muhit. ekologik omillar va ularning tirik organizmlarga ta`siri

DOC 44.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

$1364032844_42857.doc www.arxiv.uz reja: 1.muhit. 2.moslanish. 3.ekologik omillar. 4.ekologik omillarning tirik organizmlarga ta`sir etishining umumiy qonuniyatlari. 5.organizmlarni ekologik klassifikastiya qilish printsiplari. muhit. ekologiyada muhit deb tirik organizmlarni o`rab turgan, uning holatiga, rivojlanishiga yashab qolishigava ko`payishiga bevosita ta`sir etadigan jamiki o`lik va tirik tabiat sharoitiga aytiladi. muhit tushunchasi turli ma`nolarni anglatadi.bular ekologik, geografik, fizik, falsafiy, ijtimoiy va boshqalar. asosan muhit ikki tipga ajratiladi. 1.tabiiy muhit: havo, suv, tuproq, tirik organizm va hakazo. 2.sun`iy muhit: inson tomonidan yaratilgan bo`lib, insonning mehnat mahsulidir. tirik organizmlar tarqalgan bizning biosferamizda hayot asosan 4 xil muhitda mavjud: 1.suv muhiti 2.havo muhiti 3.tuproq 4.tirik organizmlar muhit – hamisha har xil elementlarning murakkab kompleksidir. moslanish. sayoramizda tirik organizmlar bir-birlaridan keskin farq qiluvchi o`ziga xos to`rtta muhitda tarqalgan ekan, ular ana shu muhitlarga xos moslanishlar hosil qilgan. organizmlarni ma`lum muhitga yashashga moslashishi adaptastiya deyiladi. moslanish asosan uch xil ko`rinishda bo`ladi. 1.morfologik moslashish: organizmlar tana, gavda tuzilishi {shakli} moslashishi masalan. gidrobiontlar …$

organizmlarga bevosita va bilvosita ta`sir qiladi. ekologik omillarni ta`riflashda rus olimlari d.n.kashkarov {1933}, v.v.alyoxin {1950} xizmatlari katta. ekologik omillar o`z tabiatiga ko`ra qo`yidagi guruhlarga bo`linadi. i.abiotik omillar {olik}: ularga quruqlik biostenozlarida qo`yidagilar kiradi: 1) iqlim omillari - yorulik, namlik,harorat, havo va hokazo. 2) edafik {yoki tuproq grunt} tuproqning ximiyaviy va fizik xossallari. 3) topografik {relef sharoiti}. ii.biotik omillar {tirik}ikki guruhga. 1.fitogen – birgalikda yashayotgan o`simliklarning bir-biriga ta`siri. 2.zoogen-hayvonlarning {oziqlanishi, payhon qilishi,changlanishi, tarqatish va hokazo.} 3.mikrobiogen va mikogen: mikroorganizmlar va zamburularning ta`siri. iii.antropogen omil: insoning xo`jalik yuritish faoliyati, mehnat vositalari, zavod, fabrika, shahar, qishloq, turli-tuma n inshootlar, texnika vositalari, madaniy landshaftlar va hokazo. ekologik omillarning tirik organizmlarga ta`sir etishining umumiy qonuniyatlari. muhitning ayni bir faktori har xil organizmlar uchun turlicha ta`sir etadi va ahamiyatga ega. masalan: suv pardasining sirt tortishish kuchi suvdagi mayda qisqichbaqalar {dafniya, stiklonlar } uchun xavfli, chunki ular bu kuchga bardosh bera olmaydi, chunki ular suv sathiga yopishib …

u esa pessimum deyiladi. organizmlarning optimum va pessimum zona orasidagi chegarasi muhit faktoriga ekologik valentligi deb ataladi. agar faktorlardan loaqal bittasining miqdor qiymati chidamlilik chegarasidan tashqarisiga chiqsa, qolgan sharoit har qancha qo`lay bo`lgani bilan tur yashay olmaydi. maksimum va minimum chegarasidan chiqadigan bunday faktorlar cheklovchi faktorlar deyiladi.m:shimolda issiq etishmasligi, odatda ko`pgina hayvonlarni tarqalishini cheklaydi yoki dengiz suvining o`ta sho`rligi amfibiyalarning tarqalishini chegaralaydi. muhit ekologik faktorlarining tirlarga ko`rsatadigan munosabatiga ko`ra ekologik valentligi turlicha bo`ladi:turning moslashishi keng darajada bo`lsa har bir abiotik faktor nomiga “evri” qoshimchasi qo`shish bilan ifodalanadi. m: 1.evriterm turli t0 o`zgarishiga yashaydigan. 2.evribat turli bosimlarda yashay oladigan 3.evrigal turlicha sho`rlanish darajasidagi muhitda yashay oladi. agar turning ekologik valentligi tor doirada bo`lsa, ekologik faktor oldiga “steno” qo`shimchasi qo`shiladi.m: 1.stenobat 2.stenoterm 3.stenogal har ikkala holatda ham umumiy holda ekologik valentligini (tur) ifodalamoqchi bo`lsak “stenobiont” va “evribiont” termini ishlatiladi. cheklovchi faktorlar turning geografik arealini belgilaydi. ayniqsa organizmlarni tabiatda cheklovchi faktorlarini bilib olish …

