygan, suvning rangi va sanitar holati o’zgargan. muhim yonilg’i-energetik resurslardan yana biri gidrotermal suvlardir. ularning tabiiy …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mineral va energetik resurslar va ulardan oqilona foydalanish"

1364033200_42861.doc mineral va energetik resurslar va ulardan oqilona foydalanish www.arxiv.uz reja: 1. yer osti qazilmalarining ahamiyati 2. yer osti qazilmalarining ahamiyati 3. yer osti qazilmalarini qazib olishda atrof-muhitning ifloslanishi. 4. yonilg’i energetik resurslar va ulardan samarali foydalanish. yer osti qazilmalarining ahamiyati yer osti qazilmalari o’simlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslardan o’zining qayta tiklanish xususiyatlariga ega emasligibilan ajralib turadi va tugaydigan tabiiy resurslarga kiradi. insonlar qadim zamonlardan boshlab er ostidan kerakli qazilmalarni qazib olib foydalanib kelganlar. jamiyat tarixi ham asosiy ishlatilgan qazilmalar nomiga mone ravishda «tosh davri», «bronza davri», «temir davri» deb nom olgan. vaqt o’tishi bilan insonl...

Формат DOC, 85,5 КБ. Чтобы скачать "mineral va energetik resurslar va ulardan oqilona foydalanish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mineral va energetik resurslar … DOC Бесплатная загрузка Telegram