sifikastiya qilsak, turli xil sinfga kiruvchi turlar 1 ta ekologik guruh kiritiladi. m: suvda raketasimon harakat qiluvchilarga medo`zalar, bosh oyoqli mollyuskalar, xivchinlilar, yndo`z, beshiktervat lichinkalari va hokazo. xullas, turli-tuman ekologik faktorlarga ko`ra klassifikastiya qilish mumkin yoki yana bir misol organizmlarni oziqlanish harakteriga ko`ra klassifikastiya qilamiz. 1.avtotroflar – 2 ga fototrof va xemotroflarga bo`linadi. 2.geterotrof 1.a) fototroflar organik modda qilishda quyosh yoruligidan foydalanadi. b) xemotroflar – ximiyaviy reaktsiya energiyasidan foydalanadi. 2.a) saprofitlar – oddiy organik birikmalar bilan oziqlanadi. b)golozoy- murakkab organik birikmalar bilan oziqlanadi. golozoy organizmlar ham o`z navbatida qo`yidagi guruhlarga bo`linadi. a)saprofitlar o`simliklarni chirigan qoldiqlari bilan oziqlanadi. b)fitofag tirik o`simliklar bilan oziqlanadi. v)zoofag tirik hayvonlar bilan oziqlanadi. g)nekrofag o`limtiklar bilan oziqlanadi. hayvonlarni oziqni tutishiga qarab ham ekologik klassifikastiya qilish mumkin. m:fil`troterlar kichik qisqichbaqalar, baqachianoq kit va hokazo. kavsh qaytaruvchilar, kavsh qaytarmovchilar, ovchilar va hokazo. tayanch iboralar: muhit, tabiiy va sun`iy muhit; suv, quruqlik havo, tuproq va tirik organizmlar muhiti; moslashish; …

rakat rejasi. t.1998. 4. tilovov t. ekologiyaning dolzarb muammolari. qarshi. nasaf, 2003. 5. to`xtayev a. xamidov a. ekologiya asoslari va tabiatni muxofaza qilish. t. o`qit. 1997. 6. to`xtayev a. ekologiya. t. o`qituvchi,1996. 7. ulomov .n. inson va tabiat. t.o`qituvchi, 1990. 8. otaboyev sh. nabiyev m. inson va biosfera. t. o`qituvchi, 1995. 9. shodimetov yu. ijtimoiy ekologiyaga kirish. t. o`qituvchi, 1994. 10. rafiqov a.a. geoekologik muammolar. t. o`qituvchi, 1997. 11. ergashev a., ergashev t. ekologiya, biosfera va tabiatni muhofaza qilish. t. o`qituvchi, 2005. 12. ergashev a. umumiy ekologiya. t. o`zbekiston, 2003. 13. tursunov x., raximova t. ekologiya. t. 2006. 14. sultonov p. ekologiya. toshkent. 2007 y. 1. www.nature.uz 2. www.uznature.uz 3. www.econews.uznature.uz 4. www.ziyonet.uz 5. www.google.uz

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "muhit. ekologik omillar va ularning tirik organizmlarga ta`siri"

1364032844_42857.doc www.arxiv.uz reja: 1.muhit. 2.moslanish. 3.ekologik omillar. 4.ekologik omillarning tirik organizmlarga ta`sir etishining umumiy qonuniyatlari. 5.organizmlarni ekologik klassifikastiya qilish printsiplari. muhit. ekologiyada muhit deb tirik organizmlarni o`rab turgan, uning holatiga, rivojlanishiga yashab qolishigava ko`payishiga bevosita ta`sir etadigan jamiki o`lik va tirik tabiat sharoitiga aytiladi. muhit tushunchasi turli ma`nolarni anglatadi.bular ekologik, geografik, fizik, falsafiy, ijtimoiy va boshqalar. asosan muhit ikki tipga ajratiladi. 1.tabiiy muhit: havo, suv, tuproq, tirik organizm va hakazo. 2.sun`iy muhit: inson tomonidan yaratilgan bo`lib, insonning mehnat mahsulidir. tirik organizmlar tarqalgan bizning biosferamizda hayot asosan 4 xil muhitda mavjud...

DOC format, 44.5 KB. To download "muhit. ekologik omillar va ularning tirik organizmlarga ta`siri", click the Telegram button on the left.

Tags: muhit. ekologik omillar va ular… DOC Free download Telegram